Destek İstemekte Neden Bu Kadar Zorlanıyoruz?

Gökçenay Kaplan

Destek İstemekte Neden Bu Kadar Zorlanıyoruz?

Deseos - William Sergeant Kendall (1892)

Çoğunlukla yalnız olup kendi kendinize yetmeyi mi tercih edersiniz yoksa sizi rahatsız eden konuları yakınlarınızla konuşarak rahatlamayı mı? Kimilerimiz yalnız kovboylar olarak takılırken kimilerimiz birer sosyal kelebek olabiliyor. Halbuki bir yandan yalnız kalıp bireysel ihtiyaçlarımızla ilgilenirken bir yandan da ihtiyaç duyduğumuzda başkalarından destek isteyerek bir denge kurabiliriz.


Tahmin edebileceğimiz üzere dünya üzerindeki her şeyi bilmemiz ya da bütün yetkinliklere sahip olmamız mümkün değil. Hepimiz gün içerisinde birilerinin yardımına ihtiyaç duyuyoruz. Üstelik yardım etmenin bize iyi geldiğini ve bunun bir içgüdümüz olduğunu da biliyoruz ancak iş birilerinden yardım istemeye gelince zorlanabiliyoruz.

Peki ne oluyor da kendi kendimize yetebileceğimizi düşünüp başkalarından destek almayı reddediyoruz?

  1. Etiketlemeler: Yaşadığı zorluklarla baş ederken destek alan kişilerin “bağımlı” ya da “kendi başının çaresine bakamayan” kişiler olarak tanımlanmasının bu durum üzerinde etkili olduğunu söyleyebiliriz.
  2. Reddedilme korkusu: Bizi yardım istemekten alıkoyan en büyük etkenlerden bir diğeri ise korku. Yardım talebimizin “hayır” cevabını alarak reddedilmesinden ya da beklediğimiz kadar destek görememekten korkuyoruz. Fakat genellikle bu “hayır” cevabı bizim kişiliğimizle ilgili olmuyor. Yardım istediğimiz kişi bize destek verebilecek kaynaklara sahip olmadığı için ya da o anda uygun olmadığı için bizi reddedebiliyor veya beklentimizi karşılayamıyor.
  3. Yetersizlik hissi: Bir başka korkumuz da yardım talebimiz sonucunda karşımızdaki kişi tarafından yetersiz bulunacağımızı ya da bir şeyleri bilmediğimizin anlaşılacağını düşünmemizden kaynaklanıyor. Yardım istersek olduğumuzdan daha zayıf görüneceğimizden endişe ediyoruz. Fakat aslında tersine, yardım istemek öz farkındalığımızın yüksek olduğunu ve cesur olduğumuzu gösteriyor. Güçlü ve yetkin yanlarımızın farkında olduğumuz gibi eksik kaldığını düşündüğümüz yanlarımızın da farkında olduğumuz mesajını veriyor. Bunun bir sonucu olarak bir başkasını bu eksikleri tamamlama konusunda takım çalışmasına davet edebiliyoruz.


Neden Desteğe İhtiyaç Duyuyoruz?

Hüzün, utanç, öfke, hayal kırıklığı gibi olumsuz duygularla baş etme becerimize olan inancımız yüksek olduğunda duygusal olarak güçlü hissediyoruz. Duygusal olarak güçlü olmak, iyi oluş halimiz ve öz güvenimiz için oldukça önemli olsa da bazen yakınlarımızdan gelecek bir yardım eline ihtiyaç duyabiliyoruz. Bu zamanların farkına varabilmek için kendimizi dinleyip duygularımızı fark etmemiz gerekiyor. Bu sırada yalnız kalarak düşünme imkanı yakalıyoruz ve iç kaynaklarımızın bizim için yeterli olmadığını, bir başkasına ihtiyaç duyduğumuzu görüyoruz. Bir yandan da kendi ihtiyaçlarımızın ve sınırlarımızın farkına varmış oluyoruz. Böylece bu süreç hem kendimizle hem de dış dünya ile ilgili bir süreç oluyor.

Destek almaya karar verdikten sonra bu desteği kimden alacağımız ile ilgili düşünmeye başlıyoruz. Genellikle, aramızda bir bağ olduğunu düşündüğümüz, bizim ihtiyaçlarımızı fark edip karşılayabileceğine inandığımız kişilerden yardım almak istiyoruz. Profesyonel destek almaktansa yakın bir arkadaşımız ile konuşmak daha kolayımıza geliyor. Böylece ihtiyaçlarımıza uygun bir uzman bulmanın gerektirdiği zaman ve çabadan da kurtulmuş oluyoruz. Üstelik bize destek verebilecek uzmanla aramızda kurulacak hiyerarşik bir ilişki yerine bir arkadaşımızla kurduğumuz eşitlikçi ilişki bize cazip geliyor. Bir yandan da yetersiz ya da başkalarına muhtaç biri gibi algılanmaktan korkuyorsak tanımadığımız birine kendimizi açmak istemeyebiliyoruz.

Ancak kendi kaynaklarımız ve yakınlarımızdan aldığımız destek ne kadar kıymetli olsa da her zaman yeterli olmayabiliyor. Olumsuz duygular bizi ele geçirdiğinde, günlük hayatımızın işleyişi zorlaştığında ve hayal ettiğimiz kişi olamadığımızı düşündüğümüzde profesyonel yardıma ihtiyaç duyuyoruz. Fakat bizi zorlayan bu durumları yabancı birine anlatmak ve destek almak o kadar da kolay olmuyor. Çünkü bir türlü ilk adımı atamıyoruz.

Bizi ruh sağlığı alanında destek almaktan alıkoyan en önemli etkenlerden biri etiketlenme endişesi oluyor. Yaşadığımız sorunlar insanlar tarafından bilinirse dışlanacağımızdan, tehlikeli ya da korkunç görüneceğimizden korkuyoruz. Üstelik bu etiketlenme sadece dışarıdan birileri tarafından yapılmıyor. Yardım aldığımız için kendi kendimizi de etiketleyebiliyoruz.

Yapılan araştırmalar, kişileri profesyonel destek almaktan geri çeken bir diğer durumun ise destek sürecinden korkulması olduğunu gösteriyor. Destek sürecinde toplumsal cinsiyet rollerinin getirdiği beklentileri karşılayamama kaygısı veya yabancı biriyle fazla paylaşımda bulunmanın rahatsız ve savunmasız hissettirebileceği düşüncesi destek sürecinden uzak durulmasına yol açıyor. Bunun yanı sıra, destek almaya istekli olma konusunda kadınlar ve erkekler arasında farklar bulunabiliyor. Erkekler kadınlara göre profesyonel destek almaya daha az yanaşıyorlar. Erkeklerin güçlü olması ve duygusal olmaması gerektiği ile ilgili toplumsal inanışlar erkeklerin destek talep etmekte daha fazla zorlanmasına sebep olabiliyor.

Ancak elbette bizi profesyonel destek almaktan geri çeken etkenler olduğu gibi destek almaya teşvik eden etkenler de bulunuyor. Yapılan araştırmalar, profesyonel destek almaya karar veren çoğu kişinin bir yakını tarafından cesaretlendirildiğini gösteriyor. Yani çevremizde destek almaya olumlu bakan, bunu kabul edip bizi cesaretlendiren kişiler varsa ihtiyacımız olduğunda destek almaya daha kolay karar veriyoruz. Bazen de profesyonel destek almış olan bir yakınımızın varlığından olumlu yönde etkilenebiliyoruz.

Diyelim ki sonunda destek almaya karar verdik. Bu desteğin en iyi kimden geleceğine inanıyoruz? Bunu nasıl anlıyoruz? Yapılan araştırmalar bize destek verecek kişiyle kurduğumuz ilişkinin destek alma isteğimizi etkilediğini gösteriyor. Destek alacağımız kişinin uzmanlığı, erişilebilirliği ve aramızda kurulacak güven bu konuda önemli oluyor. Bu özelliklere sahip birini bulduğumuzda hem daha rahat yardım isteyebiliyoruz hem de aldığımız yardımdan daha memnun kalıyoruz.

Zihnimizdeki bir yanılsamaya göre etrafımızdakilerin biz açıkça söylemesek dahi duygu, düşünce ve ihtiyaçlarımızı açıkça görebildiklerine inanıyoruz. Bu sebeple destek ihtiyacımızın bir şekilde fark edilip bize temin edilmesini bekliyoruz. Fakat adı üstünde bu bir yanılsama! Yardıma ihtiyacımız olduğunda bunu açıkça ifade etmemiz gerekiyor. En yakınlarımızdan gelen sıcacık bir eli tutmak veya uzman birinden profesyonel destek almak için ilk adımı atmak zor olsa da bu süreçlerin sonu olumlu sürprizlerle dolu olabiliyor.

Yardım eli talep etmek bizi daha değersiz veya zayıf yapmıyor. Aldığımız destek bizi daha üretken kılarken, hayatımızı kolaylaştırıyor ve bizi sıradaki mücadeleye karşı güçlendiriyor.

[1] Rosenberg, J. (2019, April 2). What Makes It So Hard to Ask for Help? Psychology Today. Retrieved from https://www.psychologytoday.com/us/blog/emotional-mastery/201904/what-makes-it-so-hard-ask-help
[2] Leinwand, L. (2016, June 16). Why is It so Hard to Ask For Help? GoodTherapy. Retrieved from https://www.goodtherapy.org/blog/why-is-it-so-hard-to-ask-for-help-0616164
[3] Vogel, D. L., & Wade, N. G. (2009). Stigma and help-seeking. The Psychologist, 22(1), 20–23.
[4] Van der Rijt, J., Van den Bossche, P., van de Wiel, M. W., De Maeyer, S., Gijselaers, W. H., & Segers, M. S. (2013). Asking for help: A relational perspective on help seeking in the workplace. Vocations and Learning, 6(2), 259-279.
[5] Vogel, D. L., Wade, N. G., Wester, S. R., Larson, L., & Hackler, A. H. (2007). Seeking help from a mental health professional: The influence of one's social network. Journal of Clinical Psychology, 63(3), 233-245.
[6] Lee, F. (2002). The Social Costs of Seeking Help. The Journal of Applied Behavioral Science, 38(1), 17–35. https://doi.org/10.1177/0021886302381002
[7] Davis, J. (2020, February 28). 4 Tips to Effectively Ask for Help- and Get a Yes. Psychology Today. Retrieved from https://www.psychologytoday.com/us/blog/tracking-wonder/202002/4-tips-effectively-ask-help-and-get-yes
[8] Nadler, A. (2015). The other side of helping: Seeking and receiving help. In D. A. Schroeder & W. G. Graziano (Eds.), The Oxford Handbook of Prosocial Behavior (pp. 307–328). Oxford University Press.

Benzer yazılar

Çocuklarda Mental Sağlığı Destekleme Yolları

Çocuğunuzun mental sağlığını güçlendirmek ve desteklemek için bir ebeveyn olarak yapabilecekleriniz bulunuyor. Detaylar yazımızda!

Sosyal Destek Nedir ve Hayatımızı Nasıl Etkiler?

Bizi önemseyen, başımıza kötü bir şey geldiğinde sığınabileceğimiz insanların, hatta tek bir insanın dahi olması bize iyi geliyor!

Şiddete maruz kalanlara nasıl yardımcı olabiliriz?

Çevrenizde şiddete maruz bırakılmış biri var ve ne yapacağınızı bilemez durumda mısınız? Bu öneriler size ve yakınınıza yardımcı olabilir.

Bir yakınınızın stresini azaltmak için...

Kimi zaman sevdiklerimiz stresli bir durumla baş ederken, onlar için elimizden ne gelebilir diye düşünüp duruyoruz. İşte yapabilecekleriniz...

Partnerimizin duyarlılığı uykumuzu nasıl etkiliyor?

Ruh halimizdeki değişikleri fark edebilen, hatta hissedebilen duyarlı bir partnere sahip olmak uykumuzu etkiliyor. Peki neden?

Minnettarlıklarımızı yazmak sağlığımıza iyi geliyor!

Yazı yazmak hem düşünce akışımızı hızlandırıyor, hem de bizi rahatlatıyor. Peki yazmak fiziksel ve mental sağlığımızı etkiliyor mu?

Sağlıklı bağlar travmaları atlatmamıza yardımcı oluyor!

Sığınabileceğimiz birilerinin varlığı, yaşadığımız travmalarla ilgili kendimizi daha iyi hissetmemize olanak sağlıyor. Peki nasıl?

Çalışanların Sağlığı Neden Liderlerin Birinci Önceliği Olmalıdır?

Çalışan sağlığının iş verimine etkisi göz önünde bulundurulduğunda liderlerin buna halen gerekli önemi vermediğini görebiliyoruz.

Çalışanlarla Ruh Sağlığı Hakkında Konuşmak

Ruh sağlığı hassas bir konu ve hele de iş yerinde bununla ilgili konuşmak kolay olmayabilir. Bu yazımız bu konuda size yardımcı olabilir.

Çocuk Gelişiminde Babanın Rolü ve Önemi

Çocuğa en iyi şekilde annenin bakabileceğini, babaların sadece yedek oyuncu olduğunu düşünenlerden misiniz? O halde buyrun yazımıza!

Duygusal Acı İle Fiziksel Acı Aynı Olabilir Mi?

Üzüldüğümüzde birçoğumuz canım acıdı deriz. Yaşadığımız duygusal acılar ile fiziksel acılar arasında bir benzerlik olabilir mi?

Ergenlik Dönemi Depresyonu ve Romantik İlişkiler

Depresyonu tetikleyen etkenlerin başında yakın ilişkilerimiz geliyor. Erken ergenlik döneminde yaşanan sosyal problemler, depresyon için kuvvetli bir temel oluşturuyor.

İyilik yap, mutluluk bul, iyilik kazansın!

Başkalarına yardımcı olmanın ya da gönüllü faaliyetlerde bulunmanın kendi iyilik halimiz üzerinde de olumlu etkisi bulunuyor. Peki nasıl?

Ebeveynlik yolunda hissedilen destek kaçınmayı azaltıyor.

Ebeveynlik yolunda partnerlerin birbirlerine gösterdikleri destek sayesinde kaçıngan bağlananlar güvenli bağlanmayı öğrenebiliyor.

Tehlikeye gireceğimizi bilerek diğerlerine yardım eder miyiz?

Gerçekten de bencil canlılar mıyız, yoksa kendimizi tehlikeye atsak bile başkalarına yardım etmek konusunda elimizden ne gelse yapar mıyız?

Romantik İlişkiler ve Akademik Yaşam

Akademik yaşamın ve başarının çok kolay olmadığını söyleyebiliriz. Peki ilişkilerimiz, özellikle de partnerimiz bu durumu nasıl etkiliyor?

Biriyle mesajlaşmak ağrı kesici etkisi gösterebilir.

Biriyle mesajlaşıyor olmanızın o anda yaşadığınız fiziksel acıyı azaltabileceğini söylesek? Biz değil çalışmalar söylüyor!

Olumlu Ebeveynlik

Olumlu ebeveynler, çocuklarının gelişimine birçok yönden katkıda bulunuyorlar. Peki olumlu ebeveynliğin sırları ve püf noktaları nedir?

Doğum Sonrası Depresyonu Yaşayan Partnere Destek Olma

Depresyonda olan birisiyle yaşamak zor olabiliyor, hele de evde bebek varsa. İşte doğum sonrası depresyondaki birine destek olmanın yolları!

Partnerim Hamile! Nasıl Destek Olabilirim?

Destekleyici bir partnere sahip olmak hamilelik döneminin daha rahat geçmesini sağlıyor. Bunun için partnerinize nasıl eşlik edebilirsiniz?

Partnerle Takım Olabilmek

Çocuğunuzun dünyaya gelişi yapılacak çok şeyi de beraberinde getirir. Bu süreçte partnerinizle bir takım olmak hayatınızı kolaylaştıracak!

Çocukların Ev Ödevlerinde Ebeveynlerin Rolleri

Çocuklar ev ödevlerini bitirmeye karşı isteksiz olabiliyor. Ebeveyn olarak ödev zamanlarında çocuğunuza nasıl destek olabilirsiniz?

Çocuğuma Dürüstlüğü Nasıl Aşılayabilirim?

Çocuklukta yalan söylemenin yaygın görülen bir özellik olduğu biliniyor. Çocuğunuzu dürüst olması konusunda nasıl destekleyebilirsiniz?

Çocuğumun Korkuları Normal Mi?

Birçok çocuk ebeveynlerinin desteğiyle zamanla korkularının üstesinden geliyor. Peki çocuğunuza korktuğu anlarda nasıl destek olabilirsiniz?

Doğum Esnasında Partnerim İçin Neler Yapabilirim?

Doğum, hem doğum yapan kişi hem de partneri için oldukça zorlu bir süreç olabiliyor. Peki partner olarak neler yapabilirsiniz?

İş Yerinde Mobbing'e Uğradığınızı Gösteren 5 İşaret

İş yerinde psikolojik taciz anlamına gelen mobbing, kurumsal hayattaki ciddi problemlerden biri. Mobbing'i gösteren işaretler neler?

Başkalarını Memnun Etme Eğilimine Sahip Olabilir Misiniz?

Sürekli olarak kendinizi arka plana atıp, başkalarının mutluluğu için kendi rahatınızdan vazgeçiyor musunuz? O halde yazımıza göz atın!

Prososyal Davranış Romantik İlişkileri Nasıl Etkiler?

Size hiçbir faydası olmasa da birine yardım ettiğiniz oluyor mu? Olumlu sosyal davranışlarda bulunmak romantik ilişkilerimizi etkiliyor.

Doğal Afetlerde Psikolojik İlk Yardım

Yaşanan doğal afet ya da travma gibi durumlar sonrası kendimize nasıl iyi gelebiliriz? Nasıl dayanıklı kalabiliriz?

Romantik İlişkilerde Bakım Verme Davranışı

Bakım verme davranışı yalnızca ebeveyn-çocuk ilişkilerinde karşımıza çıkmıyor. Üstelik romantik ilişkilerimizde bu davranışlar çok faydalı olabiliyor!

İş Yerinde Obsesif Kompulsif Bozukluk

Takıntılı düşünceleriniz, tekrar tekrar kontrol ettiğiniz işler veya ritüelleriniz iş hayatınızda büyük problemler yaşamanıza sebep oluyor mu?

Ait Hissetmenin Özlemini Duyuyor Musunuz?

Ait olma hissine, sahip olduğumuz her ilişki içinde ihtiyaç duyuyoruz. Bu yazımızda aidiyet hissinin yaşamımızdaki yerinden bahsediyoruz.

Terapiye Gitmeniz Gerektiğini Gösteren 9 İşaret

Terapiye gitmeli miyim? Ne zaman terapiye başlamalıyım? Bu soruları bazen hepimiz kendimize soruyoruz. Cevap bulmanıza yardımcı olacak işaretleri yazdık!