Toksik Ebeveynlik

Gözde Akoğlu

Toksik Ebeveynlik

Rupert, Lydienne, Rebeca - Ewing Paddock

Kurduğumuz ilişkilerin bizde oluşturduğu olumsuz duygular, bu ilişkinin toksik olup olmadığı hakkında bilgi verebiliyor ancak bazen bunu fark edebilmek, özellikle toksik ilişki içinde olduğumuz kişiler yakınlarımızsa oldukça zorlayıcı olabiliyor. O kişilerin bizler için çok değerli olması, onlardan vazgeçemeyeceğimiz duygusu, yaşadıklarımızı anlamlandıramamak gibi sebepler bu toksik ilişkiyi görmemizi engelleyebiliyor. Bu konuda en zorlayıcı farkındalıklardan biri, bazen kabul etmek zor olsa da ebeveynlerimizle kurduğumuz ilişkinin toksik olması.


Toksik ebeveynlik nedir? Yaşamımızın ilk yılları, ebeveynlerimizle geçirdiğimiz zaman ve etkileşim, doğduğumuz ortam ve yaşadığımız toplum gibi doğrudan bizi ya da birinci dereceden bakım verenlerimizi etkileyen durumlar, karakterimizi ve benlik gelişimimizi etkiliyor. Şüphesiz ki bu süreçte birincil bakım verenlerimizin - ki bu kişiler çoğunlukla ebeveynlerimiz oluyor - etkisi çok daha büyük oluyor. Ebeveynlerimiz kendi doğrularımızı oluşturma sürecimize katkıda bulunuyor ve çoğu zaman bizi biz yapan yapı taşlarının oluşmasını sağlıyorlar. Bazen de ebeveynlerimizin bizimle kurduğu ilişki toksik özellikler göstererek iyi olma halimizi ve mutluluğumuzu olumsuz etkileyebiliyor.

Toksik ebeveynlik davranışları değerlendirildiğinde bazı özellikler öne çıkıyor. Örneğin, çocuklarının üzerinde kontrol ve güç elde etmeye çalışan ebeveynler toksik ebeveyn olarak değerlendirilebiliyor. Otoriter ebeveynlik davranışlarına yakın olsa da bazı farklılıklar barındıran toksik ebeveynlikte, ebeveynler çocuklarının sadece kendilerinin kabul ettikleri bazı kalıplara göre hareket etmelerini istiyorlar. Bu kontrolün boyutları ebeveynlerin çocuklarının davranışlarını, kararlarını ve hatta nasıl hissetmeleri gerektiğini yönlendirmelerine kadar ulaşıyor. Toksik ebeveynlik, ebeveynlerin manipülatif (yönlendirici ve müdahale edici) davranışlarla çocuklarının hayatını kontrol etmeleri, duygu sömürüsü yapmaları ya da katı kurallar koymaları gibi davranışları da içeriyor.

Ebeveynlerin, çocuklarına dair gerçekçi olmayan beklentilere girmeleri ve baskı oluşturmaları da diğer bir toksik ebeveynlik davranışı olarak ele alınıyor. Çocuklarının gerçek ihtiyaçlarını, ilgi ve yeteneklerini düşünmeden, sadece kendi planları doğrultusunda beklentiye girmek, çocuklarının büyük bir stres altında yaşamalarına ve doğal olarak mutsuz olmalarına sebep olabiliyor. Daha çok akademik kaygılarda ön plana çıkan bu toksik davranışlar, çocukların yaşam boyu mutsuz olacakları kararlar almalarına sebep olabiliyor. Bu tarz bir ebeveynlik yaklaşımı sonucunda çocuklar üniversite tercihlerinde kendi istedikleri bölümü seçmeyip ebeveynlerinin istediği bölümü okuma konusunda baskı altında hissedebiliyorlar. Yetenek, ilgi ve becerileri sorgulanmadan her çocuğun her alanda aynı yüksek standartlarda başarı göstermesinin beklenmesi ya da çocukların kendi isteği olmadığı halde çok fazla hobi kursuna gitmek zorunda kalması gibi örnekler de toksik ebeveynlik kapsamında değerlendirilebiliyor. Bütün bunlara ek olarak, bir kişinin evleneceği kişi ve zaman tercihi gibi mutluluğunu doğrudan etkileyebilecek kararları alırken kendi tercihleri yerine ailesinin beklentilerinin ön planda olması da bu tarz ebeveynlik stilinde sıkça gözlemleniyor.

Öte yandan, ebeveynlerin çocuklarını sözel olarak rencide edici uyarılarda bulunması toksik ebeveynlik davranışlarına örnek oluyor. Ebeveynlerin çocuklarını “doğru” davranışlara yönlendirirken kullandıkları dil, bu konuda belirleyici nitelik taşıyor. Bir çocuğun derslerine çalışmayıp oyun oynamak istemesi üzerine “Ders çalışacaksın, yoksa cezalısın.” ya da “Aptalsın, ders çalışmıyorsun.” gibi onur kırıcı ifadeler kullanılması bu duruma örnek gösterilebiliyor. Diğer yandan, ebeveynin bu tarz sözel ifadelerde bulunmasa bile çocuğuna karşı çokça eleştirel olması ve başarılarını takdir etmemesi de toksik özellikler arasında yer alıyor. Toksik ebeveynliğin bu türünde çocuk, “Zaten bir şeyi beceremiyorsun.”, “Gene ne yaptın?”, “Hep böylesin.” gibi eleştiri ve aşağılamalara maruz kalabiliyor. Çocuk ne kadar başarılı ya da yetenekli olursa olsun, ebeveyni bu davranışları görmeyerek ve her defasında çocuğunu eleştirerek onun kötü hissetmesine ve kendini sorgulamasına sebep olabiliyor. Bu durum uzun vadede başarısızlık kaygısına, öz güven ve öz saygı eksikliğine yol açabiliyor.

Diğer yandan, kendi çocuklarının kişisel sınırlarını kabul etmemeleri ve bu sınırlara müdahale etmeleri de toksik ebeveynliğin özellikleri arasında değerlendirilebiliyor. Her bireyin kendi özel alanı bulunuyor ve toksik ebeveynler, çocuklarının yaşı kaç olursa olsun, bu özel alana müdahale etmeyi kendilerine hak olarak görebiliyorlar. Tabii bu noktada çocuklarını istismar ya da uyuşturucudan korumak gibi çocuğun iyi olma halini gözeterek yapılan davranışları ayrı tutmak gerekiyor. Çocuğun günlüğünün okunması, mesajlarının kontrol edilmesi, izinsiz ve onay alınmadan odasına girilmesi ya da habersiz ev ziyaretleri gibi davranışlar sınır ihlali olarak değerlendiriliyor ve toksik ebeveynlik stilinde sıkça gözlemlenebiliyor.

Çocuklarının hayatlarını doğrudan etkileyen olay ya da durumlarda sorumluluk almamak, bir diğer önemli toksik ebeveynlik özelliği olarak değerlendiriliyor. Bu tarz ebeveynler için ebeveynlerin ayrılığı, aile içinde gerçekleşen olaylar ya da çocukları etkileyen ve ailecek maruz kaldıkları herhangi bir olayda başkalarını suçlamak oldukça kolay olabiliyor. Diğer aile bireyleri ve kendi çocukları ile empati kurmakta zorlanabiliyorlar. Ailede ya da yakın çevrede düşmanlık, hoşnutsuzluk ya da fikir ayrılıkları oluşturma eğiliminde olabiliyorlar. Bu durum çocuğun iyi olma haline ve ailedeki huzura zarar veriyor.

Ebeveynlerimiz bazen farkında bile olmadan bu toksik davranışları gösterebiliyorlar. Yukarıda bazı temel özelliklerini derlediğimiz toksik ebeveynliğin göstergelerinin farkında olmak ve kendimiz için gerekli adımları atmak iyilik halimizi artırmak adına önem taşıyor.

[1] Marcin, A. (2020, July 16). There Are Many Learning Disorders a Child May Have — 3 Are Most Common. Healthline. Retrieved from https://www.healthline.com/health/parenting/toxic-parents
[2] Gaba, S. (2020, May 20). Tips for Managing Toxic Parents. Psychology Today. Retrieved from https://www.psychologytoday.com/intl/blog/addiction-and-recovery/202005/tips-managing-toxic-parents
[3] Unknown, J. (2020, February 27). 7 Toxic Things Parents Do to Their Children. Psych2Go. Retrieved from https://psych2go.net/7-toxic-things-parents-do-to-their-children/

Benzer yazılar

Kendini Sevmek ve Narsisizm Arasındaki İnce Çizgi

Seni seviyorum ama kendimi daha çok! Kendini sevmek narsisizm ile eş değer değil. Aksine narsisizmin en büyük düşmanı, dengeli öz sevgi.

Gaslighting nedir?

Sürekli fazla hassas olmakla suçlanıyor ve yaptığınız her şeyin yanlış olduğunu hissediyorsanız, gaslighting'e uğruyor olabilirsiniz.

Neleri kontrol edebilirim ve edemem?

Bir ilişki içerisindeyken her şey kontrolümüz altında olmayabiliyor. Neleri kontrol edip edemeyeceğimizi bilmek bizi rahatlatabiliyor.

Gaslighting Mağduru Olabilir Misiniz?

"Hayır yanlış hatırlıyorsun.", "Öyle bir şey yaşanmadı." Bu cümleler tanıdık geliyor mu? Eğer öyleyse gaslighting'e uğruyor olabilirsiniz.

İş Hayatında Kişisel Sınırlar

Teknolojinin ilerlemesiyle beraber kişisel sınırlarımızın netliği de giderek azalıyor, bu durum profesyonel sınırlarımızı da değiştiriyor.

Romantik İlişkilerde Duygusal Manipülasyon

Zaman zaman partnerinizi suçlu hissettiriyor musunuz? Peki arada bir pasif-agresif davranıyor musunuz? Yazımıza bir göz atmanız gerekebilir!

Objeleştirmenin Psikolojisi

Objeleştirme özellikle kadınların, kişilikleri veya başarılarından ziyade dış görünüşleriyle değerlendirmeleri anlamına geliyor.

"Hayır" Diyebilme Rehberi: İlişkilerde Sınırlar

İlişkilerimizde "hayır" diyebilmek ve sınır koymak hem bize hem ilişkimize iyi geliyor. Sınır koymayı nasıl başarabiliriz?

Manipülasyonla Nasıl Baş Edebiliriz?

Manipülasyon hepimizin yapabildiği ya da maruz kalabildiği bir davranış. Peki sık sık karşılaştığımız bu davranışla nasıl baş edebiliriz?

Romantik İlişkilerde Güç Dinamikleri

Romantik ilişkilerde gücün kimde olduğunu anlamak için sadece kararın ne olduğunu değil, karara ulaşma sürecini de incelemek gerekiyor.

Romantik İlişkilerde Makyavelizm

Yazımızda "karanlık üçlü" olarak bahsi geçen narsizm, psikopati ve makyevalizmin sonuncusunun ilişkilerimizi nasıl etkilediğini anlattık.

Güç sahibi olmak empati kurmaya engel mi?

Gücü elimizde bulundurduğumuzda kendimizi başkalarının yerine daha mı az koymaya başlarız? Empatinin güçle ilişkisi nedir?

Neden Çocuklarımızın Hayatına Burnumuzu Sokarız?

Çocuğunuz hakkında bilgi edinmek için eşyalarını karıştırıp günlüğünü okumayı mı planlıyorsunuz? Peki bu gerçekten iyi bir fikir mi?

Partnerimizin sosyal medyasını neden takip ediyoruz?

Partnerlerimizin sosyal medya hesaplarında ne paylaştığını neden durmadan kontrol ederiz? Çalışmalar bu konuda ne diyor?

Çocuk ve Ebeveyn Arasındaki Güç Mücadeleleri

Çocuk ve ebeveynler arasındaki güç mücadeleleri sanıldığı gibi yanlış değil! Peki bu süreçte ebeveynler nasıl davranmalı?

Çocuğunuza Sağlıklı Sınırları Nasıl Öğretebilirsiniz?

Çocukların bireyselleşmesi için ebeveynlerin onlara sınırlarını korumayı öğretmesi çok önemli. Peki nasıl sorusunun cevabı ise yazımızda!

Çocuğuma 'Mahremiyeti' Nasıl Anlatabilirim?

Çocuklar özel bölgelerini ve bu bölgelerin mahrem olduklarını nasıl öğrenebilirler? Çocuklara mahremiyet konusunda nasıl yaklaşılmalı?

Başkalarını Memnun Etme Eğilimine Sahip Olabilir Misiniz?

Sürekli olarak kendinizi arka plana atıp, başkalarının mutluluğu için kendi rahatınızdan vazgeçiyor musunuz? O halde yazımıza göz atın!

Gençlik Aşkları: Olivia Rodrigo - SOUR

Z kuşağının aşk ile ilgili tecrübelerini anlatan bu albümü sınır koymak, toksik ilişkiler ve kapanış yapabilmek üzerinden inceliyoruz!

Doğum Kontrol Yöntemleri - Yanlış Bilinenler

Birden fazla prezervatif daha mı koruyucu? Geri çekilme yöntemi her zaman işe yarar mı? Bu işin doğrusu ne?

Doğum Kontrol Yöntemine Partnerle Karar Vermek

"Partnerim prezervatif takmak istemiyor.", "Hangi doğum kontrol yöntemi bana göre?". Partnerle iletişim kurmak doğum kontrol yöntemi kullanmada nasıl bir rol oynuyor?

Doğum Kontrol Yöntemleri: Prezervatif

En çok kullanılan doğum kontrol yöntemlerinden biri prezervatif. Peki prezervatif sadece erkekler tarafından mı kullanılır? Ne denli koruyucudur?

Doğum Kontrol Hapları

Prezervatiflerden sonra adını en çok duyduğumuz korunma yöntemlerinden biri doğum kontrol hapları. Peki bu haplar gebelikten nasıl korur? Olası yan etkileri nelerdir?

Profesyonel İş Yaşamına Dair 3 Film

Profesyonel hayat hayatımızı yakından etkiliyor. İş yaşamındaki ilişkileri ve bu ilişkilerin psikolojik etkilerini konu alan 3 farklı film!

Toksik İlişkilerden Nasıl Kopabiliriz?

Tüm motivasyonumuzu tüketen toksik ilişkilerden çıkabilmek; farkındalık kazanmak, destek almak ve doğru adımları atabilmek ile mümkün.

Aşırı Paylaşım Yapmak

Neden iyi tanımadığımız birine bir anda bir sürü şey anlatmak isteriz? Kuaförümüz neden aile ilişkilerimizi bilir? Aşırı paylaşım yapmanın nedenlerini ele aldık!

Pizza Değilsiniz, Herkesi Mutlu Edemezsiniz!

Sürekli çevrenizdekileri mutlu etmeye mi çalışıyorsunuz? Bu yazımızda bu eğiliminizi fark etmenizi sağlayacak 10 işareti listeledik.