Fedakarlık Yapmanın İlişkiye Etkileri

Pelin Gömleksiz

Fedakarlık Yapmanın İlişkiye Etkileri

Andiamo - Joseph Lorusso

Kişinin, ilişkinin veya partnerinin iyiliği adına kendi çıkarlarından vazgeçmesi fedakarlık olarak tanımlanıyor. Birçok araştırma kişinin kendi yararına olacak bir davranıştan partnerinin iyiliği adına vazgeçmesinin bağlılığın yüksek olduğu ilişkilerde daha çok olduğunu gösteriyor. İlişkiyi daha iyi bir noktaya götürmek, partneri mutlu etmek gibi durumlar fedakarlığın olumlu tarafları olsa da fedakarlık yapmak aslında kişinin kendi isteklerinden vazgeçmesini de gerektiriyor. Araştırmalara göre, kişinin hayallerinin yıkılması da stres artışı ve ilişki tatmininde azalma ile ilişkilendirilebiliyor. Bu durumda fedakarlık yapmanın ilişkiye ne gibi etkileri oluyor?


Evli ve flört dönemindeki çiftlerle yapılan birkaç çalışma, kişilerin bir ilişkide fedakarlık yapma istekleri ne kadar fazlaysa o ilişkide kalma ihtimallerinin de o kadar fazla olduğunu gösteriyor. Partnerleri için fedakarlık yapmaya daha istekli olan kişiler, ilişkide daha fazla yakınlık hissettiklerini belirtiyorlar. Fedakarlık yapma konusunda istekli olmak, kişilerin zaman içerisinde ilişkiyi başarılı bir şekilde sürdürme becerilerini öngörüyor. Bunun yanı sıra partnerin fedakarlık yaptığını düşünmek ona olan güvenin artmasını sağlıyor, bu da kişinin ilişkiye olan bağlılığını artırıyor.

Bağlılık ve fedakarlık arasında nasıl bir ilişki bulunuyor? Bağlılık, ilişki kimliği ve "biz" olma durumu ile ilişkilendiriliyor. İlişki bağlılığı yüksek olan kişiler, bilişsel olarak partnerlerini de kendilerinin bir parçası gibi görme eğiliminde oluyorlar. Bunun sonucunda bağlılık duygusu güçlü olan kişiler - kısa vadede kendi çıkarlarına ters düşse bile - ilişkinin iyiliğine olacak davranışlar sergileme eğiliminde oluyorlar. Bunun yanı sıra ilişkinin devam edeceğini düşünmek, bağlılık duygusunun temellerinden birini oluşturuyor. Araştırmalar, ilişkisinin süreceğini düşünen kişilerin ilişkilerini yatırım yapmaya değer gördüklerini, fedakarlığı da bir çeşit yatırım olarak değerlendirdiklerini gösteriyor.

İlişkiye olan olumlu etkilerinin yanı sıra fedakarlık yapmanın fedakarlıkta bulunan kişi için de belli olumlu yanları olabiliyor. Öncelikle fedakarlık yapmak, kişinin kendisi hakkında sahip olduğu olumlu imajı sürdürmesini kolaylaştırıyor. İlişki düşünüldüğünde bu olumlu imaj, partnerini ve onun isteklerini önemseyen biri olmayı içeriyor diyebiliriz. Kişi fedakarlıkta bulunarak kendisi hakkındaki bu olumlu düşüncelerini doğrulayacak bir davranışta bulunmuş oluyor. Bunun yanı sıra yapılan fedakarlığın partneri iyi hissettirmesi, kişiye de kendisini iyi hissettiriyor. Kişi normalde yapmak istemediği şeyleri partnerini mutlu etme amacıyla yapıyor ve partnerinin mutluluğu ile mutlu oluyor. Fedakarlık yapmanın ilişkiye olan olumlu etkilerini gösteren tüm bu araştırmaların yanı sıra fedakarlığın olumsuz taraflarına dikkat çeken araştırmalar da bulunuyor.

Fedakarlık yapmanın olumsuz etkilerini anlamak isteyen bir araştırma, kişinin yaptığı fedakarlığın kendisine ne kadar zararı olacağını düşündüğünün bu konuda önemli olduğunu vurguluyor. Sonuçlara göre, kişinin yaptığı fedakarlığın kendisine ne kadar zararlı olacağına dair algısı ile ilişki bağlılığı, fedakarlık yapma isteği ve fedakarlıktan duyulan tatmin arasında ters yönlü bir ilişki bulunuyor. Sık sık fedakarlık yapmak zorunda olduğunu düşünen kişiler, yaptıkları fedakarlıkların kendilerine zararlı olduğunu düşünmeye de daha meyilli oluyorlar. Kişi fedakarlık yaptığında kendi isteklerini gerçekleştirme hakkından vazgeçmiş oluyor. Bu durum sürekli olarak ve tek taraflı yaşandığında kişinin farkında olmasa dahi ilişkisini hedeflerine ulaşmasının önündeki engel olarak görebileceği düşünülüyor. Yapılan fedakarlıkların fark edilmiyor ve takdir edilmiyor olması kişiye minnet duyulmadığını hissettirebiliyor. Tek taraflı yapılan fedakarlıklar, ilişkiyi karşılıklı olarak besleyen bir etkileşim olmaktan çıkarıyor ve kişinin kendisini kullanılmış hissetmesine sebep olabiliyor.

Yapılan her fedakarlığın eşit olmadığını da unutmamak gerekiyor. Kimi fedakarlıkların ardından kişi uzun süre geçmeyen kızgınlık ve suçluluk duyguları besleyebiliyor. Duygu düzenleme ve fedakarlık üzerine yapılan bir araştırmaya göre, ev işlerini halletmek, arkadaşlarıyla geçireceği vakitten vazgeçmek gibi günlük fedakarlıklar sırasında duygularını bastıran kişilerin daha fazla olumsuz ve daha az olumlu duygu hissettikleri görülüyor. Fedakarlık yaptıklarında duygularını bastıran kişilerin ilişkilerinde her iki taraf da daha az tatmin olmuş hissediyor ve bu kişiler daha çok çatışma yaşadıklarını belirtiyorlar.

Duyguları bastırmanın uzun vadede ilişki kalitesine zarar verdiği görülüyor. İlişkilerde kendi isteklerinden vazgeçmenin veya duygu ve düşüncelerini bastırmanın olası başka olumsuz etkilerine dikkat çeken çalışmalar da bulunuyor. Ergenlerle ve genç yetişkinlerle yapılan bir araştırma, gerçek düşüncelerini dile getirmemenin depresyon, umutsuzluk ve düşük öz saygı ile ilişkili olduğunu söylüyor. Feminist klinisyen ve teorisyenler, kendi isteklerinden vazgeçme ve partnere uyum sağlama gibi durumların benlik kaybı ile ilişkilendirilebileceğini ve bunun kadınlarda daha çok görülebileceğini vurguluyor. Fakat bu yargıyı tutarlı bir şekilde destekleyen çalışmalar bulunmuyor. Üniversite öğrencilerinin ilişkilerine bakıldığında günlük fedakarlıklarda bir cinsiyet farklılığı görünmüyor veya bir çalışmada kadınların evliliği erkeklerden daha önemli gördükleri bulunsa da erkekler de kadınlar da ilişkinin iyiliği adına en önemli hedeflerinden vazgeçebileceklerini belirtiyorlar.

Genel fedakarlık sıklığına bakıldığında bariz bir fark görülmese de araştırmalar kadınların kariyer, cinsellik ve sağlık gibi belli alanlarda fedakarlık yapmaya daha eğilimli olduklarını doğruluyor. Flört dönemindeki ya da evli çiftlerde erkeklerin neredeyse iki katı kadar kadın, cinsel bir fedakarlıkta bulunduklarını belirtiyor. Bunun yanı sıra genellikle evliliklerde kadının eşine ve varsa çocuklara göre kendi hayatını şekillendirdiğini görüyoruz. Çalışan kadınlar da yine genellikle evin büyük sorumluluğunu üstlenmeye devam ediyorlar. Araştırmaların fedakarlık sıklığı konusunda cinsiyetler arasında kayda değer bir fark bulmamış olmasının bir sebebinin, kadınların partnerleri ve/veya çocukları için yaptıkları şeyleri toplumun atadığı roller doğrultusunda fedakarlık olarak değerlendirmemeleri olabileceği düşünülüyor.

Toparlayacak olursak fedakarlığın ilişkiye iyi gelmesi ve bize iyi hissettirmesi fedakarlığı hangi motivasyonla ve hangi koşullarda yaptığımıza göre değişebiliyor. Sırf partnerle tartışmamak adına fedakarlık yaptığımızda, isteklerinden vazgeçmek zorunda kalan hep biz olduğumuzda, fedakarlık sonucu hissettiğimiz olumsuz duyguları bastırmak zorunda kaldığımızda veya yaptığımız fedakarlıklar takdir görmediğinde fedakarlık yapmak ilişkiye iyi gelmiyor.

[1] Impett, E. A., Gable, S. L., & Peplau, L. A. (2005). Giving up and giving in: The costs and benefits of daily sacrifice in intimate relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 89(3), 327"“344.
[2] Whitton, S. W., Stanley, S. M., & Markman, H. J. (2007). If I Help My Partner, Will It Hurt Me? Perceptions of Sacrifice in Romantic Relationships. Journal of Social and Clinical Psychology, 26(1), 64"“91.
[3] Kogan, A., Impett, E. A., Oveis, C., Hui, B., Gordon, A. M., & Keltner, D. (2010). When Giving Feels Good. Psychological Science, 21(12), 1918"“1924.
[4] Impett, E. A., & Gordon, A. M. (2008). For the good of others: Toward a positive psychology of sacrifice. In S. J. Lopez (Ed.), Praeger perspectives. Positive psychology: Exploring the best in people, Vol. 2. Capitalizing on emotional experiences (p. 79"“100). Praeger Publishers/Greenwood Publishing Group.
[5] Righetti, F., & Impett, E. (2017). Sacrifice in close relationships: Motives, emotions, and relationship outcomes. Social and Personality Psychology Compass, 11(10).
[6] Impett, E. A., Kogan, A., English, T., John, O., Oveis, C., Gordon, A. M., & Keltner, D. (2012). Suppression Sours Sacrifice. Personality and Social Psychology Bulletin, 38(6), 707"“720.

Benzer yazılar

Narsisizm ve Romantik İlişkiler

Narsisizm, kendini diğerlerinden üstün görme ve benmerkezcilikle ilişkilendiriliyor. Sağlıklı ilişki ve narsisizm bir arada bulunabilir mi?

Bağlanma Stilleri

Bağlanma stilleri nasıl oluşur ve yetişkinlik döneminde ilişkileri nasıl etkiler? Bağlanma stillerine dair sorularınızın cevapları burada.

Sahtekarlık Sendromu (Imposter Syndrome) Nedir?

İç sesiniz bulunduğunuz konumu hak etmediğinizi ve oraya şans eseri geldiğinizi söylüyorsa Sahtekarlık Sendromu'ndan muzdarip olabilirsiniz.

Aldatılmanın Psikolojisi

Aldatılmak beynimizin fiziksel acı yaşadığımızda aktifleşen bölgesini devreye sokuyor. İşte ihanet bizde öyle derin bir yara bırakıyor!

Gaslighting Mağduru Olabilir Misiniz?

"Hayır yanlış hatırlıyorsun.", "Öyle bir şey yaşanmadı." Bu cümleler tanıdık geliyor mu? Eğer öyleyse gaslighting'e uğruyor olabilirsiniz.

Dedikodu yapmak insanları yakınlaştırıyor.

Siz de bir fincan kahvenin yanında arkadaşlarınızla dedikodu yapmayı sevenlerden misiniz? Peki dedikodu yapmanın bize bir faydası var mı?

Öz Sabotaj: Kendimize Yaptığımız 8 Kötülük

Hepimiz zaman zaman kendimizi sabote edebiliyoruz, bu sabotaj yöntemlerini öğrenmek bunları fark edip engellemeyi kolaylaştırabilir.

Güven Duygusunun Temelleri

Birine güven duymak tam olarak ne demektir? Bir kişi nasıl ona tüm kalbimizi açabilecek kadar güvenimizi kazanır? Detaylar yazımızda!

İlişkilerde Bağlılık

İlişkilerin heyecan dolu tutulma dönemi bittikten sonra devam etmesini etkileyen en önemli iki faktörden biri olan bağlılık nasıl kurulur?

İlişkide Partnerinizden Beklemeye Hakkınız Olan 8 şey

"Partnerimin beni sevdiğini biliyorum ama hiç söylemiyor." Partnerimizden beklemeye ve istemeye hakkımız olan "temel" şeyleri anlatıyoruz.

Bir İlişkiyi Sağlıklı Kılan 6 Unsur

Deli divane aşık olmak, bütün günü birlikte geçirmek, her şeyi açık açık konuşabilmek, hiç kavga etmemek… Bir ilişkiyi sağlıklı kılan nedir?

Bir yakınınızın stresini azaltmak için...

Kimi zaman sevdiklerimiz stresli bir durumla baş ederken, onlar için elimizden ne gelebilir diye düşünüp duruyoruz. İşte yapabilecekleriniz...

Objeleştirmenin Psikolojisi

Objeleştirme özellikle kadınların, kişilikleri veya başarılarından ziyade dış görünüşleriyle değerlendirmeleri anlamına geliyor.

Öz şefkat geliştirmek, güvende hissetmemize yardımcı oluyor.

"Önce kendini sevmeli, sarmalı insan. Daha sonra başkalarını." Dilden dile dolaşan bu cümle, gerçeği yansıtıyor olabilir mi?

Online dating bağlılık seviyesini etkiler mi?

Online dating uygulamaları aracılığıyla kurduğumuz ilişkiler, gerçek hayatta tanışıp başladığımız ilişkilerden farklı mıdır?

Nasıl daha öz güvenli ve ikna edici durabiliriz?

Öz güvenli olduğunu düşündüğümüz biri sanki herkesi kolayca ikna edebiliyormuş gibi gözüküyor, değil mi? Peki neden?

"Hayır" Diyebilme Rehberi: İlişkilerde Sınırlar

İlişkilerimizde "hayır" diyebilmek ve sınır koymak hem bize hem ilişkimize iyi geliyor. Sınır koymayı nasıl başarabiliriz?

Narsisizmin İki Farklı Yüzü: Görkemli ve Kırılgan

Narsistik Kişilik Bozukluğu nedir? Aşırı güvenli görüntünün altında, kırılgan bir öz güveni olan narsistik kişiler nasıl karakterlere sahip?

Bağlanma ve Yakınlık Kurma Korkusu

Bazen karşımızdaki kişinin hayatındaki yerimizi anlayamayız bazen de anlamaktan kaçarız… Peki ya böyle zamanlarda neden yüzümüz gülmez?

İş Yerindeki Potansiyel Arkadaşlar Çalışan Bağlılığını ve Tatminini Nasıl Etkiliyor?

Sosyallikten uzak işler 21. yüzyılda artık pek de tercih edilmiyor. Çünkü çalışan bağlılığı ve memnuniyeti bundan etkileniyor.

İlişkinizde Fedakarlık Yapmadan Önce Kendinize Sormanız Gereken 6 Soru

İlişkinizde hangi fedakarlıkları yapabilirsiniz, neler sizin için kırmızı çizgi? Alma-verme dengesini anlamak için buyrun yazımıza!

Affetme Davranışının Dinamikleri

Ya kırgınlıklarımızı hiç geride bırakamasaydık? Affetme sürecinde neler etkili oluyor? Affetme davranışımıza eşlik eden duygular nelerdir?

Evrimsel Bakış Açısıyla Arkadaşlık

Arkadaşlarımız seçtiğimiz kardeşlerimiz olabiliyorsa ne mutlu bize! Bu yazımızda arkadaş edinmeyi ve arkadaşlık sürdürmeyi inceliyoruz.

Öz Güveninizi Nasıl Arttırabilirsiniz?

Öz güvenimiz kendimizle olan ilişkimizi, sosyal hayatımızı ve çalışma hayatımızı etkiliyor. Peki öz güvenimizi artırmak için ne yapabiliriz?

Yaptığımız İş ile Neden Bağ Kuramıyoruz?

Zor bir dönemden geçmek, işimizin beklentilerimizle uyuşmaması, finansal zorluklar gibi faktörler işimizle olan bağımızı zedeleyebiliyor.

Romantik İlişkilerde Dürüstlük

Bir ilişkide aradığımız özelliklerin başında dürüstlük ve güvenilirlik geliyor. Fakat hepimizin partnerimizi "kandırdığı" durumlar olabiliyor. Detaylar yazımızda!

Eşcinsel İlişkilerde Dinamikler

Sanılanın aksine eşcinsel ilişkilerin dinamikleri heteroseksüel ilişkilerden pek de farklı değil. Peki bu konudaki araştırmalar ne söylüyor?

İlişkilerde Motivasyon ve Öz Güven

Hedeflerimize ulaşmamızı etkileyen en önemli faktörlerden biri insanların, özellikle de güvendiğimiz insanların bize olan inançları.

Aynı Anda Birden Çok Kişiye Aşık Olmak Mümkün Mü?

İnsan aynı anda birden çok kişiye aşık olabilir mi? Çok tartışılan bu sorunun cevabına yazımızdan ulaşabilir, çok aşlılık kavramıyla tanışabilirsiniz!

"Seni Seviyorum" Cümlesi Ne Anlama Geliyor?

Seni seviyorum cümlesinin ne zaman ve nasıl söylendiği önemli olabiliyor. Birine seni seviyorum demek ne anlama geliyor, sevdiğimiz şey tam olarak ne?

Güvenli bağlanma partneri daha rahat tanımayı sağlıyor.

Partnerimiz hakkında yeni bilgiler edinmek ona duyduğumuz güveni ve yakınlığı artırıyor. Peki hangi faktörler bu süreci etkiliyor?

Düşük öz güvenle fedakarlığın nasıl bir ilişkisi var?

"Keşke şunu yapmasaydım." diyerek yaptığınız fedakarlıktan pişmanlık duyduğunuz oldu mu? Peki ya bu öz güveninizle ilgiliyse?

Romantik İlişkilerde Güven

İlişkilerin olmazsa olmazlarından birisi: güven. Yazımızda romantik ilişkilerde güvenin gelişiminden ve zedelenme sürecinden bahsediyoruz.

Romantik İlişkilerde Yalan

Sağlıklı bir ilişki karşılıklı güven üzerine kurulmalıdır, değil mi? Peki siz partnerinize en son ne zaman yalan söylediniz?

Nasıl Yakın İlişki Kuruyoruz?

Sitemize girdiyseniz yakın ilişkilerin ne olduğunu biliyorsunuzdur. Peki, ilişkilerin kurulmasında 5 temel etken olduğunu biliyor muydunuz?

Neden Partnerimizin Özel Hayatına Karışırız?

Araştırmaya göre, insanların üçte ikisi partnerinin özel eşyalarını karıştırıyor. Merak duygusu mu güvensizlik mi, bu davranışın altında ne yatıyor?

Cep telefonları güven ve yakınlık duygularını zedeliyor.

Telefonlarımızdan uyku dışında pek de ayrı kalamıyoruz. Peki bu derece yapışık yaşadığımız aletler ilişkilerimizi etkiliyor olabilir mi?

Narsistler öz güvenlerini artıracak hatıralar biriktiriyor.

Narsist kişilerin öz güvenlerini ne kadar önemsediklerini biliyoruz. Peki ya konu eski partnerlerinin onlarda kalan eşyalarına gelince?

Sosyal medyadaki çekici adaylar ilişkiyi nasıl etkiliyor?

Sosyal medya alternatif partnerlerin varlığını kimi zaman adeta gözümüze sokuyor. Peki bu durum ilişkimizi nasıl etkiliyor?

Evcil Hayvanlar Çocukların Öz Güvenini Nasıl Etkiliyor?

Evcil hayvanla birlikte büyümek çocukların öz güvenini artırarak kendilerine daha çok güvenen insanlar olmalarını sağlayabiliyor. Peki nasıl?

Yap-İnan Oyunları

Çocuklar oyunla öğrenebiliyor, gelişebiliyor ve kendilerine olan güvenleri artabiliyor! Bu oyunları çocuğunuzla oynamaya ne dersiniz?

Karşımızdaki Kişiyi İdealleştirmeyi Ele Alan 2 Roman

Karşımızdaki insandan etkilenince iyi yanlarını yüceltiyor, kusurlarını yok sayıyoruz. İşte idealleştirmeye örnek oluşturan iki roman!

Güvenli Bağlanma ve Oyun

Çocukların oyun oynamayı ne kadar çok sevdiğini biliyoruz. Peki ya bağlanma stillerinin çocukların çok sevdiği oyunlarla ne ilgisi var?

Prososyal Davranış Romantik İlişkileri Nasıl Etkiler?

Size hiçbir faydası olmasa da birine yardım ettiğiniz oluyor mu? Olumlu sosyal davranışlarda bulunmak romantik ilişkilerimizi etkiliyor.

Neden Fedakarlık Yapıyoruz?

Partneriniz veya ilişkiniz için başka bir şehre taşınır mıydınız? İlişkilerde fedakarlık yapma motivasyonumuz üzerine okumak için tıklayın.

Neden Kaygılanırız?

Neden bazı durumlarda ellerimiz terliyor, kalbimiz hızlı hızlı atıyor ve zihnimiz belli bir düşünceyle ya da bir anda birçok düşünceyle doluyor? İşte kaygı duymamızın sebepleri!

Özür Dilemenin Psikolojisi

Bir hata yaptığımızda neden özür dilemekten çekiniriz? O adımı atmaktan bizi ne alıkoyar? Bu yazımızda özür dilemeyi inceliyoruz!

Çalışan Bağlılığını Artırmanın 7 Yolu

Bağlılığı fazla olan kişiler, işlerinde daha mutlu ve üretken oluyorlar. Yöneticiler çalışan bağlılığını artırmak için neler yapabilirler?

İş Arkadaşları Arasındaki Güven Olgusu

Günümüzün çoğunu geçirdiğimiz iş yerinde güven duygusunun olup olmaması, kurduğumuz ilişkileri, performansımızı ve bağlılığımızı etkiliyor.

Çevrimiçi Arkadaşlıklarda Güven İlişkisi

Çevrimiçi ilişkiler eskisinden çok daha gündemimizde. Sanal ortamda kurulan arkadaşlıklar, yüz yüze arkadaşlıklar gibi güven verir mi?

Romantik İlişkilerdeki 10 Duygusal İhtiyacımız

Romantik ilişkilerimizde genellikle karşılanmasını beklediğimiz 10 duygusal ihtiyacı açıkladık. Siz bir ilişkiden neler beklersiniz?

İş Kaybı Sonrası Yaşanan Yas Dönemi

Bir işe sahip olmak bize statü, öz güven ve sağlamlık getiriyor. Peki bu işi kontrolümüz dışında kaybedersek ne oluyor?

Aşkın İyileştirici Hali : Güvenli Bağlanmayı Anlatan Şarkılar

Güvenli bağlanma ile çevremizle daha yakın ilişkiler kuruyoruz. Romantik ilişkilerde güvenli bağlanmayı anlatan şarkıları derledik!

Örgütsel Bağlılık Neden Önemli?

Örgütsel bağlılık ile çalışanların iş performansı, motivasyonları, işten ayrılmaları ya da devam etmeleri arasında bir ilişki bulunuyor.

Ait Hissetmenin Özlemini Duyuyor Musunuz?

Ait olma hissine, sahip olduğumuz her ilişki içinde ihtiyaç duyuyoruz. Bu yazımızda aidiyet hissinin yaşamımızdaki yerinden bahsediyoruz.

Aşkın Tanımını Yapmak Mümkün mü?

Kavuşmak, kavuşamamak, birlikte olup bütün dünyaya meydan okumak… Sizce aşk nedir? Böylesine karmaşık bir deneyimin tanımı yapılabilir mi?

Özgürleştiren Aşk Mı Kısıtlayan Aşk Mı?

Aşkı nasıl tanımlıyoruz? Bizi büyüten, keşfetmemize olanak sağlayan bir durum olarak mı yoksa aşk için her seferinde kendimizi feda etmemiz mi gerekiyor?

Karşılanmamış İhtiyaçlar Kendini Nasıl Gösterir?

Karşılanmamış ihtiyaçlarımız, kendilerini farklı duygularla gösterebilirler.

Güvenli Bağlanmayı Anlatan Türkçe Şarkılar

Güvenli bağlanma ile çevremizle daha yakın ilişkiler kuruyoruz. Romantik ilişkilerde güvenli bağlanmayı anlatan Türkçe şarkıları derledik!