Çevrimiçi Arkadaşlıklarda Güven İlişkisi

Beyza Nur Karlı

Çevrimiçi Arkadaşlıklarda Güven İlişkisi

Modern Loneliness - Lionel Le Jeune

Akıllı telefonların ve sosyal medya platformlarının gelişmesi, bizi birçok işimizi internet üzerinden halledebilir konuma getirmiş olsa da geçen sene bu zamanlar pandemi kavramının hayatımıza girmesiyle beraber sanala göç büyük bir ivme kazandı. Öyle ki tüm işlerimizi çevrimiçi ortama taşımanın yanı sıra, artık insan ilişkilerini de uzaktan yönetir hale geldik. Hem artık yüz yüze göremediğimiz arkadaşlarımızla internet üzerinden iletişimimizi korumaya çalışıyor hem de birçok platform üzerinden yeni ilişkiler kuruyoruz. Çevrimiçi kurulan ve gelişen bu arkadaşlıklar, normalde alışık olduğumuz ilişkilenme türlerinden bir hayli farklı. Bu yazıda, sanal ortamda gelişen bu ilişkilerde güven ilişkilerinin nasıl kurulduğu ve konumlandırıldığını inceleyeceğiz.


Çevrimiçi ilişkilerde güven kavramını inceleyebilmek için öncelikle insanlarda güven kavramının nasıl şekillendiğini anlamamız gerekiyor. Taddeo'ya göre insanları tamamen rasyonel varlıklar olarak konumlandırdığımız bir senaryoda güven karşıdaki kişinin "güvenilirliğinin" değerlendirilmesi üzerine kuruluyor. Bu güvenilirlik de ilişki kurulan kişinin geçmiş eylemlerinin, yani "itibar"ının değerlendirilmesine göre şekilleniyor. Karşıdaki kişinin güvenilirliği tespit edildikten sonra ilişkinin gidişatı güvenecek kişinin güvenme eylemini gerçekleştirerek aldığı "risk"le belirleniyor. Bu tanım, insanların idealize edilmediği bir senaryoya da tabii ki uyarlanabilir. Örneğin "güvenilirlik" oranı kişinin sosyal alışkanlıklarına, davranışlarına ve inanışlarına göre belirlenebileceği gibi "risk alma sınırı" da kurulacak ilişkinin olası faydaları ve zararlarına göre konumlanabilir.

Çevrimiçi ortamlarda gerçek kimliklerini gizleyen birçok insan olduğu su götürmez bir gerçek. Peki gerçek kimliklerin internet ortamında gizlenmesi, dolayısıyla da insanların geçmiş eylemlerine ya da onları tanımlayan değerlere ulaşmanın zorlaşması çevrimiçi ortamlarda güven ilişkisi kurulmasını nasıl etkiliyor? Milenyumun başından sürdürülen bu araştırmalar, güven ilişkisinin oluşum sürecini tanımlarken kullandığımız "itibar" kavramının çevrimiçi ortamlara da uyarlanabileceğini gösteriyor. Her ne kadar sanal ortamlarda gerçek isimler kullanılmıyor olsa da tercih edilen rumuzlar üzerinden oluşturulan bir kimlik inşası ve beraberinde gelen bir "itibar" söz konusu. Bu rumuzlar üzerinden birbirleriyle iletişim kuran kişiler "anonim" olarak adlandırılıyor olsalar da aynı rumuzu yıllar boyunca çeşitli sosyal medya platformlarında kullanan insanların geçmiş eylemlerinin takip edilmesi mümkün kılınıyor. Yani insanlar, sanal ortamda oluşturulmuş bu kimliklerin itibarını korumak için güven ortamını sarsacak davranışlarda bulunmamayı tercih ediyorlar. İnternet ortamında kendilerine dair gerçek bilgileri paylaşmaktan daha çok kaçınan insanların çevrimiçi ilişkilere güven duyma oranlarının gerçek kimliklerini gizlemeyen insanlara kıyasla daha düşük olduğu da araştırmalarda belirtiliyor. İnternet ortamında sahip olunan gizlilik seviyesi ve başkalarına duyulan güven ters orantılı bir ilişkiye sahip. Bu da insanların çevrimiçi ortamda güven ilişkileri kurabilmek için risk almaları ve mahremiyetlerini belli bir oranda tehlikeye atmaları gerektiğini gösteriyor.

İnternet bazlı iletişim şekillerinin hızla ivme kazanmasıyla beraber çevrimiçi arkadaşlıklar da hızla artıyor. Milyonlarca insan Facebook gibi sosyal medya platformlarını arkadaşlarıyla iletişim kurmak ve yeni arkadaşlar edinmek için kullanıyor olsa da internet üzerinden sosyalleşmenin tek yolu bu değil. Değişmekte olan oyun endüstrisiyle beraber çevrimiçi oyun toplulukları da oldukça büyümüş durumda. Her ne kadar çevrimiçi oyunlarla sosyalleşmeye dair olumsuz deneyimleri olan insanlar olsa da genel kanı bu tür arkadaşlıkların olumlu deneyimler olduğu yönünde. Peki çok farklı mecralar aracılığıyla kurulabilen bu çevrimiçi arkadaşlık ilişkileri yüz yüze edindiğimiz arkadaşlıklara göre nerede konumlanıyor?

Geçmişte yapılan bazı çalışmalar çevrimiçi ilişkilerin yüz yüze ilişkilere kıyasla daha değersiz görüldüğünü gösteriyor. Çevrimiçi başlayıp devam eden arkadaşlıkların, yüz yüze başlayan ve hem yüz yüze hem de çevrimiçi bir şekilde devam eden arkadaşlıklara kıyasla daha az güven verici olarak algılanması bu değersizliğe bir örnek olarak verilebilir. Halbuki günümüzde yapılan araştırmalara göre çevrimiçi arkadaşlıklar, "normal" arkadaşlıklar kadar yüksek oranda güven hissi oluşturuyor. Güvensizlik hissiyse iki tür arkadaşlık için de düşük oranda. Üstelik insanlar için güven kavramının tanımı arkadaşlık türlerine göre değişmiyor. Yine de yüz yüze edinilen arkadaşlıkların hem yüz yüze hem de çevrimiçi devam ettirilme oranı yüksekken çevrimiçi edinilen arkadaşlıkların yüz yüze ortama taşınma oranının daha düşük olması sebebiyle bu ilişkilerin dinamiklerinin zamanla değişebileceği araştırmalarda belirtiliyor.

Özetle çevrimiçi arkadaşlıklarda güven ilişkisi kurmak yüz yüze arkadaşlıklarda güven ilişkisi kurmakla benzer mekanizmalar halinde çalışıyor ve her iki güven ilişkisi türü de belli bir oranda risk alma eylemi gerektiriyor. Çevrimiçi arkadaşlıklarda karşındakine güvenme oranları ise sosyal medyanın ve çevrimiçi ilişkilerin hayatımızda kapladığı yerle beraber zaman içinde artmış durumda, öyle ki yüz yüze arkadaşlıklarla benzer noktalarda konumlanıyor.

[1] Turilli, M., Vaccaro, A., & Taddeo, M. (2010). The case of online trust. Knowledge, Technology & Policy, 23(3-4), 333-345.
[2] Henderson, S., & Gilding, M. (2004). "˜I've Never Clicked this Much with Anyone in My Life': Trust and Hyperpersonal Communication in Online Friendships. New Media & Society, 6(4), 487"“506.
[3] Taddei, S., & Contena, B. (2013). Privacy, trust and control: Which relationships with online self-disclosure? Computers in Human Behavior, 29(3), 821"“826.
[4] Griggs, A. C., Rickel, E. A., Lazzara, E. H., & Frederick Embry-Riddle, C. M. (2020). Face-to-Face and Online Friendships: Examining Differences in Trust and Distrust Based on Modality. Proceedings of the Human Factors and Ergonomics Society Annual Meeting, 64(1), 1333"“1337.

Benzer yazılar

İlişkide Sosyal Medyayı Nereye Koymak Gerek?

Sosyal medyanın ilişkilerde oynadığı rolü göz ardı etmemek gerekiyor. Peki sosyal medya konusunu daha sağlıklı yönetebilmemiz için neler yapmalı?

Güvenli Bağlanmayı Anlatan Türkçe Şarkılar

Güvenli bağlanma ile çevremizle daha yakın ilişkiler kuruyoruz. Romantik ilişkilerde güvenli bağlanmayı anlatan Türkçe şarkıları derledik!

Karşılanmamış İhtiyaçlar Kendini Nasıl Gösterir?

Karşılanmamış ihtiyaçlarımız, kendilerini farklı duygularla gösterebilirler.

Aşkın İyileştirici Hali : Güvenli Bağlanmayı Anlatan Şarkılar

Güvenli bağlanma ile çevremizle daha yakın ilişkiler kuruyoruz. Romantik ilişkilerde güvenli bağlanmayı anlatan şarkıları derledik!

Seks Bağımlılığı

Aktif bir cinsel hayat seks bağımlılığı anlamına gelmiyor. Dikkat edilmesi gereken nokta: Cinsel hayat sosyal hayatı olumsuz etkiliyor mu?

İş Kaybı Sonrası Yaşanan Yas Dönemi

Bir işe sahip olmak bize statü, öz güven ve sağlamlık getiriyor. Peki bu işi kontrolümüz dışında kaybedersek ne oluyor?

Romantik İlişkilerdeki 10 Duygusal İhtiyacımız

Romantik ilişkilerimizde genellikle karşılanmasını beklediğimiz 10 duygusal ihtiyacı açıkladık. Siz bir ilişkiden neler beklersiniz?

Çevrimiçi Arkadaşlıklarda Güven İlişkisi

Çevrimiçi ilişkiler eskisinden çok daha gündemimizde. Sanal ortamda kurulan arkadaşlıklar, yüz yüze arkadaşlıklar gibi güven verir mi?

Duygusal Zeka Nedir? - 2

Duygusal zeka ilişkilerimizi yakından etkiliyor. Duygusal zekanın nelerden etkilendiğini ve nasıl geliştirilebileceğini açıklıyoruz!

Fedakarlık Yapmanın İlişkiye Etkileri

Fedakarlık yapmak, ilişkide önemsediğimiz ve aradığımız davranışlardan biri olsa da fedakarlığın ilişkiye iyi gelmesi belli faktörlere bağlı.

Sosyal Medya Beden Algımızı Etkiliyor

Sosyal medyada gördüğümüz standardize edilmiş beden algısı, kendimizle olan ilişkimizi olumsuz etkiliyor. Bu etkileme biçimi ne yazık ki duygu düzenlememizi ve kendimize karşı olan memnuniyetimizi de kapsıyor.

Arkadaş canlısı insanların yanında daha mı dışa dönük oluruz?

Çevremizde dışa dönük insanların bulunması bizim de daha dışa dönük olmamıza sebep olabiliyor.

Özür Dilemenin Psikolojisi

Bir hata yaptığımızda neden özür dilemekten çekiniriz? O adımı atmaktan bizi ne alıkoyar? Bu yazımızda özür dilemeyi inceliyoruz!

Neden Kaygılanırız?

Neden bazı durumlarda ellerimiz terliyor, kalbimiz hızlı hızlı atıyor ve zihnimiz belli bir düşünceyle ya da bir anda birçok düşünceyle doluyor? İşte kaygı duymamızın sebepleri!

Otizm Spektrum Bozukluğu ve Romantik İlişkileri

Otizm spektrum bozukluğu yakınlık ve bağ kurmaya engel değil... Peki bu durum romantik ilişkilerimizi nasıl etkiliyor olabilir?

Güvenli Bağlanma ve Oyun

Çocukların oyun oynamayı ne kadar çok sevdiğini biliyoruz. Peki ya bağlanma stillerinin çocukların çok sevdiği oyunlarla ne ilgisi var?

İlk görüşte aşk mı, arkadaşlıktan doğan aşk mı?

İlk görüşte aşık olduğunuz biriyle mi olmak isterdiniz, yoksa uzun süreli arkadaşlığın sonunda kurulan beraberlik mi sizi daha mutlu ederdi?

Çocuğumla Çıplaklık Konusunda Nasıl Konuşmalıyım?

Çocuklar erken yaşlardan itibaren çıplaklık konusunda meraklı olabiliyorlar. Peki onlarla bu konuyu en doğru şekilde konuşmanın yolu nedir?

Çocukluk Çağında Duygusal İhmale Maruz Kalmak

Bir çocuğun en çok ihtiyacı olan şeylerden biri de ilgi görmek! Ebeveyni tarafından ihmal edilen çocuğun öz benliği zedelenebiliyor.

Sahtekarlık Sendromu (Imposter Syndrome) Nedir?

İç sesiniz bulunduğunuz konumu hak etmediğinizi ve oraya şans eseri geldiğinizi söylüyorsa Sahtekarlık Sendromu'ndan muzdarip olabilirsiniz.

Sosyal medyadaki çekici adaylar ilişkiyi nasıl etkiliyor?

Sosyal medya alternatif partnerlerin varlığını kimi zaman adeta gözümüze sokuyor. Peki bu durum ilişkimizi nasıl etkiliyor?

Güvenli bağlanma partneri daha rahat tanımayı sağlıyor.

Partnerimiz hakkında yeni bilgiler edinmek ona duyduğumuz güveni ve yakınlığı artırıyor. Peki hangi faktörler bu süreci etkiliyor?

İş Yerlerinde Cinsiyet Eşitsizliği - 1

İş yerinde cinsiyet eşitsizliği hala bir sorun olarak karşımıza çıkıyor. Temsil imkanı sağlansa bile kadınlar sorunlarla karşılaşıyorlar.

Gaslighting Mağduru Olabilir Misiniz?

"Hayır yanlış hatırlıyorsun.", "Öyle bir şey yaşanmadı." Bu cümleler tanıdık geliyor mu? Eğer öyleyse gaslighting'e uğruyor olabilirsiniz.

Partnerimizin sosyal medyasını neden takip ediyoruz?

Partnerlerimizin sosyal medya hesaplarında ne paylaştığını neden durmadan kontrol ederiz? Çalışmalar bu konuda ne diyor?

Sosyal Medya Gençleri Nasıl Etkiliyor?

Sosyal medya hesapları sonsuz bir vakit geçirme aracı. Peki bunun üzerimizdeki olumlu ve olumsuz etkileri neler oluyor?

Bir İlişkiyi Sağlıklı Kılan 6 Unsur

Deli divane aşık olmak, bütün günü birlikte geçirmek, her şeyi açık açık konuşabilmek, hiç kavga etmemek… Bir ilişkiyi sağlıklı kılan nedir?

Kaygılı bağlanma ilişkiyi görünür kılma meylini artırıyor.

Partnerinizle fotoğrafınızı sosyal medyada paylaştığınızda motivasyonunuz ne oluyor? Peki bunun bağlanma stilimizle ilgisi ne?

Sosyal Medyada Travmatik Olaylara Dair Video ve Görüntüleri Paylaşmak

Yaşanan travmatik olayların ardından sosyal medyada olaya dair fotoğrafların paylaşıldığını görüyoruz. Peki bu neden oldukça zararlı?

Çocuğunuzu hem sevip hem de...

Annelik her zaman mutlu anlardan ibaret olmayabiliyor. Sınır koymakta ya da benliğinizi korumakta zorlanıyorsanız yalnız değilsiniz.

Gaslighting nedir?

Sürekli fazla hassas olmakla suçlanıyor ve yaptığınız her şeyin yanlış olduğunu hissediyorsanız, gaslighting'e uğruyor olabilirsiniz.

İş Yerinde Zehirli İlişkileri Tanımak

İş yerinizde kontrolcü ve manipülatif kişilerle muhattap oluyor olabilir misiniz? İşte bunu anlamanın yolları!

9 Maddede Olumlu Ebeveynlik

Olumlu ebeveynliğin çocuklara da ebeveynlere de çok iyi geldiğini biliyoruz. Sizin için bu ebeveynlik tarzının 9 temel maddesini derledik.

Eski Partneri Sosyal Medyadan Takip Etme

"Nerede, kiminle, ne yapıyor, ne yemiş?" Eski partnerimiz artık hayatımızda olmasa da bu soruların merkezi olmaktan kaçamıyor. Peki neden?

Çalışanların Sağlığı Neden Liderlerin Birinci Önceliği Olmalıdır?

Çalışan sağlığının iş verimine etkisi göz önünde bulundurulduğunda liderlerin buna halen gerekli önemi vermediğini görebiliyoruz.

Bir yakınınızın stresini azaltmak için...

Kimi zaman sevdiklerimiz stresli bir durumla baş ederken, onlar için elimizden ne gelebilir diye düşünüp duruyoruz. İşte yapabilecekleriniz...

Objeleştirmenin Psikolojisi

Objeleştirme özellikle kadınların, kişilikleri veya başarılarından ziyade dış görünüşleriyle değerlendirmeleri anlamına geliyor.

Tek çocuklar narsisizme daha mı meyilliler?

"Tek çocuk muymuş? O halde kesin şımartılmıştır ve kendini çok beğeniyordur." Bu tarz önyargılara karşılık çalışmalar ne diyor dersiniz?

Aldatılmanın Psikolojisi

Aldatılmak beynimizin fiziksel acı yaşadığımızda aktifleşen bölgesini devreye sokuyor. İşte ihanet bizde öyle derin bir yara bırakıyor!

Koronavirüs Kaygısıyla Baş Etmenin 4 Yolu

Sosyal izolasyon koronavirüsten korusa da psikolojik zararlar yarattıyor. Yalnızlıktan korunmak için deneyebileceğimiz farklı yollar var.

Düşük öz güvenle fedakarlığın nasıl bir ilişkisi var?

"Keşke şunu yapmasaydım." diyerek yaptığınız fedakarlıktan pişmanlık duyduğunuz oldu mu? Peki ya bu öz güveninizle ilgiliyse?

Öz şefkat geliştirmek, güvende hissetmemize yardımcı oluyor.

"Önce kendini sevmeli, sarmalı insan. Daha sonra başkalarını." Dilden dile dolaşan bu cümle, gerçeği yansıtıyor olabilir mi?

Modumuz kiminle zaman geçirmek istediğimizi etkiliyor.

Mutsuzken mi sevdiklerinize koşarsınız, yoksa fazlasıyla güzel bir haber aldığınızda mı? Belki de kime koştuğunuzu modunuz belirliyordur!

Bobo Doll Deneyi

Çocuğunuz hoşunuza gitmeyen bir şey yaptığında "Hep televizyondan öğreniyor böyle şeyleri!" diyor musunuz? O halde yazımıza göz atmalısınız.

Partnerimizin fotoğrafını paylaşmak ne anlama geliyor?

Fotoğrafların bir anı ölümsüzleştirmek için çekildiği söylenir. Peki ya partnerimizle olan fotoğrafı sosyal medyada paylaşmanın anlamı ne?

Egzersiz fotoğrafları paylaşmak ne anlama geliyor?

Egzersiz fotoğraflarını paylaşıp duran arkadaşlarınız var mı? Bu fotoğrafları gördükçe onlara karşı hisleriniz değişiyor olabilir mi?

Kadınlar Mastürbasyon Yapar Mı?

Mastürbasyon halen büyük oranda tabu olarak görülen bir konu ancak kadınların kendi cinselliklerini keşfetmelerinde önemli bir rol oynuyor.

Cep telefonları güven ve yakınlık duygularını zedeliyor.

Telefonlarımızdan uyku dışında pek de ayrı kalamıyoruz. Peki bu derece yapışık yaşadığımız aletler ilişkilerimizi etkiliyor olabilir mi?

Eşcinsel İlişkilerde Dinamikler

Sanılanın aksine eşcinsel ilişkilerin dinamikleri heteroseksüel ilişkilerden pek de farklı değil. Peki bu konudaki araştırmalar ne söylüyor?

Neden Ayrılıklar Bazılarımız İçin Daha Zor?

Reddedilmenin ve ayrılığın ardından hepimiz acı çekiyoruz fakat bazılarımızın iyileşmesi daha zor oluyor. Bu farklılığa ne sebep oluyor?

Dedikodu yapmak insanları yakınlaştırıyor.

Siz de bir fincan kahvenin yanında arkadaşlarınızla dedikodu yapmayı sevenlerden misiniz? Peki dedikodu yapmanın bize bir faydası var mı?

Bağlanma Stilleri

Bağlanma stilleri nasıl oluşur ve yetişkinlik döneminde ilişkileri nasıl etkiler? Bağlanma stillerine dair sorularınızın cevapları burada.

Sosyal Medya İlişkilerimizi Nasıl Etkiliyor?

İnternet ve Sosyal Medya: Her şeye ve herkese bir "tık" uzakta olmak bizi nasıl etkiliyor? Yanıtları yazımızda bulabilirsiniz!