Çevrimiçi Arkadaşlıklarda Güven İlişkisi

Beyza Nur Karlı

Çevrimiçi Arkadaşlıklarda Güven İlişkisi

Modern Loneliness - Lionel Le Jeune

Akıllı telefonların ve sosyal medya platformlarının gelişmesi, bizi birçok işimizi internet üzerinden halledebilir konuma getirmiş olsa da geçen sene bu zamanlar pandemi kavramının hayatımıza girmesiyle beraber sanala göç büyük bir ivme kazandı. Öyle ki tüm işlerimizi çevrimiçi ortama taşımanın yanı sıra, artık insan ilişkilerini de uzaktan yönetir hale geldik. Hem artık yüz yüze göremediğimiz arkadaşlarımızla internet üzerinden iletişimimizi korumaya çalışıyor hem de birçok platform üzerinden yeni ilişkiler kuruyoruz. Çevrimiçi kurulan ve gelişen bu arkadaşlıklar, normalde alışık olduğumuz ilişkilenme türlerinden bir hayli farklı. Bu yazıda, sanal ortamda gelişen bu ilişkilerde güven ilişkilerinin nasıl kurulduğu ve konumlandırıldığını inceleyeceğiz.


Çevrimiçi ilişkilerde güven kavramını inceleyebilmek için öncelikle insanlarda güven kavramının nasıl şekillendiğini anlamamız gerekiyor. Taddeo'ya göre insanları tamamen rasyonel varlıklar olarak konumlandırdığımız bir senaryoda güven karşıdaki kişinin "güvenilirliğinin" değerlendirilmesi üzerine kuruluyor. Bu güvenilirlik de ilişki kurulan kişinin geçmiş eylemlerinin, yani "itibar"ının değerlendirilmesine göre şekilleniyor. Karşıdaki kişinin güvenilirliği tespit edildikten sonra ilişkinin gidişatı güvenecek kişinin güvenme eylemini gerçekleştirerek aldığı "risk"le belirleniyor. Bu tanım, insanların idealize edilmediği bir senaryoya da tabii ki uyarlanabilir. Örneğin "güvenilirlik" oranı kişinin sosyal alışkanlıklarına, davranışlarına ve inanışlarına göre belirlenebileceği gibi "risk alma sınırı" da kurulacak ilişkinin olası faydaları ve zararlarına göre konumlanabilir.

Çevrimiçi ortamlarda gerçek kimliklerini gizleyen birçok insan olduğu su götürmez bir gerçek. Peki gerçek kimliklerin internet ortamında gizlenmesi, dolayısıyla da insanların geçmiş eylemlerine ya da onları tanımlayan değerlere ulaşmanın zorlaşması çevrimiçi ortamlarda güven ilişkisi kurulmasını nasıl etkiliyor? Milenyumun başından sürdürülen bu araştırmalar, güven ilişkisinin oluşum sürecini tanımlarken kullandığımız "itibar" kavramının çevrimiçi ortamlara da uyarlanabileceğini gösteriyor. Her ne kadar sanal ortamlarda gerçek isimler kullanılmıyor olsa da tercih edilen rumuzlar üzerinden oluşturulan bir kimlik inşası ve beraberinde gelen bir "itibar" söz konusu. Bu rumuzlar üzerinden birbirleriyle iletişim kuran kişiler "anonim" olarak adlandırılıyor olsalar da aynı rumuzu yıllar boyunca çeşitli sosyal medya platformlarında kullanan insanların geçmiş eylemlerinin takip edilmesi mümkün kılınıyor. Yani insanlar, sanal ortamda oluşturulmuş bu kimliklerin itibarını korumak için güven ortamını sarsacak davranışlarda bulunmamayı tercih ediyorlar. İnternet ortamında kendilerine dair gerçek bilgileri paylaşmaktan daha çok kaçınan insanların çevrimiçi ilişkilere güven duyma oranlarının gerçek kimliklerini gizlemeyen insanlara kıyasla daha düşük olduğu da araştırmalarda belirtiliyor. İnternet ortamında sahip olunan gizlilik seviyesi ve başkalarına duyulan güven ters orantılı bir ilişkiye sahip. Bu da insanların çevrimiçi ortamda güven ilişkileri kurabilmek için risk almaları ve mahremiyetlerini belli bir oranda tehlikeye atmaları gerektiğini gösteriyor.

İnternet bazlı iletişim şekillerinin hızla ivme kazanmasıyla beraber çevrimiçi arkadaşlıklar da hızla artıyor. Milyonlarca insan Facebook gibi sosyal medya platformlarını arkadaşlarıyla iletişim kurmak ve yeni arkadaşlar edinmek için kullanıyor olsa da internet üzerinden sosyalleşmenin tek yolu bu değil. Değişmekte olan oyun endüstrisiyle beraber çevrimiçi oyun toplulukları da oldukça büyümüş durumda. Her ne kadar çevrimiçi oyunlarla sosyalleşmeye dair olumsuz deneyimleri olan insanlar olsa da genel kanı bu tür arkadaşlıkların olumlu deneyimler olduğu yönünde. Peki çok farklı mecralar aracılığıyla kurulabilen bu çevrimiçi arkadaşlık ilişkileri yüz yüze edindiğimiz arkadaşlıklara göre nerede konumlanıyor?

Geçmişte yapılan bazı çalışmalar çevrimiçi ilişkilerin yüz yüze ilişkilere kıyasla daha değersiz görüldüğünü gösteriyor. Çevrimiçi başlayıp devam eden arkadaşlıkların, yüz yüze başlayan ve hem yüz yüze hem de çevrimiçi bir şekilde devam eden arkadaşlıklara kıyasla daha az güven verici olarak algılanması bu değersizliğe bir örnek olarak verilebilir. Halbuki günümüzde yapılan araştırmalara göre çevrimiçi arkadaşlıklar, "normal" arkadaşlıklar kadar yüksek oranda güven hissi oluşturuyor. Güvensizlik hissiyse iki tür arkadaşlık için de düşük oranda. Üstelik insanlar için güven kavramının tanımı arkadaşlık türlerine göre değişmiyor. Yine de yüz yüze edinilen arkadaşlıkların hem yüz yüze hem de çevrimiçi devam ettirilme oranı yüksekken çevrimiçi edinilen arkadaşlıkların yüz yüze ortama taşınma oranının daha düşük olması sebebiyle bu ilişkilerin dinamiklerinin zamanla değişebileceği araştırmalarda belirtiliyor.

Özetle çevrimiçi arkadaşlıklarda güven ilişkisi kurmak yüz yüze arkadaşlıklarda güven ilişkisi kurmakla benzer mekanizmalar halinde çalışıyor ve her iki güven ilişkisi türü de belli bir oranda risk alma eylemi gerektiriyor. Çevrimiçi arkadaşlıklarda karşındakine güvenme oranları ise sosyal medyanın ve çevrimiçi ilişkilerin hayatımızda kapladığı yerle beraber zaman içinde artmış durumda, öyle ki yüz yüze arkadaşlıklarla benzer noktalarda konumlanıyor.

[1] Turilli, M., Vaccaro, A., & Taddeo, M. (2010). The case of online trust. Knowledge, Technology & Policy, 23(3-4), 333-345.
[2] Henderson, S., & Gilding, M. (2004). "˜I've Never Clicked this Much with Anyone in My Life': Trust and Hyperpersonal Communication in Online Friendships. New Media & Society, 6(4), 487"“506.
[3] Taddei, S., & Contena, B. (2013). Privacy, trust and control: Which relationships with online self-disclosure? Computers in Human Behavior, 29(3), 821"“826.
[4] Griggs, A. C., Rickel, E. A., Lazzara, E. H., & Frederick Embry-Riddle, C. M. (2020). Face-to-Face and Online Friendships: Examining Differences in Trust and Distrust Based on Modality. Proceedings of the Human Factors and Ergonomics Society Annual Meeting, 64(1), 1333"“1337.

Benzer yazılar

Bağlanma Stilleri

Bağlanma stilleri nasıl oluşur ve yetişkinlik döneminde ilişkileri nasıl etkiler? Bağlanma stillerine dair sorularınızın cevapları burada.

Sahtekarlık Sendromu (Imposter Syndrome) Nedir?

İç sesiniz bulunduğunuz konumu hak etmediğinizi ve oraya şans eseri geldiğinizi söylüyorsa Sahtekarlık Sendromu'ndan muzdarip olabilirsiniz.

Aldatılmanın Psikolojisi

Aldatılmak beynimizin fiziksel acı yaşadığımızda aktifleşen bölgesini devreye sokuyor. İşte ihanet bizde öyle derin bir yara bırakıyor!

Sosyal Medya İlişkilerimizi Nasıl Etkiliyor?

İnternet ve Sosyal Medya: Her şeye ve herkese bir "tık" uzakta olmak bizi nasıl etkiliyor? Yanıtları yazımızda bulabilirsiniz!

Eski Partneri Sosyal Medyadan Takip Etme

"Nerede, kiminle, ne yapıyor, ne yemiş?" Eski partnerimiz artık hayatımızda olmasa da bu soruların merkezi olmaktan kaçamıyor. Peki neden?

Gaslighting Mağduru Olabilir Misiniz?

"Hayır yanlış hatırlıyorsun.", "Öyle bir şey yaşanmadı." Bu cümleler tanıdık geliyor mu? Eğer öyleyse gaslighting'e uğruyor olabilirsiniz.

Dedikodu yapmak insanları yakınlaştırıyor.

Siz de bir fincan kahvenin yanında arkadaşlarınızla dedikodu yapmayı sevenlerden misiniz? Peki dedikodu yapmanın bize bir faydası var mı?

Öz Sabotaj: Kendimize Yaptığımız 8 Kötülük

Hepimiz zaman zaman kendimizi sabote edebiliyoruz, bu sabotaj yöntemlerini öğrenmek bunları fark edip engellemeyi kolaylaştırabilir.

Güven Duygusunun Temelleri

Birine güven duymak tam olarak ne demektir? Bir kişi nasıl ona tüm kalbimizi açabilecek kadar güvenimizi kazanır? Detaylar yazımızda!

Bir İlişkiyi Sağlıklı Kılan 6 Unsur

Deli divane aşık olmak, bütün günü birlikte geçirmek, her şeyi açık açık konuşabilmek, hiç kavga etmemek… Bir ilişkiyi sağlıklı kılan nedir?

Egzersiz fotoğrafları paylaşmak ne anlama geliyor?

Egzersiz fotoğraflarını paylaşıp duran arkadaşlarınız var mı? Bu fotoğrafları gördükçe onlara karşı hisleriniz değişiyor olabilir mi?

Bir yakınınızın stresini azaltmak için...

Kimi zaman sevdiklerimiz stresli bir durumla baş ederken, onlar için elimizden ne gelebilir diye düşünüp duruyoruz. İşte yapabilecekleriniz...

Objeleştirmenin Psikolojisi

Objeleştirme özellikle kadınların, kişilikleri veya başarılarından ziyade dış görünüşleriyle değerlendirmeleri anlamına geliyor.

Öz şefkat geliştirmek, güvende hissetmemize yardımcı oluyor.

"Önce kendini sevmeli, sarmalı insan. Daha sonra başkalarını." Dilden dile dolaşan bu cümle, gerçeği yansıtıyor olabilir mi?

Nasıl daha öz güvenli ve ikna edici durabiliriz?

Öz güvenli olduğunu düşündüğümüz biri sanki herkesi kolayca ikna edebiliyormuş gibi gözüküyor, değil mi? Peki neden?

Modumuz kiminle zaman geçirmek istediğimizi etkiliyor.

Mutsuzken mi sevdiklerinize koşarsınız, yoksa fazlasıyla güzel bir haber aldığınızda mı? Belki de kime koştuğunuzu modunuz belirliyordur!

Narsisizmin İki Farklı Yüzü: Görkemli ve Kırılgan

Narsistik Kişilik Bozukluğu nedir? Aşırı güvenli görüntünün altında, kırılgan bir öz güveni olan narsistik kişiler nasıl karakterlere sahip?

Bağlanma ve Yakınlık Kurma Korkusu

Bazen karşımızdaki kişinin hayatındaki yerimizi anlayamayız bazen de anlamaktan kaçarız… Peki ya böyle zamanlarda neden yüzümüz gülmez?

Koronavirüs Kaygısıyla Baş Etmenin 4 Yolu

Sosyal izolasyon koronavirüsten korusa da psikolojik zararlar yarattıyor. Yalnızlıktan korunmak için deneyebileceğimiz farklı yollar var.

Çalışanların Sağlığı Neden Liderlerin Birinci Önceliği Olmalıdır?

Çalışan sağlığının iş verimine etkisi göz önünde bulundurulduğunda liderlerin buna halen gerekli önemi vermediğini görebiliyoruz.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Sosyal İlişkilere Etkisi

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, hayatımızın her alanını olduğu gibi sosyal ilişkilerimizi de etkiliyor. Peki nasıl?

İlişkinizde Fedakarlık Yapmadan Önce Kendinize Sormanız Gereken 6 Soru

İlişkinizde hangi fedakarlıkları yapabilirsiniz, neler sizin için kırmızı çizgi? Alma-verme dengesini anlamak için buyrun yazımıza!

Affetme Davranışının Dinamikleri

Ya kırgınlıklarımızı hiç geride bırakamasaydık? Affetme sürecinde neler etkili oluyor? Affetme davranışımıza eşlik eden duygular nelerdir?

Sosyal Medya Gençleri Nasıl Etkiliyor?

Sosyal medya hesapları sonsuz bir vakit geçirme aracı. Peki bunun üzerimizdeki olumlu ve olumsuz etkileri neler oluyor?

Öz Güveninizi Nasıl Arttırabilirsiniz?

Öz güvenimiz kendimizle olan ilişkimizi, sosyal hayatımızı ve çalışma hayatımızı etkiliyor. Peki öz güvenimizi artırmak için ne yapabiliriz?

Sosyal Medya ve İş Yerindeki Üretkenlik

Sosyal medyanın hayatımıza girmesi bütün sosyal ilişkilerimizi etkilediği gibi iş yapma deneyimimizi de derinden etkiliyor.

Romantik İlişkilerde Dürüstlük

Bir ilişkide aradığımız özelliklerin başında dürüstlük ve güvenilirlik geliyor. Fakat hepimizin partnerimizi "kandırdığı" durumlar olabiliyor. Detaylar yazımızda!

İlişkilerde Motivasyon ve Öz Güven

Hedeflerimize ulaşmamızı etkileyen en önemli faktörlerden biri insanların, özellikle de güvendiğimiz insanların bize olan inançları.

Yalnızların Parti Rehberi

Yanaklarınızın kızarmasının, birer içki içmenin ve mekanı erken terk etmemenin sizi daha çekici kılacağını biliyor muydunuz?

Güvenli bağlanma partneri daha rahat tanımayı sağlıyor.

Partnerimiz hakkında yeni bilgiler edinmek ona duyduğumuz güveni ve yakınlığı artırıyor. Peki hangi faktörler bu süreci etkiliyor?

Partnerimizin fotoğrafını paylaşmak ne anlama geliyor?

Fotoğrafların bir anı ölümsüzleştirmek için çekildiği söylenir. Peki ya partnerimizle olan fotoğrafı sosyal medyada paylaşmanın anlamı ne?

Düşük öz güvenle fedakarlığın nasıl bir ilişkisi var?

"Keşke şunu yapmasaydım." diyerek yaptığınız fedakarlıktan pişmanlık duyduğunuz oldu mu? Peki ya bu öz güveninizle ilgiliyse?

Romantik İlişkilerde Güven

İlişkilerin olmazsa olmazlarından birisi: güven. Yazımızda romantik ilişkilerde güvenin gelişiminden ve zedelenme sürecinden bahsediyoruz.

Romantik İlişkilerde Yalan

Sağlıklı bir ilişki karşılıklı güven üzerine kurulmalıdır, değil mi? Peki siz partnerinize en son ne zaman yalan söylediniz?

Neden Partnerimizin Özel Hayatına Karışırız?

Araştırmaya göre, insanların üçte ikisi partnerinin özel eşyalarını karıştırıyor. Merak duygusu mu güvensizlik mi, bu davranışın altında ne yatıyor?

Cep telefonları güven ve yakınlık duygularını zedeliyor.

Telefonlarımızdan uyku dışında pek de ayrı kalamıyoruz. Peki bu derece yapışık yaşadığımız aletler ilişkilerimizi etkiliyor olabilir mi?

Kaygılı bağlanma ilişkiyi görünür kılma meylini artırıyor.

Partnerinizle fotoğrafınızı sosyal medyada paylaştığınızda motivasyonunuz ne oluyor? Peki bunun bağlanma stilimizle ilgisi ne?

Partnerimizin sosyal medyasını neden takip ediyoruz?

Partnerlerimizin sosyal medya hesaplarında ne paylaştığını neden durmadan kontrol ederiz? Çalışmalar bu konuda ne diyor?

Narsistler öz güvenlerini artıracak hatıralar biriktiriyor.

Narsist kişilerin öz güvenlerini ne kadar önemsediklerini biliyoruz. Peki ya konu eski partnerlerinin onlarda kalan eşyalarına gelince?

Sosyal medyadaki çekici adaylar ilişkiyi nasıl etkiliyor?

Sosyal medya alternatif partnerlerin varlığını kimi zaman adeta gözümüze sokuyor. Peki bu durum ilişkimizi nasıl etkiliyor?

Evcil Hayvanlar Çocukların Öz Güvenini Nasıl Etkiliyor?

Evcil hayvanla birlikte büyümek çocukların öz güvenini artırarak kendilerine daha çok güvenen insanlar olmalarını sağlayabiliyor. Peki nasıl?

Yap-İnan Oyunları

Çocuklar oyunla öğrenebiliyor, gelişebiliyor ve kendilerine olan güvenleri artabiliyor! Bu oyunları çocuğunuzla oynamaya ne dersiniz?

Sosyal Medyada Travmatik Olaylara Dair Video ve Görüntüleri Paylaşmak

Yaşanan travmatik olayların ardından sosyal medyada olaya dair fotoğrafların paylaşıldığını görüyoruz. Peki bu neden oldukça zararlı?

Güvenli Bağlanma ve Oyun

Çocukların oyun oynamayı ne kadar çok sevdiğini biliyoruz. Peki ya bağlanma stillerinin çocukların çok sevdiği oyunlarla ne ilgisi var?

Neden Kaygılanırız?

Neden bazı durumlarda ellerimiz terliyor, kalbimiz hızlı hızlı atıyor ve zihnimiz belli bir düşünceyle ya da bir anda birçok düşünceyle doluyor? İşte kaygı duymamızın sebepleri!

Özür Dilemenin Psikolojisi

Bir hata yaptığımızda neden özür dilemekten çekiniriz? O adımı atmaktan bizi ne alıkoyar? Bu yazımızda özür dilemeyi inceliyoruz!

Arkadaş canlısı insanların yanında daha mı dışa dönük oluruz?

Çevremizde dışa dönük insanların bulunması bizim de daha dışa dönük olmamıza sebep olabiliyor.

Sosyal Medya Beden Algımızı Etkiliyor

Sosyal medyada gördüğümüz standardize edilmiş beden algısı, kendimizle olan ilişkimizi olumsuz etkiliyor. Bu etkileme biçimi ne yazık ki duygu düzenlememizi ve kendimize karşı olan memnuniyetimizi de kapsıyor.

Fedakarlık Yapmanın İlişkiye Etkileri

Fedakarlık yapmak, ilişkide önemsediğimiz ve aradığımız davranışlardan biri olsa da fedakarlığın ilişkiye iyi gelmesi belli faktörlere bağlı.

İş Arkadaşları Arasındaki Güven Olgusu

Günümüzün çoğunu geçirdiğimiz iş yerinde güven duygusunun olup olmaması, kurduğumuz ilişkileri, performansımızı ve bağlılığımızı etkiliyor.

Romantik İlişkilerdeki 10 Duygusal İhtiyacımız

Romantik ilişkilerimizde genellikle karşılanmasını beklediğimiz 10 duygusal ihtiyacı açıkladık. Siz bir ilişkiden neler beklersiniz?

İş Kaybı Sonrası Yaşanan Yas Dönemi

Bir işe sahip olmak bize statü, öz güven ve sağlamlık getiriyor. Peki bu işi kontrolümüz dışında kaybedersek ne oluyor?

Sosyal Medyadaki Beğeni Sayınızı Ne Kadar Önemsiyorsunuz?

Sosyal medyayı fazlasıyla aktif kullanmak gerçek hayattaki beğenilme isteğimizi de taze tutabiliyor.

Aşkın İyileştirici Hali : Güvenli Bağlanmayı Anlatan Şarkılar

Güvenli bağlanma ile çevremizle daha yakın ilişkiler kuruyoruz. Romantik ilişkilerde güvenli bağlanmayı anlatan şarkıları derledik!