İş Kaybı Sonrası Yaşanan Yas Dönemi

Zeliha Stefanie Roesler

İş Kaybı Sonrası Yaşanan Yas Dönemi

Sorrow - Paul Cézanne (1867)

Günümüzde, iş sahibi olmak günlük hayata bir rutin ve anlam katıyor, bir statü ve kimlik kazandırıyor. Bir pozisyona sahip olmak aslında en temel psikolojik, sosyal ve ekonomik ihtiyaçlarımızı karşılamamıza yardımcı oluyor. Aynı zamanda, iş sahibi olmak para kazanmaktan çıkıp kişinin karakterinin ve hayatının bir parçası gibi gördüğü bir özellik anlamı kazanıyor. Özellikle Batı dünyasının hayat tarzını benimsemiş ülkelerde, biriyle tanıştığınızda aldığınız ilk sorulardan biri "Nerede büyüdün?" yerine "Ne iş yapıyorsun?" oluyor. Bu sebeple sahip olunan mevki 9-5 yapılan bir görev ya da finansal garanti olmaktan daha fazlasını ifade etmeye başlıyor. İş, kişiye öz güven kazandırdığı gibi sabah uyandığında günü devam ettirecek bir amaç ve rutin sağlıyor. Varoluşsal bir perspektiften bakarsak kafamızın içinde farkında olmadan dönen "Nereye aitim?", "Ne yapıyorum?" ve "Aslında ben kimim?" gibi sorulara, sahip olduğumuz işi düşünerek cevap verdiğimizi de görebiliyoruz.


Tüm bu sebeplerle, kişinin kontrolü dışında işini kaybetmesi finansal bir kayıptan daha da fazlası olarak öz değerini ve kimliğini sorgulamaya sebep olabiliyor. Bir iş birçok farklı sebep yüzünden kişinin kendi kararı dışında sonlanabiliyor. Şirketler batabiliyor, anlaşmazlıklar yaşanabiliyor, haksızlığa uğrayabiliyoruz ve yaşanan farklı çeşitlerdeki stresli olayların sonucunda sahip olunan pozisyon, işten çıkarılarak son bulabiliyor. İşten çıkarılmak, kovulmak ya da uzaklaştırılmak kişinin kendinden, günlük hayatından ve sosyal çevresinden de uzaklaştırılması anlamına gelebiliyor. Bu sebeple, aynı sevdiğimiz birini kaybettiğimizde olduğu gibi yas semptomları deneyimlemeye başlayabiliyoruz.

İş kaybı sonrası yaşanan yas dönemi, bu kaybı kabul edememek, kaybın sonrasında hayatın anlamını yitirmesi ve kalınan yerden devam etmenin zorlaşması olarak deneyimlenebiliyor. Günlük olarak yapılan şeylerden zevk almamaya, yaptığımız her şeyin anlamsızlaşmasına kadar uzanabiliyor. Çünkü zaman, emek gibi birçok yatırım yapılan bir şeyin bir anda kontrol dışı şekilde yok olması, yoğun bir duygusal karışıklığa ve strese sebep olabiliyor.

Depresyon, anksiyete gibi bozukluklar, yas dönemiyle benzer semptomlar içerse de birbirleriyle karıştırılmaması önemli. Çünkü "yas" dediğimiz dönem ancak bir "kaybın" sonrasında yaşanabiliyor ve zaman zaman bireyler bir işten çıkarılmanın ardından kendilerini "kaybolmuş" hissettiklerinde kendilerinde bir sorun olduğunu düşünebiliyorlar. Depresyon gibi bozukluklar farklı tedavilerle ele alınırken kaybolmuşluğun yas döneminin bir parçası olup depresyondan farklı bir süreç olduğunun farkında olunması önem taşıyor. Yoğun bir yas dönemi, travmatik bir olay etkisi hissettirebiliyor ve aynı travma sonrasında görülebildiği gibi kişinin dünyaya bakış açısını ve değerlerini değiştirebiliyor. Lakin yas döneminin depresyon ve anksiyete bozukluklarını tetikleme ihtimali olduğu gibi tersi sırayla da birbirlerini doğurduklarını gözlemleyebiliyoruz.

Önemli olan, sevdiğiniz, kendinizi rahat hissettiğiniz ya da emeğinizi ve zamanınızı ayırdığınız bir işi, kendi tercihiniz dışında kaybetmenin zor bir dönem olduğunun farkında olunması. Bu sürecin farklı duyguların ve iniş çıkışların yaşanabileceği yoğun bir dönem olduğunu unutmamak gerekiyor. Bu duyguları ve yaşanan üzücü olayın uyandırdıklarını yok saymadan onları yaşarken aynı zamanda onlarla iyileşmek önemli.

(1)Van Eersel J.H., Toon W. & Boelen P.A. (2019). Development and initial validation of the job loss grief scale, Anxiety, Stress, & Coping. 32:4, 428-442, DOI: 10.1080/10615806.2019.1619703
(2) van Eersel, J. H., Taris, T. W., & Boelen, P. A. (2020). Complicated grief following jobloss: Risk factors for its development and maintenance. Scandinavian Journal of Psychology, 61(5), 698"“706. https://doi.org/10.1111/sjop.12650
(3)van Eersel, J. H., Taris, T. W., & Boelen, P. A. (2021). Grief reactions, depression, and anxiety following job loss: Patterns and correlates. European Journal of Psychotraumatology, 12(1), 1905348. https://doi.org/10.1080/20008198.2021.1905348
(4)Isenor J.K.P. (2011). Exploring The Impact of Job Loss As a Function of Grief Depression, Optimism, Hope and Self-Efficacy. Digitized Thesis. 3371.
(5) Climent-Rodríguez, J. A., Navarro-Abal, Y., López-López, M. J., Gómez-Salgado, J., & García, M. E. (2019). Grieving for job loss and its relation to the employability of older jobseekers. Frontiers in Psychology, 10. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00366

Benzer yazılar

Sahtekarlık Sendromu (Imposter Syndrome) Nedir?

İç sesiniz bulunduğunuz konumu hak etmediğinizi ve oraya şans eseri geldiğinizi söylüyorsa Sahtekarlık Sendromu'ndan muzdarip olabilirsiniz.

Gaslighting Mağduru Olabilir Misiniz?

"Hayır yanlış hatırlıyorsun.", "Öyle bir şey yaşanmadı." Bu cümleler tanıdık geliyor mu? Eğer öyleyse gaslighting'e uğruyor olabilirsiniz.

İş Yerinde Stresle Nasıl Baş Ederiz?

Stres hayatın her alanı gibi iş hayatını deneyimleme şeklimizi de belirleyen bir duygudur. İş hayatında stresle nasıl mücadele edebiliriz?

Öz Sabotaj: Kendimize Yaptığımız 8 Kötülük

Hepimiz zaman zaman kendimizi sabote edebiliyoruz, bu sabotaj yöntemlerini öğrenmek bunları fark edip engellemeyi kolaylaştırabilir.

Tutkuyla yapılan işler tükenmişlikle sonuçlanabilyor.

"Beni bıraksalar günde 24 saat çalışırım." mı diyorsunuz? İşiniz hayatınız mı olmuş durumda? Tükenmişlik sendromuna bir göz atmalısınız.

Objeleştirmenin Psikolojisi

Objeleştirme özellikle kadınların, kişilikleri veya başarılarından ziyade dış görünüşleriyle değerlendirmeleri anlamına geliyor.

Nasıl daha öz güvenli ve ikna edici durabiliriz?

Öz güvenli olduğunu düşündüğümüz biri sanki herkesi kolayca ikna edebiliyormuş gibi gözüküyor, değil mi? Peki neden?

Narsisizmin İki Farklı Yüzü: Görkemli ve Kırılgan

Narsistik Kişilik Bozukluğu nedir? Aşırı güvenli görüntünün altında, kırılgan bir öz güveni olan narsistik kişiler nasıl karakterlere sahip?

Duygusal Zekamızı Nasıl Geliştirebiliriz?

Duygusal zeka son dönemlerde özellikle profesyonel çevrelerde sıkça karşımıza çıkıyor. Peki, bu duygusal zeka nedir ve nasıl geliştirilir?

Evde İş ve İlişki Dengesi Nasıl Kurulur?

Pandemiyle beraber birçoğumuzun işleri de eve taşındı ve bu durum zaten kurması zor olan iş-hayat dengesini daha da zorlaştırmış görünüyor.

İş Hayatındaki Bilişsel Hataları Azaltmak Mümkün mü?

İş yerlerinde gün içinde birçok hataya şahit oluyoruz. Bunlardan bazıları bilişsel kaynaklı oluyor. İşte bu durumun bazı sebepleri…

İş Yerinde Olumsuz Duygularla Nasıl Başa Çıkabiliriz?

Kimi zaman başkalarının neşesinden olumlu etkilenirken kimi zaman öfke ve üzüntülerinden olumsuz etkilenebiliriz. Bu durumlarda ne yapmalı?

İş Yerinde Tükenmişliğe Neler Sebep Olur ve Bunlarla Nasıl Baş Edilir?

Tükenmişlik hissedenler işlerinden keyif almıyor, takdir gördüklerini hissetmiyor ve sürekli yorgun hissediyorlar. İşte baş etme yolları…

İş Yerinde Yalnız Hissetmenin Etkileri

İş yerinde yalnız hissediyor olmanız hem zihninize hem de performansınıza kötü gelebilir. İhtiyacınız olan şey ise duygusal destek!

İş Yerindeki Çeşitliliği Verimli Hale Getirebilmek

Farklı insanların çalışması şirketlerin geniş kitlelere hitap etmesini sağlıyor. Ancak bu insanların birlikte çalışması kolay olmayabiliyor.

İş Yerindeki Potansiyel Arkadaşlar Çalışan Bağlılığını ve Tatminini Nasıl Etkiliyor?

Sosyallikten uzak işler 21. yüzyılda artık pek de tercih edilmiyor. Çünkü çalışan bağlılığı ve memnuniyeti bundan etkileniyor.

İş Yerlerinde Cinsiyet Eşitsizliği - 1

İş yerinde cinsiyet eşitsizliği hala bir sorun olarak karşımıza çıkıyor. Temsil imkanı sağlansa bile kadınlar sorunlarla karşılaşıyorlar.

İş Yerlerinde Cinsiyet Eşitsizliği - 2

İş yerinde cinsiyet eşitsizliği bulunması, çeşitliliğin getirdiği bazı avantajları engelliyor. İşte bu avantajlardan birkaçı!

Liderlerin Yaptığı 5 Basit Hata ve Çözümleri

Liderler de hata yapar elbet! Bazen yaptıklarının farkında bile olmayabilirler. İşte bilinçsizce yapılan bu hatalardan beşi!

Manipülasyonla Nasıl Baş Edebiliriz?

Manipülasyon hepimizin yapabildiği ya da maruz kalabildiği bir davranış. Peki sık sık karşılaştığımız bu davranışla nasıl baş edebiliriz?

Öz Güveninizi Nasıl Arttırabilirsiniz?

Öz güvenimiz kendimizle olan ilişkimizi, sosyal hayatımızı ve çalışma hayatımızı etkiliyor. Peki öz güvenimizi artırmak için ne yapabiliriz?

Sağlıklı Bir İş-Yaşam Dengesi Kurabilmek

Sağlıklı bir iş-yaşam dengesi kurmanın ve sürdürmenin zorluğu karakter özelliklerimize göre değişkenlik gösterebiliyor.

Pandemide Evden Çalışan Ebeveynler İçin 7 Öneri

Eşiniz ve çocuklarınız bir yanda; işlerin biriktiği bilgisayarınız öbür yanda… Pandemi döneminde ebeveynlik önerilerimiz yazımızda!

Tükenmişlik Hissiyle Nasıl Baş Edebiliriz?

Birçoğumuz dönem dönem hiçbir şey yapamayacak ve yapmak istemeyecek kadar tükenmiş hissederiz. Peki, bu hisle nasıl mücadele edilebilir?

Zor Dönemlerde Kimler Daha Başarılı Olur?

Birçok insanın sorun olarak gördüğü zor dönemleri nasıl fırsatımıza çevirebiliriz, kimler bu dönemlerden başarıyla çıkar?

İş Hayatında İltifat ve Övgülerin Etkisi

İçten gelen iltifat ve övgüler bütün iletişim alanlarında olduğu gibi iş hayatında da iki taraf için de olumlu sonuçlar sağlayabilir.

Çalışanları Motive Etmenin 10 Yolu

Bir lider olarak çalışanlarınızın motivasyonunu artırmanıza ve korumanıza yardımcı olacak 10 öneri için bu yazımızı okuyabilirsiniz!

İş Ortamında İletişim Becerilerini Geliştirmek İçin 4 İpucu

Dinlemek, iş arkadaşlarımızın duygularını okuyabilmek ve kendimizin farkında olmak iş yerinde daha iyi iletişim kurmamıza yardımcı olabilir.

İş Yerinde Toksik Bir İlişkinin İçinde Olabileceğinizi Gösteren 5 İşaret

Bir iş ilişkinizde kendiniz olamadığınızı veya iş yerinizde dışlandığınızı hissediyorsanız toksik bir ilişkiden muzdarip olabilirsiniz.

Kariyer Seçiminiz ile İlgili Çok Düşündüğünüzün 5 Kanıtı

"Ya seçimlerimden pişmanlık duyarsam?", "Ya bu iş bana uygun değilse?" Kariyerinizi düşünmek uyumanıza engel olmaya başlamış olabilir.

İlişkilerde Motivasyon ve Öz Güven

Hedeflerimize ulaşmamızı etkileyen en önemli faktörlerden biri insanların, özellikle de güvendiğimiz insanların bize olan inançları.

İş yeri arkadaşlıkları başarımızla yakından ilişkili.

Sabah evden işe giderken keyif almak mümkün mü? İş arkadaşlarınızı sevmiyorsanız cevabı tabii ki hayır! Peki ya çok sevdiğiniz bir ekibiniz varsa?

Düşük öz güvenle fedakarlığın nasıl bir ilişkisi var?

"Keşke şunu yapmasaydım." diyerek yaptığınız fedakarlıktan pişmanlık duyduğunuz oldu mu? Peki ya bu öz güveninizle ilgiliyse?

Yakın İlişkilerimiz Kariyerimizi Nasıl Etkiliyor?

Stresli bir iş gününden sonra partnerimize dert yanmak, onun cümleleriyle motive olmak… Sağlıklı ilişkilerimiz kariyerimizi nasıl etkiliyor?

Narsistler öz güvenlerini artıracak hatıralar biriktiriyor.

Narsist kişilerin öz güvenlerini ne kadar önemsediklerini biliyoruz. Peki ya konu eski partnerlerinin onlarda kalan eşyalarına gelince?

Evcil Hayvanlar Çocukların Öz Güvenini Nasıl Etkiliyor?

Evcil hayvanla birlikte büyümek çocukların öz güvenini artırarak kendilerine daha çok güvenen insanlar olmalarını sağlayabiliyor. Peki nasıl?

Yap-İnan Oyunları

Çocuklar oyunla öğrenebiliyor, gelişebiliyor ve kendilerine olan güvenleri artabiliyor! Bu oyunları çocuğunuzla oynamaya ne dersiniz?

Doğum Sonrası İşe Dönüş

Doğum izni sonrasında işe geri dönüşte adaptasyon sorunları yaşamak oldukça yaygın. Peki bu durumla nasıl baş edebiliriz?

İş Yerinde Mobbing'e Uğradığınızı Gösteren 5 İşaret

İş yerinde psikolojik taciz anlamına gelen mobbing, kurumsal hayattaki ciddi problemlerden biri. Mobbing'i gösteren işaretler neler?

İş Yerindeki Zorbayı Tanımak ve Onunla Baş Etmek

İş yerindeki zorbayı tanımak ve bu konuda bir çözüm üretmek için uzmanlar tarafından önerilen Y.A.S.A. adımları nelerden oluşuyor?

İş Hayatında Toksik İlişkiler - The Assistant Filmi

İş hayatı toksik ilişkiler barındırabiliyor ve bu ilişkiler bize kendimizi sorgulatabiliyor.

İş Mülakatlarında Sormanız Gereken Sorular

İş mülakatlarında sorulan sorulara verilen cevaplar ne kadar kritik olsa da fırsatınız olduğunda sizin de sorabileceğiniz sorular bulunuyor!

İş yerinde ağlıyor musunuz? Sorun değil!

İş yerinde ağlamak zayıflık belirtisi olarak görülebiliyor. Halbuki bazen yapmamız gereken savunmasızlığımızı kabul etmek oluyor.

İş yerinde "Ghosting" Mağduru Olmak ve Bununla Başa Çıkmak

Romantik ilişkilerden aşina olduğumuz "ghosting", yani bir hayalet gibi birden yok olma durumu, kurumsal ilişkilerde nasıl karşımıza çıkıyor?

Ulaşamadığımız Hedeflerle Nasıl Baş Edebiliriz?

Uzun vadeli ve ulaşılması güç hedefleri gerçekleştirme çabası, her zaman başarıyla sonuçlanmaz. Başarısızlık durumunda ne yapabilirsiniz?

İş Yerinde Öz Saygı

İş yerinde öz saygımıza tehdit oluşturabilecek birçok durumla karşılaşsak da öz saygımızı güçlendirebileceğimiz stratejiler bulunuyor!

İşten Ayrıldım! Bununla Nasıl Başa Çıkacağım?

İşten ayrılmak da bir kayıp. Bu yüzden olumsuz duygular hissetmemiz çok doğal. İşte bu süreci kolaylaştırmak için yapılabilecekler!

Karantina Sonrası İş Yerine Dönmeye Kendimizi Hazırlamak

Pandeminin etkisi giderek azalıyor. Fakat iş yerine yeniden dönme fikri kaygı uyandırıcı olabiliyor. Bu kaygıyla nasıl başa çıkabiliriz?

Mentorluk Yapmanın Mentorlere Faydaları

Mentorluk yapmak, sadece yönlendirdiğiniz kişiye değil size de fayda sağlar. Mentorluğun faydaları üzerine okumak için tıklayın.

İş Yerinde Mükemmeliyetçilik Faydalı Mı Zararlı Mı?

En büyük zayıflığım, mükemmeliyetçi olmam! Bir saniye, mükemmeliyetçilik olumlu ve faydalı bir özellik değil miydi? Detaylar yazımızda.

Hibrit Çalışmaya Geçmenin Uyandırdığı Kaygıyla Baş Etmek - 1

Uzun süre evden çalışmanın ardından hibrit sisteme geçmek sizi strese mi sokuyor? Kendinize sorduğunuz bazı sorular, stresle baş etmenize yardımcı olacak.

Bizim için Anlamlı Bir İşte Çalışıyor Olmak

Bizim için anlamlı bir işe sahip olmamız için amaçlarımızın, değerlerimizin ve zevklerimizin işimizle örtüşüyor olması gerekiyor.

İdeal Takım Büyüklükleri ve Sosyal Kaytarma

Kişi sayısı arttıkça verim artar mı yoksa az insanla daha verimli çalışılabilir mi? İdeal takım sayısı kaç kişidir? Cevabı yazımızda.

İş Yerinde Kültürel Çeşitlilik

Şirketler çalışanlarına kültürel çeşitliliğin ve eşitliğin olduğu çalışma ortamları sağlamalı. Bu doğrultuda atılması gereken adımlar neler?

Hibrit Çalışmaya Geçişin Uyandırdığı Kaygıyla Baş Etmek - Part 2

Uzun süre evden çalışmanın ardından hibrit sisteme geçmek sizi strese mi sokuyor? Bu sorular yardımıyla stresle daha kolay baş edebilirsiniz.

Bağlanma Stilleri İş Hayatında Kendini Nasıl Gösteriyor?

Genellikle ebeveyn ilişkileri ve romantik ilişkiler bağlamında incelediğimiz bağlanma stillerinin iş hayatına yansımaları nasıl oluyor?

İş Hayatında Minnettarlık Duygusu

İş hayatındaki minnettarlık, çalışanların motivasyonunu ve iş yerinin verimini artırıyor. Peki bu konuda neler yapılabilir?

İş Yerindeki Engeller: Damgalamanın Kaldırılması

İşe alım süreçlerini farklı gruplar için daha adil kılmak ve daha kapsayıcı bir çalışma alanı oluşturmak için yöneticiler neler yapabilir?

Profesyonel İş Yaşamına Dair 3 Film

Profesyonel hayat hayatımızı yakından etkiliyor. İş yaşamındaki ilişkileri ve bu ilişkilerin psikolojik etkilerini konu alan 3 farklı film!

Mutsuz Olmanıza Rağmen İşinizi Neden Bırakmıyorsunuz?

Her sabah işe giderken ayaklarınız geri geri gidiyor, pazartesi günlerinden nefret mi ediyorsunuz? İşten ayrılmanın neden zor olduğu üzerine bir yazı hazırladık.

İş Arkadaşları Arasındaki Güven Olgusu

Günümüzün çoğunu geçirdiğimiz iş yerinde güven duygusunun olup olmaması, kurduğumuz ilişkileri, performansımızı ve bağlılığımızı etkiliyor.

Örgütsel Bağlılık Neden Önemli?

Örgütsel bağlılık ile çalışanların iş performansı, motivasyonları, işten ayrılmaları ya da devam etmeleri arasında bir ilişki bulunuyor.