Psikiyatrik Problemlerin Etiketlenmesini Nasıl Aşabiliriz?

İlayda Deringör

Psikiyatrik Problemlerin Etiketlenmesini Nasıl Aşabiliriz?

View through a Door to Running Figures - Christoffer Wilhelm Eckersberg

Psikolojik problemler yaşayan insanların etiketlenmesi ve bunun getirdiği ek psikolojik yükle ilgili daha önce yazmıştık. Araştırmalar, bu tarz problemler yaşayan kişilere yönelik tavrın son yıllarda daha da olumsuz bir hal aldığını gösteriyor. Öyle ki bu problemleri yaşayan bireylerin yüzde ellisinden fazlası bu konuda yardım almaktan kaçındıklarını ve bunun en önemli sebebinin toplum tarafından yargılanmak olduğunu belirtiyorlar.


Psikolojik problemleri olan kişiler, başkalarıyla iletişim kurduklarında ve sosyal medya üzerinden yapılan olumsuz yorumlarla karşılaştıklarında zorluk çekebiliyorlar. Yapılan araştırmalara göre bu tarz problemler yaşayan bireyler genellikle tüm gruplar içinde kendilerini en çok etiketleyen kişiler olarak sağlık çalışanlarını seçiyorlar. Bu alandaki kaynaklar az sayıda olsa da elde edilen bulgular arasında cezalandırılmış, aşağılanmış veya çocukmuşçasına davranılıyormuş gibi hissetme, tedavi kararlarından dışlanma ve kendi hayatlarından sorumlu olma kapasitesinden yoksun olduğu varsayılma gibi şikayetler yer alıyor. Diğer sorunlar arasında ise hastalık ve tedavi seçenekleri hakkında yeterli bilgiye ulaşamama, başkalarının hastalığa karşı olumsuz tavrıyla karşılaşma ve tedavinin zorunlu olduğu durumlarda tehdit altında hissedilmesi olduğu görülüyor.

Araştırmalar, psikolojik rahatsızlıklar sürecinde kendini etiketlemenin zıttının kişinin kendisini güçlendirmesi olduğunu gösteriyor. Bu iki kutbun bir ucunda, bu rahatsızlıklarıyla ilgili kendi kendilerini etiketleyen ve kötümser beklentilerinden dolayı öz saygıları ağır bir şekilde etkilenen kişiler yer alıyor. Diğer uçta ise yaşadığı psikolojik problemlere rağmen yüksek öz saygıya ve öz güvene sahip olan ve durumlarından dolayı kendilerini suçlamayan kişiler yer alıyor.

Psikolojik rahatsızlıklarla yaşayan birçok kişinin bu semptomları ve yaşam engelleri, çeşitli psikiyatrik ve psikososyal tedavilerle önemli ölçüde iyileştirilebiliyor. Ne yazık ki bu tür bir tedaviden yararlanma olasılığı yüksek olan birçok kişi ya tedaviye asla başlamıyor ya da tedaviyi erken bitirmeyi tercih ediyor. Bu düşük katılım oranı sadece uyum bozuklukları gibi görece tedavisi daha kolay olan rahatsızlıklarda değil; şizofreni gibi hastalıkların yaklaşık üçte birinde de geçerli oluyor.

Etiketlemeyle nasıl baş edebiliriz?

Bütün bunlara dayanarak psikiyatrik bozuklukların önündeki toplumsal etiketlemeleri kaldırmanın bu kişilerin hayatlarını kolaylaştıracağını rahatlıkla söyleyebiliyoruz. Ön yargıları ve etiketleri önlemek için araştırmacıların önerdiği uygulamalardan en önemlisi eğitim. Yani, mitleri ve yanlış bilgileri, bu rahatsızlıkların doğası ve yaygınlığı hakkındaki doğru kavramlarla değiştirmeye çalışarak toplum bilgisini geliştirmek etiketlemenin önüne geçmek adına önemli bir adım oluyor. Örneğin, psikolojik problemlere yönelik ilk yardım kursları açmak etkili bir eğitim stratejisi olabilir.

Temasa dayalı eğitim de halkın geneli ile psikolojik sıkıntılar yaşayan kişiler arasında bir köprü kurarak kişilerin aktif bir iletişim gerçekleştirmesine yardımcı oluyor.

Bunun yanında fikir savunuculuğu da psikolojik rahatsızlıkları olan kişilerin yasaların sunduğu haklardan ve özgürlüklerden yararlanmalarını sağlamak için tasarlanıyor ve adaletsiz prosedürler için telafi yolları arıyor. Dünya Sağlık Örgütü bu stratejiyi ruh sağlığının önemi konusunda farkındalık yaratmanın ve hükümetlerin ulusal gündeminde olmasını sağlamanın bir yolu olarak tanımlıyor. Bu konuda savunuculuk, farkındalık yaratma, bilginin yayılması, eğitim, öğretim, karşılıklı yardım, danışmanlık, arabuluculuk, savunma ve ihbar dahil olmak üzere çok sayıda teknik kullanılıyor.

Bunlarla birlikte, kişinin kendi kendisini etiketlemesini kontrol altına alması da önemli bir rol oynuyor. Mevcut psikolojik ve psikiyatrik hizmetlerin zaman zaman etiketlemeyi teşvik ettiğini göz önüne aldığımızda bu tarz problemler yaşayan kişilerin tam ve etkili sosyal katılımı teşvik edecek pek çok destekten yoksun kaldıkları görülüyor. Bu nedenle de bu kişileri “hasta” kimliklerinin üstesinden gelmeleri ve yeni kişisel anlamlar ve sosyal roller keşfetmeleri için güçlendiren hizmetlerin teşvik edilmesi gerekiyor.İyi tarafından bakmak gerekirse araştırmacılar, sağlık çalışanlarının kendi ön yargılarının farkına varmalarının bu tarz etiketlemelerin azalmasına yardımcı olduğunu gösteriyor. Aynı zamanda, kişinin kendi kendini etiketlemesi üzerine yapılan araştırmalar da gün geçtikçe artıyor. Bu da bu alandaki etiketlemeyi önleyici stratejilerin uygulamalarının yaygınlaşmasına destek oluyor. Unutmayalım ki toplumda bir arada sağlıklı ve huzurlu yaşayabilmek ve iyi ilişkiler kurabilmek, birbirimize destek sağlamaktan geçiyor.

[1] Rüsch, N., Angermeyer, M. C., & Corrigan, P. W. (2005). Mental illness stigma: Concepts, consequences, and initiatives to reduce stigma. European Psychiatry, 20(8), 529-539.
[2] Corrigan, P. W. & Watson, A. C. (2002). Understanding the Impact of Stigma on People with Mental Illness. World Psychiatry, 1, 16-20.
[3] Corrigan, P., River, L., Lundin, R., Wasowski, K., Campion, J., Mathisen, J., et al. (2000). Stigmatizing attributions about mental illness. Journal of Community Psychology, 28, 91-103.

Benzer yazılar

Çocuklarda Mental Sağlığı Destekleme Yolları

Çocuğunuzun mental sağlığını güçlendirmek ve desteklemek için bir ebeveyn olarak yapabilecekleriniz bulunuyor. Detaylar yazımızda!

Neleri kontrol edebilirim ve edemem?

Bir ilişki içerisindeyken her şey kontrolümüz altında olmayabiliyor. Neleri kontrol edip edemeyeceğimizi bilmek bizi rahatlatabiliyor.

Kadınları Baskılama Aracı Olarak Etiketleme

Cinsiyet rollerinin dışına çıkan kadınlar toplum tarafından ayıplanıyor ve etiketleniyor. Bu durum etiketlenen kadınları nasıl etkiliyor?

Rahatsızlık veren duygulara neden ihtiyacımız var?

Kimi zaman kendimizi hiç istemediğimiz duyguların içerisinde buluyoruz. Ancak bu duyguları ne kadar istemesek de onlara ihtiyacımız var.

Bekar erkekler mental sağlık problemlerine daha mı meyilli?

Bekar erkekler, kimi zaman toplumdan dışlanabiliyor ya da soyutlanabiliyorlar. Peki bu dışlanma hali onları nasıl etkiliyor?

Duygu Düzenleme Becerisi Çocukların Mental Sağlığını Nasıl Etkiliyor?

Kendi kendisini sakinleştirebilen, duygularını daha kolayca düzenleyen çocuklar daha mı az mental sağlık problemi yaşarlar? Buyrun yazımıza!

Psikolojik Problemlerin Etiketlenmesi

Psikiyatrik bozukluklar hakkındaki ön yargıların giderilmesi, etiketlenmenin ve dışlanmanın önüne geçilmesinde ve tedavi sürecinde önem taşıyor.

Cinsel Kimliğini Açıklamak

"Kuir" ne demek? Cinsel kimlik ve cinsel yönelimin farkı nedir? Cinsel kimliği açıklama süreci nasıl oluyor? Hepsinin yanıtı yazımızda!

İş Yerinde Kültürel Çeşitlilik

Şirketler çalışanlarına kültürel çeşitliliğin ve eşitliğin olduğu çalışma ortamları sağlamalı. Bu doğrultuda atılması gereken adımlar neler?

Annelikte Tükenmişlik

Ebeveynlik deneyimi, annelerde kimi zaman tükenmişlik hisleri yaratabiliyor. Peki bu his nasıl deneyimleniyor?

Çocukluk Çağı Travması

Çocuk tarafından deneyimlenen, hayatını tehdit eden olaylar çocukluk çağı travması olarak tanımlanıyor. Yazımızda bu travma türünü inceliyoruz!

İş Yerindeki Engeller: Damgalamanın Kaldırılması

İşe alım süreçlerini farklı gruplar için daha adil kılmak ve daha kapsayıcı bir çalışma alanı oluşturmak için yöneticiler neler yapabilir?

Ebeveyn Olarak Psikolojik Yardım Almak

Psikolojik yardım alan bir ebeveynseniz bunu çocuğunuzla paylaşmak konusunda çekinceleriniz olabilir. Bu konuda içinize su serpmeye geldik!

Ergenlikte Spor Yapmanın Mental Sağlığa Etkileri

Ergenlik döneminde spor yapmak kişileri mental açıdan nasıl etkiliyor? Kız çocukları depresyona daha mı meyilli?

3-6 Yaş Arası Çocuklara Öğretilecek Yaşam Becerileri

Çocuklarımıza hayata dair öğretmemiz gereken çok fazla şey var. Peki örneğin, 3-6 yaş aralığında bir çocuk temizlik yapabilmeli mi?

Kürtaj Öncesi ve Sonrası Mental Sağlık

Kadınların mental sağlığını ciddi bir şekilde etkileyebilen kürtaj yaptırmanın karar verme aşamasında ve sonrasında kadınlar neler deneyimliyorlar?