Psikiyatrik Problemlerin Etiketlenmesini Nasıl Aşabiliriz?

İlayda Deringör

Psikiyatrik Problemlerin Etiketlenmesini Nasıl Aşabiliriz?

View through a Door to Running Figures - Christoffer Wilhelm Eckersberg

Psikolojik problemler yaşayan insanların etiketlenmesi ve bunun getirdiği ek psikolojik yükle ilgili daha önce yazmıştık. Araştırmalar, bu tarz problemler yaşayan kişilere yönelik tavrın son yıllarda daha da olumsuz bir hal aldığını gösteriyor. Öyle ki bu problemleri yaşayan bireylerin yüzde ellisinden fazlası bu konuda yardım almaktan kaçındıklarını ve bunun en önemli sebebinin toplum tarafından yargılanmak olduğunu belirtiyorlar.


Psikolojik problemleri olan kişiler, başkalarıyla iletişim kurduklarında ve sosyal medya üzerinden yapılan olumsuz yorumlarla karşılaştıklarında zorluk çekebiliyorlar. Yapılan araştırmalara göre bu tarz problemler yaşayan bireyler genellikle tüm gruplar içinde kendilerini en çok etiketleyen kişiler olarak sağlık çalışanlarını seçiyorlar. Bu alandaki kaynaklar az sayıda olsa da elde edilen bulgular arasında cezalandırılmış, aşağılanmış veya çocukmuşçasına davranılıyormuş gibi hissetme, tedavi kararlarından dışlanma ve kendi hayatlarından sorumlu olma kapasitesinden yoksun olduğu varsayılma gibi şikayetler yer alıyor. Diğer sorunlar arasında ise hastalık ve tedavi seçenekleri hakkında yeterli bilgiye ulaşamama, başkalarının hastalığa karşı olumsuz tavrıyla karşılaşma ve tedavinin zorunlu olduğu durumlarda tehdit altında hissedilmesi olduğu görülüyor.

Araştırmalar, psikolojik rahatsızlıklar sürecinde kendini etiketlemenin zıttının kişinin kendisini güçlendirmesi olduğunu gösteriyor. Bu iki kutbun bir ucunda, bu rahatsızlıklarıyla ilgili kendi kendilerini etiketleyen ve kötümser beklentilerinden dolayı öz saygıları ağır bir şekilde etkilenen kişiler yer alıyor. Diğer uçta ise yaşadığı psikolojik problemlere rağmen yüksek öz saygıya ve öz güvene sahip olan ve durumlarından dolayı kendilerini suçlamayan kişiler yer alıyor.

Psikolojik rahatsızlıklarla yaşayan birçok kişinin bu semptomları ve yaşam engelleri, çeşitli psikiyatrik ve psikososyal tedavilerle önemli ölçüde iyileştirilebiliyor. Ne yazık ki bu tür bir tedaviden yararlanma olasılığı yüksek olan birçok kişi ya tedaviye asla başlamıyor ya da tedaviyi erken bitirmeyi tercih ediyor. Bu düşük katılım oranı sadece uyum bozuklukları gibi görece tedavisi daha kolay olan rahatsızlıklarda değil; şizofreni gibi hastalıkların yaklaşık üçte birinde de geçerli oluyor.

Etiketlemeyle nasıl baş edebiliriz?

Bütün bunlara dayanarak psikiyatrik bozuklukların önündeki toplumsal etiketlemeleri kaldırmanın bu kişilerin hayatlarını kolaylaştıracağını rahatlıkla söyleyebiliyoruz. Ön yargıları ve etiketleri önlemek için araştırmacıların önerdiği uygulamalardan en önemlisi eğitim. Yani, mitleri ve yanlış bilgileri, bu rahatsızlıkların doğası ve yaygınlığı hakkındaki doğru kavramlarla değiştirmeye çalışarak toplum bilgisini geliştirmek etiketlemenin önüne geçmek adına önemli bir adım oluyor. Örneğin, psikolojik problemlere yönelik ilk yardım kursları açmak etkili bir eğitim stratejisi olabilir.

Temasa dayalı eğitim de halkın geneli ile psikolojik sıkıntılar yaşayan kişiler arasında bir köprü kurarak kişilerin aktif bir iletişim gerçekleştirmesine yardımcı oluyor.

Bunun yanında fikir savunuculuğu da psikolojik rahatsızlıkları olan kişilerin yasaların sunduğu haklardan ve özgürlüklerden yararlanmalarını sağlamak için tasarlanıyor ve adaletsiz prosedürler için telafi yolları arıyor. Dünya Sağlık Örgütü bu stratejiyi ruh sağlığının önemi konusunda farkındalık yaratmanın ve hükümetlerin ulusal gündeminde olmasını sağlamanın bir yolu olarak tanımlıyor. Bu konuda savunuculuk, farkındalık yaratma, bilginin yayılması, eğitim, öğretim, karşılıklı yardım, danışmanlık, arabuluculuk, savunma ve ihbar dahil olmak üzere çok sayıda teknik kullanılıyor.

Bunlarla birlikte, kişinin kendi kendisini etiketlemesini kontrol altına alması da önemli bir rol oynuyor. Mevcut psikolojik ve psikiyatrik hizmetlerin zaman zaman etiketlemeyi teşvik ettiğini göz önüne aldığımızda bu tarz problemler yaşayan kişilerin tam ve etkili sosyal katılımı teşvik edecek pek çok destekten yoksun kaldıkları görülüyor. Bu nedenle de bu kişileri “hasta” kimliklerinin üstesinden gelmeleri ve yeni kişisel anlamlar ve sosyal roller keşfetmeleri için güçlendiren hizmetlerin teşvik edilmesi gerekiyor.İyi tarafından bakmak gerekirse araştırmacılar, sağlık çalışanlarının kendi ön yargılarının farkına varmalarının bu tarz etiketlemelerin azalmasına yardımcı olduğunu gösteriyor. Aynı zamanda, kişinin kendi kendini etiketlemesi üzerine yapılan araştırmalar da gün geçtikçe artıyor. Bu da bu alandaki etiketlemeyi önleyici stratejilerin uygulamalarının yaygınlaşmasına destek oluyor. Unutmayalım ki toplumda bir arada sağlıklı ve huzurlu yaşayabilmek ve iyi ilişkiler kurabilmek, birbirimize destek sağlamaktan geçiyor.

[1] Rüsch, N., Angermeyer, M. C., & Corrigan, P. W. (2005). Mental illness stigma: Concepts, consequences, and initiatives to reduce stigma. European Psychiatry, 20(8), 529-539.
[2] Corrigan, P. W. & Watson, A. C. (2002). Understanding the Impact of Stigma on People with Mental Illness. World Psychiatry, 1, 16-20.
[3] Corrigan, P., River, L., Lundin, R., Wasowski, K., Campion, J., Mathisen, J., et al. (2000). Stigmatizing attributions about mental illness. Journal of Community Psychology, 28, 91-103.

Benzer yazılar

Aşk İksiri: Feromon

Tanıştığınız andan itibaren birine ilgi duydunuz fakat nedenini anlamakta güçlük mü çekiyorsunuz? Bazı kişilere ise ilk andan beri arkadaş gözüyle mi bakıyorsunuz?

Mental Sağlık Sorunları Hakkında Yanlış Bilinenler

Mental sağlık her geçen gün daha fazla konuşuluyor, daha çok insan bu konuda bilgi sahibi oluyor ancak hala birçok yanlış bilgi dolaşıyor.

Psikolojik Sağlık Yoklaması!

Psikolojik iyilik halimizin ne durumda olduğunu bazı sorularla kontrol etmek mümkün. Gelin bu sorulara birlikte bakalım.

Terapi Sürecinin İyi Gittiğini Gösteren İşaretler

“Bazen iyi hissediyorum bazen kötü. Seansta ağlıyorum ama çıkınca rahatlamış hissediyorum.” Terapi sürecinin nasıl gittiğine dair kafanız karışıksa yazımıza göz atın!

İş Yerinde Obsesif Kompulsif Bozukluk

Takıntılı düşünceleriniz, tekrar tekrar kontrol ettiğiniz işler veya ritüelleriniz iş hayatınızda büyük problemler yaşamanıza sebep oluyor mu?

Bir Taraf Her Zaman Daha mı Çok Sever?

İki taraf da eşit sevebilir, kıskanabilir ve sevgi gösterebilir mi? Daha çok sevilmek mi daha çok sevmek mi iyi? Bağlanma stillerimiz bu konuda ne söylüyor?

Psikiyatrik Problemlerin Etiketlenmesini Nasıl Aşabiliriz?

Psikiyatrik rahatsızlıklar hakkında ne kadar bilgilisiniz? Psikiyatrik bir hastalığı olan birine nasıl yaklaşırsınız? Etiketlemenin önüne nasıl geçilebilir, cevabı yazımızda.

Ergenlikte Spor Yapmanın Mental Sağlığa Etkileri

Ergenlik döneminde spor yapmak kişileri mental açıdan nasıl etkiliyor? Kız çocukları depresyona daha mı meyilli?

Ebeveyn Olarak Psikolojik Yardım Almak

Psikolojik yardım alan bir ebeveynseniz bunu çocuğunuzla paylaşmak konusunda çekinceleriniz olabilir. Bu konuda içinize su serpmeye geldik!

İş Yerindeki Engeller: Damgalamanın Kaldırılması

İşe alım süreçlerini farklı gruplar için daha adil kılmak ve daha kapsayıcı bir çalışma alanı oluşturmak için yöneticiler neler yapabilir?

Oyun Rehberi

Çocuğunuzla oynadığınız oyunları daha keyifli hale getirecek ve oyun davranışlarınıza katkı sağlayacak bir oyun rehberi hazırladık.

Annelikte Tükenmişlik

Ebeveynlik deneyimi, annelerde kimi zaman tükenmişlik hisleri yaratabiliyor. Peki bu his nasıl deneyimleniyor?

İş Yerinde Kültürel Çeşitlilik

Şirketler çalışanlarına kültürel çeşitliliğin ve eşitliğin olduğu çalışma ortamları sağlamalı. Bu doğrultuda atılması gereken adımlar neler?

Cinsel Kimliğini Açıklamak

"Kuir" ne demek? Cinsel kimlik ve cinsel yönelimin farkı nedir? Cinsel kimliği açıklama süreci nasıl oluyor? Hepsinin yanıtı yazımızda!

Psikolojik Problemlerin Etiketlenmesi

Psikiyatrik bozukluklar hakkındaki ön yargıların giderilmesi, etiketlenmenin ve dışlanmanın önüne geçilmesinde ve tedavi sürecinde önem taşıyor.

Bekar erkekler mental sağlık problemlerine daha mı meyilli?

Bekar erkekler, kimi zaman toplumdan dışlanabiliyor ya da soyutlanabiliyorlar. Peki bu dışlanma hali onları nasıl etkiliyor?

Duygu Düzenleme Becerisi Çocukların Mental Sağlığını Nasıl Etkiliyor?

Kendi kendisini sakinleştirebilen, duygularını daha kolayca düzenleyen çocuklar daha mı az mental sağlık problemi yaşarlar? Buyrun yazımıza!

Çocuklarda Mental Sağlığı Destekleme Yolları

Çocuğunuzun mental sağlığını güçlendirmek ve desteklemek için bir ebeveyn olarak yapabilecekleriniz bulunuyor. Detaylar yazımızda!

Çocuğunuzu hem sevip hem de...

Annelik her zaman mutlu anlardan ibaret olmayabiliyor. Sınır koymakta ya da benliğinizi korumakta zorlanıyorsanız yalnız değilsiniz.

9 Maddede Olumlu Ebeveynlik

Olumlu ebeveynliğin çocuklara da ebeveynlere de çok iyi geldiğini biliyoruz. Sizin için bu ebeveynlik tarzının 9 temel maddesini derledik.

Kadınları Baskılama Aracı Olarak Etiketleme

Cinsiyet rollerinin dışına çıkan kadınlar toplum tarafından ayıplanıyor ve etiketleniyor. Bu durum etiketlenen kadınları nasıl etkiliyor?