Doğum Kontrolü Nedir?

Pelin Gömleksiz

Begüm Yılmaz

Doğum Kontrolü Nedir?

Puberty - Edvard Munch

Amerika’da yaşanan hamileliklerin yaklaşık %45’inin istenmeden meydana geldiği görülüyor. Genellikle etnik ya da ırksal azınlık olan bu kişiler, çoğunlukla 25 yaş altında ve düşük bir gelire sahip. Yapılan çalışmalar, cinsel yolla bulaşan hastalıklara sahip olma oranının, ergenlerde gün geçtikçe arttığını gösteriyor. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü’nün 2018 yılında yayınladığı Nüfus ve Sağlık Araştırması raporuna göre, Türkiye’de 2018 yılından önceki 5 sene içerisinde yapılan doğumların %15’i istenmeyen gebeliklerden oluşuyor. Doğum kontrol yöntemlerine bakıldığında ise evli kadınların %97 oranla en çok bildikleri yöntemin doğum kontrol hapları, en çok kullanılan yöntemin ise geri çekilme olduğu görülüyor. Doğum kontrol yöntemleri, istenmeyen hamileliklerin önüne geçmek için kullanılıyor ve bu korumayı sağlamak için birçok farklı yöntem bulunuyor. 


  1. Spermin yumurtayla buluşmasını engellemek: Prezervatif, diyafram, servikal kapak ve gebelik önleyici süngerler bu kategoriye giriyor.
  2. Kadınların yumurta üretmesini engellemek: Doğum kontrol hapları, vajinal halka ve ertesi gün hapı gibi yöntemler bu kategoride bulunuyor.
  3. Rahme bir aparat yerleştirmek: Spiraller, kadın rahmine ufak bir operasyonla yerleştiriliyor ve uzun yıllar boyu vücutta tutulabiliyor.
  4. Vazektomi: Bu yöntemde, erkeğin testislerinden penisine giden tüpler bağlanıyor ve böylece spermlerin kadın vajinasına ulaşması engelleniyor. Vazektomide kısırlaştırmadan farklı olarak ameliyatla tüplerin tekrardan açılması mümkün oluyor.
  5. Kısırlaştırmak: Bireylerin üreme yolu kalıcı şekilde engelliyor.
Korunmadan cinsel ilişkiye girmenin aslında oldukça riskli bir durum olduğu biliniyor. Korunmasız cinsel ilişkiyle birlikte kişi, hamilelik ve cinsel yolla bulaşan hastalıklara yakalanma riskini almış oluyor. Tabii tüm bu durumlar beraberinde stresi de getiriyor. Birinin yüzüne bakarak cinsel yolla bulaşan bir hastalığı olup olmadığını anlayamayacağımız için bu hastalıkları kapmamanın tek yolu korunmaktan geçiyor. Korunmasız cinsellik sonrası genital bölgelerinizde

  • idrar yaparken duyulan acı
  • kaşıntı
  • olağan dışı veya kokulu bir akıntı
  • yaralar
  • beklenmedik kanamalar oluyorsa kontrole gitmeyi düşünebilirsiniz. 
Korunmasız cinsel gebeliğin sonuçlarından biri olan istenmeyen gebeliğin, hem çocuğa hem anneye uzun ve kısa vadede belli etkileri olabiliyor. Planlanmamış gebelik, doğum öncesi ve sonrası depresyon ile ilişkilendiriliyor. Doğum sonrası yaşanan depresyonun arkasında, planlamadığı şekilde hamile kalan kadının hayatının birçok alanında istemediği değişiklikler yapmak durumunda kalmasının olduğu bulunuyor. İstenmeyen gebelik yaşayan kadınların büyük oranda yoksul ve bekar kadınlardan oluştuğu biliniyor. Gebeliği isteyip istememek, annenin tutumlarını ve davranışlarını etkileyebileceği için çocuğu da etkiliyor. Eğer gebelik planlanmış ise bebeğin daha uzun süre emzirildiği ve aşılarının daha düzenli yapıldığı biliniyor. Peki istenmeyen gebelikler bu denli yaygınken ve etkileri açıkken neden insanlar doğum kontrol yöntemlerini kullanmıyorlar?  

  • Doğum kontrol yöntemleri hakkında var olan inançlar, kişilerin doğum kontrol yöntemi kullanıp kullanmayacaklarında veya hangi yöntemi kullanacaklarında etkili olabiliyor. Örneğin; birçok kadın menstrüasyon döngüsünü bildiğinde ve doğru zamanda cinsel ilişkiye girdiğinde hamile kalmayacağını düşünebiliyor. Fakat döngüye göre cinsel ilişkiye girildiğinde de kişinin hala hamile kalma ihtimali bulunuyor. Bir araştırmaya göre, prezervatif kullanma konusunda kişilere engel oluşturan düşünceler prezervatifin seksin doğallığını ve kendiliğinden olmasını etkilemesi veya prezervatif taşımanın sanki her an biriyle seks yapacakmış izlenimi yaratması oluyor. Bunun yanı sıra cinsel hastalıklar konusunda kişiler daha önceden yaşam tarzını bildikleri veya tanıdıkları insanlarda herhangi bir hastalık olmayacağı yanılgısına kapılabiliyorlar. 
  • Kişinin kendi inançlarının yanı sıra partneriyle olan etkileşimi veya cinsellik esnasında içinde bulunduğu koşullar da doğum kontrol yöntemi kullanıp kullanmamasını etkileyebiliyor. Kişinin modu, alkol veya uyuşturucu kullanımı gibi durumlardan etkilenebiliyor ve alkol alındığında doğum kontrol yöntemi kullanmanın öncelik olmadığı görülüyor. Bunun yanı sıra kadınlar, eğer partnerleri korunma konusunda kendileri kadar istekli değilse veya partnerleriyle korunma yöntemi üzerine konuşmamışlarsa prezervatif kullanma ihtimallerinin daha düşük olduğunu belirtiyorlar. 
  • Bununla bağlantılı olarak cinsel davranışları üzerine görüşme yapılan kadınların birçoğu partnerleriyle prezervatif kullanımı üzerine uzlaşmakta sorun yaşadıklarını belirtiyorlar. Kadınların bir kısmı, güvenli cinsel ilişki taleplerini dile getirmek konusunda zorlanmadıklarını belirtirken birçok kadın ise bu konu üzerine uzlaşmanın oldukça problemli olduğunu belirtiyor. 
  • Doğum kontrol yöntemleri veya korunmasız seksin sonuçları üzerine partnerle iletişim kurmak kadar profesyonellerle iletişim kurmak da zor olabiliyor. Türkiye’de hala birçok kadın jinekoloğa gittiğinde cinsel hayatının olup olmadığını anlamak isteyen doktorun sorduğu “Evli misin bekar mı?” sorusuyla karşılaşıyor. Özellikle genç kadınların doktorlarıyla doğum kontrol hapı kullanmak hakkında konuşmayı rahatsız edici ve utanç verici buldukları görülüyor. Aslında cinsel hayatları başladığı için vajinal muayeneye girebilecek bireyler, hastane raporunda vajinal ultrasonun görünmesinden çekindikleri için çok daha bilgilendirici olabilecek bu yöntemi kullanamıyor. Birçok kadın “ya ailem öğrenirse” endişesi taşıyor.
  • Doğum kontrol yöntemi kullanmayı psikolojik açıdan ele alan bir araştırma, genç kadınlarda depresif semptomlar göstermenin doğum kontrol yöntemi kullanmama, yöntemleri tutarsız veya yanlış bir şekilde kullanma veya daha önce kullanmaya başlayıp bırakma ile ilişkisi olduğunu belirtiyor. Fakat bu konuda tutarlı sonuçlar bulunabilmesi için araştırmaların devam etmesi gerekiyor. 
Cinsel sağlık pratikleri, kişilerin partnerleriyle kurdukları ilişkide oldukça önemli bir yer tutuyor. Kişiler, cinsel sağlık pratiklerini düzgün bir şekilde uyguladıkları takdirde sağlıklarını tehlikeye atmadan güvenli bir şekilde seks yapabiliyorlar. Cinsel sağlık pratikleri, doğum kontrolü hakkında bilgi sahibi olup kişinin kendisine en uygun yöntemi keşfetmesiyle sağlanıyor.

Kişinin hangi doğum kontrol yöntemini seçeceği sağlığı, cinsel aktivite sıklığı, partner sayısı ve gelecekte biyolojik çocuk sahibi olmayı isteyip istememesi gibi birçok faktörden etkileniyor. Bu nedenle her bir bireyin kendine uygun bir ya da birden fazla yöntemi olabileceğini ve bir kişinin kullandığı yöntemin başka bir kişiye uymayabileceğini belirtmekte fayda görüyoruz. Hangi doğum kontrol yönteminin sizin için daha uygun olduğuna karar vermek ve bu yöntemlerin ne gibi artı ya da eksileri olduğunu öğrenmek için https://findmymethod.org/tr/ sitesini ziyaret edebilirsiniz. Doğum kontrol yöntemleri hakkında yazmaya devam edeceğiz, takipte kalın!

[1] Finer, L. B., & Zolna, M. R. (2016). Declines in unintended pregnancy in the United States, 2008-2011. New England Journal of Medicine, 374(9), 843-852.
[2] Health Protection Agency. (HPA) (2010). STI Annual data tables. Retrieved from http://www.hpa.org.uk/Topics/InfectiousDiseases/InfectionsAZ/STIs/STIsAnnualData/
[3] Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü.(2019). 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve TUBİTAK, Ankara, Türkiye.
[4] U.S. National Library of Medicine. (2021, June 2). Birth Control | Contraception | Contraceptives. MedlinePlus. Retrieved from https://medlineplus.gov/birthcontrol.html 
[5] The National Health Service. (2018). When sex goes wrong. Retrieved from https://www.nhs.uk/live-well/sexual-health/when-sex-goes-wrong/ 
[6] Bahk, J., Yun, S. C., Kim, Y. M., & Khang, Y. H. (2015). Impact of unintended pregnancy on maternal mental health: a causal analysis using follow up data of the Panel Study on Korean Children (PSKC). BMC pregnancy and childbirth, 15(1), 1-12.
[7] Steinberg, J. R., & Rubin, L. R. (2014). Psychological Aspects of Contraception, Unintended Pregnancy, and Abortion. Policy Insights from the Behavioral and Brain Sciences, 1(1), 239-247. 
[8] Ogden, J. (2005). The psychology of contraception. Women's Health Medicine, 2(5), 31-32. 

Benzer yazılar

Çocuklarla Cinsellik Hakkında Konuşmak

Cinsellik çoğu insana göre konuşulması zor bir konu. Hele de karşınızdaki zor sorular soran bir çocuksa… Peki ya bu durumu nasıl yönetmeli?

Sexting - Cinsel İçerikli Mesajlaşma

Teknoloji hayatın her alanını olduğu gibi cinsellik tecrübesini de değiştiriyor. Telefonla hayatımıza giren sexting bizi nasıl etkiliyor?

Erkekler Kısa Süreli İlişkileri mi Tercih Ederler?

Erkekler kısa süreli ilişkiler kurmaya daha yatkın mıdır? Yoksa bu sadece filmlerin, kitapların bize öğrettiği bir halk efsanesi midir?

Porno İzlemek İlişkilerimizi Nasıl Etkiliyor?

Hali hazırda bir ilişkisi olan insanların porno izleme sıklığı hem kendilerinin hem de partnerlerinin ilişkiye bakışını etkileyebiliyor.

Kadınların Cinselliği - Orgazm

Kadın orgazmının tanımını, türlerini, erkek orgazmı ile benzerliklerini ve farklılıklarını bu yazımızda öğrenebilirsiniz.

Kadınların Cinselliği - G Noktası ve Boşalma

G noktası nedir? Kadınların cinsellik tecrübesini nasıl etkiliyor? Kadınların boşalması nasıl gerçekleşiyor? Cevaplar yazımızda!

Kadınlar Mastürbasyon Yapar Mı?

Mastürbasyon halen büyük oranda tabu olarak görülen bir konu ancak kadınların kendi cinselliklerini keşfetmelerinde önemli bir rol oynuyor.

Aseksüellik Nedir?

Aseksüel bireyler toplumun %1-%2lik bir bölümünü oluşturuyor. Sanılanın aksine anormal veya sağlıksız bir durum olmayan aseksüellik nedir?

Mükemmel Bir Seks Hayatı Ulaşılmaz Değil

Cinselliğin varlığı, sıklığı ve kalitesi ilişkinin kalitesini de derinden etkiliyor. Peki, iyi bir seks yaşantısı için neler yapılabilir?

Bir İlişkide Tutku Neden Azalır?

Partnerlerin birbirlerine karşı hissettiği cinsel arzunun zamanla azalması doğal mıdır? Bunun önüne geçmek için neler yapılabilir?

Mastürbasyonun Cinsellikteki Yeri

Kötü ve ayıp olarak algılanabilen mastürbasyon aslında - hem kadınlar hem erkekler - herkes için oldukça sağlıklı bir davranış.

Bağlanma Stilleri ve Seks

Bağlanma stillerimiz hayatımızın birçok alanını derinden etkiliyor. Buna cinsellik deneyimi ve cinsellikten alınan tatmin de dahil.

Bir İlişkide Seks Neden Önemlidir?

Cinsellik yakın ilişkilerimizin önemli bir boyutunu oluşturuyor. Romantik ilişkilerde seksin oynadığı rol detaylarıyla yazımızda!

Objeleştirmenin Psikolojisi

Objeleştirme özellikle kadınların, kişilikleri veya başarılarından ziyade dış görünüşleriyle değerlendirmeleri anlamına geliyor.

Cinsel Akışkanlık Nedir?

Cinsel akışkanlık, son yıllarda araştırmacıların cinsel yönelimin geçici veya kalıcı olarak değişebildiğini fark etmesiyle ortaya çıktı.

Kadınları Baskılama Aracı Olarak Etiketleme

Cinsiyet rollerinin dışına çıkan kadınlar toplum tarafından ayıplanıyor ve etiketleniyor. Bu durum etiketlenen kadınları nasıl etkiliyor?

Cinsellik Korkusu (Erotofobi) Nedir?

Erotofobi, diğer adıyla cinsellik korkusu, en genel anlamıyla cinselliğe dair her şeye karşı duyulan korku olarak tanımlanıyor.

Prezervatif Kullanımına Etki Eden Faktörler

Partnerler arası ilişkinin ve iletişimin kalitesi, prezervatif kullanımını etkiler mi? Prezervatif kullanımını etkileyen faktörler nelerdir?

Tartışılan Bir Konu: Pornografi

Pornografinin iyi mi kötü mü, özgürleştirici mi zarar verici mi olduğu önemli bir tartışma konusu. Bu konunun detayları yazımızda!

Seks Robotları ve Sanal Gerçeklik

Teknoloji hayatın her alanını değiştirmeye devam ediyor. Seks robotları, uzak bir gelecek gibi gözükse de, hayatımızı nasıl değiştirebilir?

Faydacı Dostluk Nedir?

Romantizmden ziyade cinselliğin ön planda olduğu faydacı dostluk sağlıklı olabilir mi, yoksa başarısız olmaya muhtaç mıdır?

Fizyolojik Uyarılma Çekiciliği Neden Artırır?

Spor salonundaki insanlar daha mı çekici yoksa beynimiz egzersizin sağladığı fizyolojik uyarılmayı yanlış mı yorumluyor?

Ayrılık Sonrası Seks

Ayrılma sonrası seksin nedenleri, cinsiyetler arası genel farklılıkları ve etkilerini öğrenmek için yazımızı inceleyebilirsiniz.

Yaş, Memnuniyet, Cinsiyet: İlk Cinsel Deneyim

Cinselliğe dair birçok konuda olduğu gibi ilk cinsel deneyim hakkında da çok fazla yanlış "bilgi" var. Bu konuyla ilgili bilgiler yazımızda!

Evrimsel Açıdan Seks Davranışı ve Takılmak

Üreme amacıyla yapılan seksin evrimsel amacını açıklamak zor değil, peki üreme amacı olmadan yapılan seksin (takılma) evrimsel anlamı nedir?

Takılmak Nedir, Neden Takılırız?

Genelde üniversiteli gençler arasında yaygın olarak kullanılan takılma kavramının ve takılma davranışının özellikleri nelerdir?

Çocuğumla Çıplaklık Konusunda Nasıl Konuşmalıyım?

Çocuklar erken yaşlardan itibaren çıplaklık konusunda meraklı olabiliyorlar. Peki onlarla bu konuyu en doğru şekilde konuşmanın yolu nedir?

Ergenlik Dönemi Depresyonu ve Romantik İlişkiler

Depresyonu tetikleyen etkenlerin başında yakın ilişkilerimiz geliyor. Erken ergenlik döneminde yaşanan sosyal problemler, depresyon için kuvvetli bir temel oluşturuyor.

Cinsel yönelimi gizlemek neye yol açıyor?

Cinsel yönelimimiz kimliğimizin önemli parçalarından. Bu konuyu etrafımızdan gizlediğimizde hangi durumlarla karşı karşıya kaldığımızı biliyor musunuz?

Demiseksüellik nedir?

Daha önce hiç duygularınızın olmadığı birine karşı fiziksel bir çekim de hissedemediğiniz oldu mu? Belki de demiseksüel olabilirsiniz!

Korkulu kaçınmacı bağlanma cinselliğimizi de etkiliyor.

Cinsellik yaşarken her seferinde partnerinizin isteklerini ön plana mı koyuyorsunuz? Bu durum bağlanma stilinizle ilgili olabilir.

Zeki İnsanları Daha Çekici Bulma: Sapyoseksüellik

La Casa de Papel'in Profesör'ü, ünlü dedektif Sherlock Holmes… Bu yazımızda çekicilik ve zeka arasındaki ilişkiyi ele aldık.

Cinselliği özgürce keşfedememek bizi nasıl etkiler?

Cinselliğin bastırılması ya da toplum baskısı çok karşılaşılan bir durum. Peki cinselliği keşfedememek nelere yol açabiliyor?

Cinselliğin sıklığı mı verdiği keyif mi daha önemli?

İlişkinizin kalitesinin yaşadığınız cinselliğin sıklığıyla aynı oranda arttığını düşünüyor musunuz? Peki ya öyle değilse?

Porno izlemek mastürbasyon sıklığını artırır mı?

Pornografik içerikler birçok ilişkide tartışma konusu olabiliyor. Peki porno izlemek ilişkiyi ve mastürbasyon sıklığını nasıl etkiliyor?

Partnerimizle geçmiş cinsel deneyimleri konuşmalı mıyız?

Yeni bir ilişki demek, aynı zamanda biraz da geçmişi deşmek demek... Peki geçmişteki cinsel deneyimler söz konusu olunca?

Çocuklarla Cinsellik Hakkında Konuşulması Neden Önemli?

Çocuklarla cinsellik konuşmak bir tabu olsa da, çocukların sağlıklı bir ergenlik süreci yaşamaları için bu konu elzem bir noktada bulunuyor.

Doğum Kontrol Yöntemleri - Yanlış Bilinenler

Birden fazla prezervatif daha mı koruyucu? Geri çekilme yöntemi her zaman işe yarar mı? Bu işin doğrusu ne?

Doğum Kontrol Yöntemine Partnerle Karar Vermek

"Partnerim prezervatif takmak istemiyor.", "Hangi doğum kontrol yöntemi bana göre?". Partnerle iletişim kurmak doğum kontrol yöntemi kullanmada nasıl bir rol oynuyor?

Doğum Kontrol Yöntemleri: Prezervatif

En çok kullanılan doğum kontrol yöntemlerinden biri prezervatif. Peki prezervatif sadece erkekler tarafından mı kullanılır? Ne denli koruyucudur?

Doğum Kontrol Hapları

Prezervatiflerden sonra adını en çok duyduğumuz korunma yöntemlerinden biri doğum kontrol hapları. Peki bu haplar gebelikten nasıl korur? Olası yan etkileri nelerdir?

Cinsellikte Çeşitlilik Arayışı ve Çıplaklık

Cinsellikte heyecan ve çeşitlilik arayan yalnızca erkekler mi? Bu yazımızda kadın cinselliği üzerine pek konuşulmayan konuları inceledik.

Cinsel Kimliğini Açıklamak

"Kuir" ne demek? Cinsel kimlik ve cinsel yönelimin farkı nedir? Cinsel kimliği açıklama süreci nasıl oluyor? Hepsinin yanıtı yazımızda!

Çocukların Cinsiyeti ve Oyun Eğilimleri

Çocukların cinsiyetine göre oyuncak seçimleri, aileleri endişelendiren bir konu olabiliyor. Peki, cinsiyete göre atfedilen renkler ve oyuncaklar olması doğru mu?

İnsan Cinselliğinin Temel Parçalarından Biri: Cinsel Fanteziler

Fanteziler, cinselliğin gerçek fakat bir o kadar da konuşulmayan tarafı. Bu konudaki soru işaretlerinizi giderecek bir yazı hazırladık.

Seks Bağımlılığı

Aktif bir cinsel hayat seks bağımlılığı anlamına gelmiyor. Dikkat edilmesi gereken nokta: Cinsel hayat sosyal hayatı olumsuz etkiliyor mu?

Cinsellik Hakkında Kitaplar

Cinsellik insan olmanın bir doğası. Bu konuda doğru bilgiye ulaşabilmeniz adına cinsellik hakkında yazılan kitapları listeledik!