Aşkın Tanımını Yapmak Mümkün Mü?

Pelin Gömleksiz

Aşkın Tanımını Yapmak Mümkün Mü?

Be With Me- Joseph Lorusso

Aşık olduğumuzda gözümüz hiçbir şeyi görmüyor, midemizde kelebekler uçuşuyor, ne yemek yiyoruz ne de gözümüze uyku giriyor. Ondan ve onunla olmaktan başka düşündüğümüz hiçbir şey olmuyor! Aslında verdiğimiz tüm bu tepkilerin arkasında beynimizde ve vücudumuzda gerçekleşen değişiklikler yatıyor.


Aşık olduğumuz o ilk zamanlarda vücudumuzda birçok kimyasal salgılanıyor: testosteron, dopamin, oksitosin… “Aşkın gözü kördür!” tabiri belki de burada yaşadığımız değişimlerden geliyor. Öyle uçuyoruz, dünyadan öylesine kopuyoruz ki gözümüz ondan başkasını görmüyor, onda da olumsuz olabilecek hiçbir şey görmüyor.

Bir araştırmada aşık olan kişilere, sevdikleri kişinin fotoğrafı gösteriliyor ve bu kişilerin beyinlerine bakılıyor. Sonuç ne mi? Bu kişiler aşık oldukları insanın fotoğrafına baktıklarında beyinlerinde kokain maddesinin de aktif hale getirdiği bölgeler aktive oluyor, yani beynimizin ödül sistemi! Aşkın beynimizde ve vücudumuzda yarattığı değişiklikler hakkında daha fazla okumak isterseniz Biyolojik Perspektiften Aşk yazımızı okuyabilirsiniz.

Birçok insanın hissettiği ancak ölçmenin pek de kolay olmadığı aşkın tanımı üzerine psikoloji literatüründe de elbette farklı bakış açıları bulunuyor. Aşkın ne olduğunu keşfetmek isteyen bir grup araştırmacı, temelde 2 çeşit aşk türü olduğundan bahsediyor: tutkulu (passionate) ve arkadaşça (companionate) aşk.

Tutkulu aşk, kimi zaman tutulma olarak da adlandırılan, ayaklarımızı yerden kesen, midemizde kelebekler uçuşturan deneyime deniyor. Tutkulu bir şekilde aşık olduğumuz kişiyle birlikte olmak için yoğun bir arzu duyuyoruz, sürekli onu düşünüyoruz ve kendimizi nasıl hissettiğimiz büyük oranda onun davranışlarına bağlı oluyor. Tutkulu aşkı ölçmek için yaygın bir şekilde kullanılan ölçekte “Onun beni önemsediğini bilmek, bana tamamlanmış hissettiriyor. Bana en mutlu hissettirebilecek insan o. Onun gözlerinin içine baktığımda eriyormuş gibi hissediyorum. Onu mutlu edecek bir şey yaptığımda ben de mutlu oluyorum.” gibi ifadeler bulunuyor. Arkadaşça aşk ise tutkulu aşktan daha az yoğun bir şekilde yaşanıyor ve bağlanma, bağlılık ve yakınlığın bir araya gelmesiyle oluşuyor. Arkadaşça aşk, hayatımızın artık iç içe geçtiği o kişiye karşı duyduğumuz şefkat ve hassasiyet olarak tanımlanıyor. Birçok görüşe göre ilişki devam ettikçe zamanla tutkulu aşktan arkadaşça aşka geçiş oluyor. Buradaki arkadaşlığı, yoldaşlık, uzun bir yolda birbirine eşlik etmek gibi düşünebilirsiniz.

Aşkın tanımı konusunda öne çıkan bir başka görüş ise 6 tür aşk olduğunu öne sürüyor:

  1. Romantik aşk (eros): aşırı odaklanma ve değer verme, güçlü bir birlikte olma arzusu
(Birbirimiz için yaratıldığımızı hissediyorum. Partnerimle aramızda bir uyum var.)

  1. Oyun gibi aşk (game-playing): bağlılığın söz konusu olmadığı, yalanın oyunun bir parçası olduğu aşk türü
(Aşk meselelerini hızlı bir şekilde atlatabilirim. Bazen diğer ilişkilerimi eşimden gizlemek zorunda kalıyorum.)

  1. Arkadaşça aşk (storge): yavaşça gelişen, arkadaşlık temelli aşk
(Uzun bir arkadaşlıktan doğduğu için aşkımız en iyisi. Aşkımız, çok derin bir arkadaşlıktan geliyor.)

  1. Sahiplenici aşk (mania): takıntılı, sahiplenici, kıskançlığın ve aşırı davranışların yoğun olduğu aşk
(Partnerimin başka biriyle olduğundan şüphelenirsem rahat duramam. Ona aşık olduğumdan beri başka herhangi bir şeye odaklanmakta zorlanıyorum.)

  1. Mantıklı aşk (pragma): faydacı, kullanışlı, karşılıklı olarak fayda sağlayan aşk
(Partnerimi seçmemdeki önemli etkenlerden biri onun iyi bir ebeveyn olup olmayacağıydı. Partnerimle birlikte olurken dikkat ettiğim şeylerden biri ailemi nasıl göstereceğiydi.)

  1. Özgeci aşk (altruistic): her şeyini karşıdakine veren, kendinden çok karşısındakinin sevgi ve şefkat almasını önemseyen aşk
(Partnerimin acı çekmesine müsaade etmektense ben acı çekmeyi tercih ederim. Partnerim için her şeye katlanırım.)

Aşkın tanımı konusunda bilinen üçüncü görüş ise “Üçgen Aşk Teorisi” olarak geçiyor. Bu teoriye göre aşk 3 öğeden oluşuyor: tutku, yakınlık ve bağlılık. Bu üç öğenin farklı kombinasyonlarıyla farklı aşk türleri oluşuyor. Yani, yakınlık ve tutku bir araya geldiğinde tutkulu aşkı oluşturuyor. Tutulma döneminde gördüğümüz, kara sevda diyebileceğimiz aşk, bağlılık ve yakınlığın olmadığı tutkudan doğuyor. Üçgen Aşk Teorisine göre, başarılı bir ilişkide genellikle zaman geçtikçe tutku azalırken yakınlık ve bağlılık artıyor. Tutkunun hızlı bir şekilde yükselmesi, alışkanlık hissini beraberinde getiriyor ve partner karşısında uyarılma, daha düşük ama sabit bir seviyede seyrediyor.

Aşkın ne olduğunu açıklamaya çalışan en yaygın 3 görüş bu şekilde. Literatürdeki gibi biz de henüz kendi hayatımızda aşk için ortaklaşmış bir tanım bulabilmiş değiliz. Kimileri kavuşamamanın aşk olduğunu düşünürken kimileri yan yanayken geri kalan bütün dünyayı unutmanın aşk olduğunu düşünüyor. Bazıları bu duygunun tanımını yapmanın mümkün olmadığına, bazıları aşk diye bir şey olmadığına inanıyor. Belki de bu duyguyu hissedenler, onun ne olduğunu çok iyi biliyor ancak anlatmakta zorlanıyor. Siz söyleyin, hiç aşık oldunuz mu? Nasıl bir histi?

[1] Fishbane, M. (2015, May 15). After the thrill is gone: The science of long-term love. Retrieved from https://www.goodtherapy.org/blog/after-the-thrill-is-gone-the-science-of-long-term-love-1205147
[2] Aron, A., Fisher, H., Mashek, D. J., Strong, G., Li, H., & Brown, L. L. (2005). Reward, motivation, and emotion systems associated with early-stage intense romantic love. Journal of neurophysiology, 94(1), 327–337. https://doi.org/10.1152/jn.00838.2004
[3] Acevedo, B. P., & Aron, A. (2009). Does a Long-Term Relationship Kill Romantic Love? Review of General Psychology, 13(1), 59–65. https://doi.org/10.1037/a0014226
[4] Hatfield, E., & Sprecher, S. (1986). Measuring passionate love in intimate relationships. Journal of adolescence, 9(4), 383–410. https://doi.org/10.1016/s0140-1971(86)80043-4
[5] Hendrick, C., Hendrick, S., & Dicke, A. (1998). The Love Attitudes Scale: Short form. Journal of Personal and Social Relationships, 15, 147-159.

Benzer yazılar

Narsisizm ve Romantik İlişkiler

Narsisizm, kendini diğerlerinden üstün görme ve benmerkezcilikle ilişkilendiriliyor. Sağlıklı ilişki ve narsisizm bir arada bulunabilir mi?

Aşık olduğumuz kişiyi düşünmek enerji veriyor!

Onu düşününce içiniz kıpır kıpır mı oluyor? Yerinizde duramaz gibi mi hissediyorsunuz? Artık bunun gerçek olduğuna inanabilirsiniz.

Aşkın Gözü Sahiden De Kör Müdür?

Hani gözümüz ondan başkasını görmez, en mükemmel insanın o olduğunu düşünürüz ya… İşte bu, fena halde tutulduğumuzun kanıtıdır!

Bir İlişkide Tutku Neden Azalır?

Partnerlerin birbirlerine karşı hissettiği cinsel arzunun zamanla azalması doğal mıdır? Bunun önüne geçmek için neler yapılabilir?

Biyolojik Perspektiften Aşk

Midedeki kelebekler, hızlı kalp atışı ve terleyen avuçlar... Bu fizyolojik tepkiler, aşık olduğumuzda hormonların işleyişiyle bağlantılı.

"O" kişinin kader olduğuna inanmak sağlıklı mı?

Siz de partnerinizle birlikte olmanızı sağlayan faktörün kader olduğuna inanıyorsanız, bu durum ilişkinize zarar veriyor olabilir. Nasıl mı?

İlişkilerde Bağlılık

İlişkilerin heyecan dolu tutulma dönemi bittikten sonra devam etmesini etkileyen en önemli iki faktörden biri olan bağlılık nasıl kurulur?

Karşılıksız Aşk 1 - Nasıl ve Neden?

Karşılıksız aşk neden var? Neden karşılık görmeden aşık oluyoruz? Neden kendimize bunu yapıyoruz? Bu karşılıksız aşklar bizi nasıl etkiliyor?

Ya partnerimle sevgimizi farklı şekilde gösteriyorsak?

Sevgimizi göstermenin tek bir yolu olmak zorunda mı? Yoksa herkes aşkını nasıl isterse öyle mi yaşar? Peki bunların ilişkimize etkisi ne?

İlişki şansını kaçırmak reddedilmekten daha mı zor?

"Olsaydı olurmuş ama olmadı." Kalben'in şarkısında da dile getirdiği gibi, sizin de böyle sürüncemede kalan bir hikayeniz var mı?

Online dating bağlılık seviyesini etkiler mi?

Online dating uygulamaları aracılığıyla kurduğumuz ilişkiler, gerçek hayatta tanışıp başladığımız ilişkilerden farklı mıdır?

Fizyolojik Uyarılma Çekiciliği Neden Artırır?

Spor salonundaki insanlar daha mı çekici yoksa beynimiz egzersizin sağladığı fizyolojik uyarılmayı yanlış mı yorumluyor?

Filmler İlişkilere Bakış Açımızı Nasıl Etkiliyor?

Hep o filmlerde gördüğümüz, partnerlerin birbirleri için türlü fedakarlıklar yaptıkları aşklar... Gerçek hayatta bir karşılıkları var mı?

İş Yerindeki Potansiyel Arkadaşlar Çalışan Bağlılığını ve Tatminini Nasıl Etkiliyor?

Sosyallikten uzak işler 21. yüzyılda artık pek de tercih edilmiyor. Çünkü çalışan bağlılığı ve memnuniyeti bundan etkileniyor.

İlişkinizde Fedakarlık Yapmadan Önce Kendinize Sormanız Gereken 6 Soru

İlişkinizde hangi fedakarlıkları yapabilirsiniz, neler sizin için kırmızı çizgi? Alma-verme dengesini anlamak için buyrun yazımıza!

Evrimsel Bakış Açısıyla Arkadaşlık

Arkadaşlarımız seçtiğimiz kardeşlerimiz olabiliyorsa ne mutlu bize! Bu yazımızda arkadaş edinmeyi ve arkadaşlık sürdürmeyi inceliyoruz.

Yaptığımız İş ile Neden Bağ Kuramıyoruz?

Zor bir dönemden geçmek, işimizin beklentilerimizle uyuşmaması, finansal zorluklar gibi faktörler işimizle olan bağımızı zedeleyebiliyor.

Eşcinsel İlişkilerde Dinamikler

Sanılanın aksine eşcinsel ilişkilerin dinamikleri heteroseksüel ilişkilerden pek de farklı değil. Peki bu konudaki araştırmalar ne söylüyor?

İlkler Neden Unutulmaz? - İlk Aşk

Birçok insan ilk aşkını hatırlar. İlkleri bu denli unutulmaz kılan, bizde bu denli büyük etkiler bırakmasına sebep olan şey tam olarak ne?

Aynı Anda Birden Çok Kişiye Aşık Olmak Mümkün Mü?

İnsan aynı anda birden çok kişiye aşık olabilir mi? Çok tartışılan bu sorunun cevabına yazımızdan ulaşabilir, çok aşlılık kavramıyla tanışabilirsiniz!

İyi Ki Varsın Oksitosin!

Sevgi hormonu olarak bildiğimiz oksitosinin etkileri saymakla bitmiyor. Doğumdan bağlanmaya cinsellikten sosyalliğe birçok konuda etkisi bulunuyor!

Karşılıksız Aşk 2 - Üstesinden Gelme Yöntemleri

Diyelim ki şans yüzünüze gülmedi ve karşılıksız bir aşka tutuldunuz. Bu durumun üstesinden gelmek ve reddedilmenin acısını hafifletmek mümkün.

Kırmızı Renginin Çekim Gücü

Aşkın rengi nedir? Kırmızı! Kırmızı rengin heyecan uyandırdığını ve çekiciliği arttırdığını gösteren birçok araştırma bulunuyor desek?

"Seni Seviyorum" Cümlesi Ne Anlama Geliyor?

Seni seviyorum cümlesinin ne zaman ve nasıl söylendiği önemli olabiliyor. Birine seni seviyorum demek ne anlama geliyor, sevdiğimiz şey tam olarak ne?

Karşılıksız Aşkı Konu Edinen 4 Büyük Klasik

Aşk… İnsanlığın en özel ve en eski duygularından biri. Karşılıksız ise de gelip geçen bir misafir. İşte bu misafiri konu alan kitaplar…

Nazım Hikmet'in şiirlerinde Aşk - 2

Bu yazımızda Nazım Hikmet'in 1945 sonrası şiirlerinde giderek artan lirizmi, değişimleri ve şiirlerinin genel özelliklerini inceliyoruz.

Nazım Hikmet'in şiirlerinde Aşk - 1

Nazım Hikmet en güzel sevda şiirlerini yazan şairlerimizin başında geliyor. Bu yazımızda örnekler ve yorumlarla sanatını irdeliyoruz.

Tanzimat Edebiyatında Aşkı Konu Edinen Romanlar - 1

Tanzimat döneminde yetişen edebiyatçılarımız aşkı romanlarının tam da merkezine aldılar. İşte bu sanat eserlerinin birkaç örneği!

Tanzimat Edebiyatında Aşkı Konu Edinen Romanlar - 2

Tanzimat dönemi aşk romanlarında anlatılan, genellikle "sevda muharebeleri"nden mağlup ayrılan sevdazedelerin hikayeleriydi. İşte örnekleri!

Türk Edebiyatında Yarım Kalan Aşklar - 2

Vedat Türkali ve Orhan Pamuk'un bu romanlarında aşkın yoğun anlatımına şüphe ve kaygı da eşlik ediyor. İşte çok daha fazlası!

Romantik İlişkilerde Güven

İlişkilerin olmazsa olmazlarından birisi: güven. Yazımızda romantik ilişkilerde güvenin gelişiminden ve zedelenme sürecinden bahsediyoruz.

Tutulmanın Psikolojisi 1 - Nereden Geliyor?

Nedir bu sırılsıklam aşık olma hali? "Tutulma" kavramı nereden geliyor? Bu yazımızda tutulmanın biliminden bahsediyoruz.

Nasıl Yakın İlişki Kuruyoruz?

Sitemize girdiyseniz yakın ilişkilerin ne olduğunu biliyorsunuzdur. Peki, ilişkilerin kurulmasında 5 temel etken olduğunu biliyor muydunuz?

Aşk Bir Bağımlılık Mıdır?

Onsuz yaşayamam. Ona çok ihtiyacım var. Ondan vazgeçemiyorum. Bu cümleler çok aşık birine mi yoksa bağımlı birine mi ait?

Sosyal medyadaki çekici adaylar ilişkiyi nasıl etkiliyor?

Sosyal medya alternatif partnerlerin varlığını kimi zaman adeta gözümüze sokuyor. Peki bu durum ilişkimizi nasıl etkiliyor?

İlk görüşte aşk mı, arkadaşlıktan doğan aşk mı?

İlk görüşte aşık olduğunuz biriyle mi olmak isterdiniz, yoksa uzun süreli arkadaşlığın sonunda kurulan beraberlik mi sizi daha mutlu ederdi?

Porto - Aşkın Büyüsü

İlk görüşte aşka inanır mısınız? Yoksa insanlar birbirini tanıdıkça mı aşık olurlar? Buyrun Porto- Aşkın Büyüsü filmi incelememize!

"21. yüzyılın Sylvia Plath'i" Lana Del Rey

Lana Del Rey yüreklere böylesine dokunan, "Bunu nasıl yazmış?" dedirten şarkıları nasıl yazıyor dersiniz? Albüm incelemesi yazımız yayında!

2020'nin Aşk şarkıları

Koca bir yılı devirdik. Acaba ardımızda hangi aşk şarkılarını bıraktık? 2020'nin dikkatimizi çeken aşk şarkılarını bu yazıda inceledik.

Türkçe şarkılarla Karşılıksız Aşk

Hiç sevginize karşılık alamadığınız oldu mu? Karşılıksız aşkı anlatan Türkçe şarkıların en güzel örnekleri için yazımıza göz atabilirsiniz.

Rock Klasikleriyle Tutulmanın Semptomları

Hepimizin en az bir kez dinlediği o şarkılara bir de tutulmanın penceresinden bakın. Aşık olma deneyiminize eşlik edecek şarkılar bu yazıda!

2019'un Aşk şarkıları

Koca bir yılı devirdik. Acaba ardımızda hangi aşk şarkılarını bıraktık? 2019'un dikkatimizi çeken aşk şarkılarını bu yazıda inceledik.

Aşkı Konu Edinen 4 Belgesel Serisi

Aşkı nasıl yaşadığımız biricik olsa da, her aşkın ortak ögeleri bulunuyor. Bu yazıda aşkı anlatan 4 belgeseli inceledik. Keyifli okumalar!

Aşkı Anlatan 8 Kısa Animasyon

Bu yazıda sizler için yemek molalarında izleyebileceğiniz aşkı konu alan sekiz kısa animasyonu derledik. şimdiden keyifli seyirler!

İzleyenlere Çocukluk Aşkını Hatırlatacak 5 Film

İşte o günlüğünüze yazdığınız, belki de yaz akşamlarında eve çağrılıncaya kadar koşturduğunuz ilk aşkınızı sizlere hatırlatacak beş film!

Aşağılık Kompleksine Değinen İki Büyük Klasik

Bireyin kendini diğer insanlardan daha aşağı görmesi yüzyıllardır edebiyat eserlerine konu oluyor. İşte bu konuda iki klasik!

Romantik İlişkinizi Gözden Geçirmeniz İçin Yardımcı Olabilecek Sorular

Her ilişki zorlayıcı zamanlardan geçiyor. Böyle zamanlarda ilişkinizi daha objektif değerlendirmek için kendinize neler sorabilirsiniz?

Gençlik Aşkları: Olivia Rodrigo - SOUR

Z kuşağının aşk ile ilgili tecrübelerini anlatan bu albümü sınır koymak, toksik ilişkiler ve kapanış yapabilmek üzerinden inceliyoruz!

Modern Zamanlarda Aşk

Günümüzde partnerlerimizi daha çok sosyal medya aracılığıyla buluyoruz. Peki bu aşka bakışımızı ve aşkı nasıl yaşadığımızı değiştiriyor mu?

Aşkın Farklı Türlerine Dair Bir Komedi - Crazy, Stupid, Love

Emma Stone, Ryan Gosling ve Steve Carrell'ın başrollerini paylaştığı film, aşka dair sorular sorduran bir romantik komedi.

Aşkın 6 Mil Derinliğinde Su Üstünde Kalmanın Çabası: Submarine

Bozuk bir aile yapısı içinde, ergenliğin getirdiği karakter bunalımıyla uğraşan Oliver, ebeveynlerinin evliliklerini kurtarmaya çalışıyor.

Fedakarlık Yapmanın İlişkiye Etkileri

Fedakarlık yapmak, ilişkide önemsediğimiz ve aradığımız davranışlardan biri olsa da fedakarlığın ilişkiye iyi gelmesi belli faktörlere bağlı.

Çalışan Bağlılığını Artırmanın 7 Yolu

Bağlılığı fazla olan kişiler, işlerinde daha mutlu ve üretken oluyorlar. Yöneticiler çalışan bağlılığını artırmak için neler yapabilirler?

Romantik İlişkilerdeki 10 Duygusal İhtiyacımız

Romantik ilişkilerimizde genellikle karşılanmasını beklediğimiz 10 duygusal ihtiyacı açıkladık. Siz bir ilişkiden neler beklersiniz?

Örgütsel Bağlılık Neden Önemli?

Örgütsel bağlılık ile çalışanların iş performansı, motivasyonları, işten ayrılmaları ya da devam etmeleri arasında bir ilişki bulunuyor.

2021’in Aşk Şarkıları

Koca bir yılı devirdik. Acaba ardımızda hangi aşk şarkılarını bıraktık? 2021’in dikkatimizi çeken aşk şarkılarını bu yazıda inceledik.

Ait Hissetmenin Özlemini Duyuyor Musunuz?

Ait olma hissine, sahip olduğumuz her ilişki içinde ihtiyaç duyuyoruz. Bu yazımızda aidiyet hissinin yaşamımızdaki yerinden bahsediyoruz.

Özgürleştiren Aşk Mı Kısıtlayan Aşk Mı?

Aşkı nasıl tanımlıyoruz? Bizi büyüten, keşfetmemize olanak sağlayan bir durum olarak mı yoksa aşk için her seferinde kendimizi feda etmemiz mi gerekiyor?

Aşkın Ömrü Ne Kadar?

Uzun süreli bir ilişkide tutkuyu korumak mümkün mü yoksa aşk zamanla azalarak biter mi? Yoğun duygular, geçen zamana karşı koyabilir mi?

İlişkileri Merkezine Alan Tiyatro Oyunları

İnsanı insana insanla anlatma sanatı: tiyatro! Yakın ilişkileri sahneye taşıyan tiyatro oyunlarını sizler için derledik.