Aşkın Tanımını Yapmak Mümkün Mü?

Pelin Gömleksiz

Aşkın Tanımını Yapmak Mümkün Mü?

Be With Me- Joseph Lorusso

Aşık olduğumuzda gözümüz hiçbir şeyi görmüyor, midemizde kelebekler uçuşuyor, ne yemek yiyoruz ne de gözümüze uyku giriyor. Ondan ve onunla olmaktan başka düşündüğümüz hiçbir şey olmuyor! Aslında verdiğimiz tüm bu tepkilerin arkasında beynimizde ve vücudumuzda gerçekleşen değişiklikler yatıyor.


Aşık olduğumuz o ilk zamanlarda vücudumuzda birçok kimyasal salgılanıyor: testosteron, dopamin, oksitosin… “Aşkın gözü kördür!” tabiri belki de burada yaşadığımız değişimlerden geliyor. Öyle uçuyoruz, dünyadan öylesine kopuyoruz ki gözümüz ondan başkasını görmüyor, onda da olumsuz olabilecek hiçbir şey görmüyor.

Bir araştırmada aşık olan kişilere, sevdikleri kişinin fotoğrafı gösteriliyor ve bu kişilerin beyinlerine bakılıyor. Sonuç ne mi? Bu kişiler aşık oldukları insanın fotoğrafına baktıklarında beyinlerinde kokain maddesinin de aktif hale getirdiği bölgeler aktive oluyor, yani beynimizin ödül sistemi! Aşkın beynimizde ve vücudumuzda yarattığı değişiklikler hakkında daha fazla okumak isterseniz Biyolojik Perspektiften Aşk yazımızı okuyabilirsiniz.

Birçok insanın hissettiği ancak ölçmenin pek de kolay olmadığı aşkın tanımı üzerine psikoloji literatüründe de elbette farklı bakış açıları bulunuyor. Aşkın ne olduğunu keşfetmek isteyen bir grup araştırmacı, temelde 2 çeşit aşk türü olduğundan bahsediyor: tutkulu (passionate) ve arkadaşça (companionate) aşk.

Tutkulu aşk, kimi zaman tutulma olarak da adlandırılan, ayaklarımızı yerden kesen, midemizde kelebekler uçuşturan deneyime deniyor. Tutkulu bir şekilde aşık olduğumuz kişiyle birlikte olmak için yoğun bir arzu duyuyoruz, sürekli onu düşünüyoruz ve kendimizi nasıl hissettiğimiz büyük oranda onun davranışlarına bağlı oluyor. Tutkulu aşkı ölçmek için yaygın bir şekilde kullanılan ölçekte “Onun beni önemsediğini bilmek, bana tamamlanmış hissettiriyor. Bana en mutlu hissettirebilecek insan o. Onun gözlerinin içine baktığımda eriyormuş gibi hissediyorum. Onu mutlu edecek bir şey yaptığımda ben de mutlu oluyorum.” gibi ifadeler bulunuyor. Arkadaşça aşk ise tutkulu aşktan daha az yoğun bir şekilde yaşanıyor ve bağlanma, bağlılık ve yakınlığın bir araya gelmesiyle oluşuyor. Arkadaşça aşk, hayatımızın artık iç içe geçtiği o kişiye karşı duyduğumuz şefkat ve hassasiyet olarak tanımlanıyor. Birçok görüşe göre ilişki devam ettikçe zamanla tutkulu aşktan arkadaşça aşka geçiş oluyor. Buradaki arkadaşlığı, yoldaşlık, uzun bir yolda birbirine eşlik etmek gibi düşünebilirsiniz.

Aşkın tanımı konusunda öne çıkan bir başka görüş ise 6 tür aşk olduğunu öne sürüyor:

  1. Romantik aşk (eros): aşırı odaklanma ve değer verme, güçlü bir birlikte olma arzusu
(Birbirimiz için yaratıldığımızı hissediyorum. Partnerimle aramızda bir uyum var.)

  1. Oyun gibi aşk (game-playing): bağlılığın söz konusu olmadığı, yalanın oyunun bir parçası olduğu aşk türü
(Aşk meselelerini hızlı bir şekilde atlatabilirim. Bazen diğer ilişkilerimi eşimden gizlemek zorunda kalıyorum.)

  1. Arkadaşça aşk (storge): yavaşça gelişen, arkadaşlık temelli aşk
(Uzun bir arkadaşlıktan doğduğu için aşkımız en iyisi. Aşkımız, çok derin bir arkadaşlıktan geliyor.)

  1. Sahiplenici aşk (mania): takıntılı, sahiplenici, kıskançlığın ve aşırı davranışların yoğun olduğu aşk
(Partnerimin başka biriyle olduğundan şüphelenirsem rahat duramam. Ona aşık olduğumdan beri başka herhangi bir şeye odaklanmakta zorlanıyorum.)

  1. Mantıklı aşk (pragma): faydacı, kullanışlı, karşılıklı olarak fayda sağlayan aşk
(Partnerimi seçmemdeki önemli etkenlerden biri onun iyi bir ebeveyn olup olmayacağıydı. Partnerimle birlikte olurken dikkat ettiğim şeylerden biri ailemi nasıl göstereceğiydi.)

  1. Özgeci aşk (altruistic): her şeyini karşıdakine veren, kendinden çok karşısındakinin sevgi ve şefkat almasını önemseyen aşk
(Partnerimin acı çekmesine müsaade etmektense ben acı çekmeyi tercih ederim. Partnerim için her şeye katlanırım.)

Aşkın tanımı konusunda bilinen üçüncü görüş ise “Üçgen Aşk Teorisi” olarak geçiyor. Bu teoriye göre aşk 3 öğeden oluşuyor: tutku, yakınlık ve bağlılık. Bu üç öğenin farklı kombinasyonlarıyla farklı aşk türleri oluşuyor. Yani, yakınlık ve tutku bir araya geldiğinde tutkulu aşkı oluşturuyor. Tutulma döneminde gördüğümüz, kara sevda diyebileceğimiz aşk, bağlılık ve yakınlığın olmadığı tutkudan doğuyor. Üçgen Aşk Teorisine göre, başarılı bir ilişkide genellikle zaman geçtikçe tutku azalırken yakınlık ve bağlılık artıyor. Tutkunun hızlı bir şekilde yükselmesi, alışkanlık hissini beraberinde getiriyor ve partner karşısında uyarılma, daha düşük ama sabit bir seviyede seyrediyor.

Aşkın ne olduğunu açıklamaya çalışan en yaygın 3 görüş bu şekilde. Literatürdeki gibi biz de henüz kendi hayatımızda aşk için ortaklaşmış bir tanım bulabilmiş değiliz. Kimileri kavuşamamanın aşk olduğunu düşünürken kimileri yan yanayken geri kalan bütün dünyayı unutmanın aşk olduğunu düşünüyor. Bazıları bu duygunun tanımını yapmanın mümkün olmadığına, bazıları aşk diye bir şey olmadığına inanıyor. Belki de bu duyguyu hissedenler, onun ne olduğunu çok iyi biliyor ancak anlatmakta zorlanıyor. Siz söyleyin, hiç aşık oldunuz mu? Nasıl bir histi?

[1] Fishbane, M. (2015, May 15). After the thrill is gone: The science of long-term love. Retrieved from https://www.goodtherapy.org/blog/after-the-thrill-is-gone-the-science-of-long-term-love-1205147
[2] Aron, A., Fisher, H., Mashek, D. J., Strong, G., Li, H., & Brown, L. L. (2005). Reward, motivation, and emotion systems associated with early-stage intense romantic love. Journal of neurophysiology, 94(1), 327–337. https://doi.org/10.1152/jn.00838.2004
[3] Acevedo, B. P., & Aron, A. (2009). Does a Long-Term Relationship Kill Romantic Love? Review of General Psychology, 13(1), 59–65. https://doi.org/10.1037/a0014226
[4] Hatfield, E., & Sprecher, S. (1986). Measuring passionate love in intimate relationships. Journal of adolescence, 9(4), 383–410. https://doi.org/10.1016/s0140-1971(86)80043-4
[5] Hendrick, C., Hendrick, S., & Dicke, A. (1998). The Love Attitudes Scale: Short form. Journal of Personal and Social Relationships, 15, 147-159.

Benzer yazılar

Hamlet’in Ophelia’sı ve Ophelia Sendromu

Shakespeare’in Hamlet oyunundaki Ophelia karakterini ve adını verdiği Ophelia Sendromu’nu beraber inceleyelim!

Gerçekten iyi değilsen 'iyiyim' demek yerine söyleyebileceğin 7 şey:

Hiç gelişi güzel sorulmuş bir nasılsın sorusuna iyi olmadığınız halde ‘iyiyim’ dediniz mi?

Aşk İksiri: Feromon

Tanıştığınız andan itibaren birine ilgi duydunuz fakat nedenini anlamakta güçlük mü çekiyorsunuz? Bazı kişilere ise ilk andan beri arkadaş gözüyle mi bakıyorsunuz?

Yaşanamamış Bir Hayatın Rüyası: Aşk, Büyü, Vs.

Birbirine aşık iki kadının toplumsal tabular sebebiyle nasıl birbirlerinden ayrı düştüklerini anlatan duygu dolu bir film.

Toulouse-Lautrec’in “Yatakta” Serisi

Post-empresyonizm akımının önemli ressamlarından biri olan Toulouse-Lautrec’in “Yatakta” isimli eserler serisine birlikte bakalım!

İlişkileri Merkezine Alan Tiyatro Oyunları

İnsanı insana insanla anlatma sanatı: tiyatro! Yakın ilişkileri sahneye taşıyan tiyatro oyunlarını sizler için derledik.

Aşkın Ömrü Ne Kadar?

Uzun süreli bir ilişkide tutkuyu korumak mümkün mü yoksa aşk zamanla azalarak biter mi? Yoğun duygular, geçen zamana karşı koyabilir mi?

Aşkın Tanımını Yapmak Mümkün mü?

Kavuşmak, kavuşamamak, birlikte olup bütün dünyaya meydan okumak… Sizce aşk nedir? Böylesine karmaşık bir deneyimin tanımı yapılabilir mi?

Ait Hissetmenin Özlemini Duyuyor Musunuz?

Ait olma hissine, sahip olduğumuz her ilişki içinde ihtiyaç duyuyoruz. Bu yazımızda aidiyet hissinin yaşamımızdaki yerinden bahsediyoruz.

Özgürleştiren Aşk Mı Kısıtlayan Aşk Mı?

Aşkı nasıl tanımlıyoruz? Bizi büyüten, keşfetmemize olanak sağlayan bir durum olarak mı yoksa aşk için her seferinde kendimizi feda etmemiz mi gerekiyor?

Yanıldığımız 7 Durum

Başkalarının duygu ve düşüncelerini okumakta çoğu zaman düşündüğümüz kadar iyi değiliz. İşte sosyal etkileşimleri karmaşık bir labirent haline getirebilecek en yaygın düşünce hatalarından bazıları.

Örgütsel Bağlılık Neden Önemli?

Örgütsel bağlılık ile çalışanların iş performansı, motivasyonları, işten ayrılmaları ya da devam etmeleri arasında bir ilişki bulunuyor.

Romantik İlişkilerdeki 10 Duygusal İhtiyacımız

Romantik ilişkilerimizde genellikle karşılanmasını beklediğimiz 10 duygusal ihtiyacı açıkladık. Siz bir ilişkiden neler beklersiniz?

Çalışan Bağlılığını Artırmanın 7 Yolu

Bağlılığı fazla olan kişiler, işlerinde daha mutlu ve üretken oluyorlar. Yöneticiler çalışan bağlılığını artırmak için neler yapabilirler?

Fedakarlık Yapmanın İlişkiye Etkileri

Fedakarlık yapmak, ilişkide önemsediğimiz ve aradığımız davranışlardan biri olsa da fedakarlığın ilişkiye iyi gelmesi belli faktörlere bağlı.

Aşkın 6 Mil Derinliğinde Su Üstünde Kalmanın Çabası: Submarine

Bozuk bir aile yapısı içinde, ergenliğin getirdiği karakter bunalımıyla uğraşan Oliver, ebeveynlerinin evliliklerini kurtarmaya çalışıyor.

Sürdürülebilirliğin Çekiciliği

Bireylerin dünyayı önemsemesi onları daha iyi birer partner yapabilir mi? Kimler etik yaşam standartlarını benimsemeye daha yatkın? Sorularınızın cevabı yazımızda!

Modern Zamanlarda Aşk

Günümüzde partnerlerimizi daha çok sosyal medya aracılığıyla buluyoruz. Peki bu aşka bakışımızı ve aşkı nasıl yaşadığımızı değiştiriyor mu?

Teknoloji ve Çocuklar - Yanlış Bilinenler

Günümüz çocukları teknolojiyle fazlasıyla haşır neşir durumda. Peki bu durum gerçekten de sosyal etkileşimlerini azaltıyor mu?

Hamilelik Sonrası Depresyon Yaşamam Benim Suçum Mu?

Hamilelik sonrası kadınlar depresyon semptomları gösterebiliyorlar. Peki bu durum anne ve bebek arasında oluşacak bağı ne şekilde etkiler?

Otizm Spektrum Bozukluğu ve Romantik İlişkileri

Otizm spektrum bozukluğu yakınlık ve bağ kurmaya engel değil... Peki bu durum romantik ilişkilerimizi nasıl etkiliyor olabilir?

İlk görüşte aşk mı, arkadaşlıktan doğan aşk mı?

İlk görüşte aşık olduğunuz biriyle mi olmak isterdiniz, yoksa uzun süreli arkadaşlığın sonunda kurulan beraberlik mi sizi daha mutlu ederdi?

Biyolojik Perspektiften Aşk

Midedeki kelebekler, hızlı kalp atışı ve terleyen avuçlar... Bu fizyolojik tepkiler, aşık olduğumuzda hormonların işleyişiyle bağlantılı.

Sosyal medyadaki çekici adaylar ilişkiyi nasıl etkiliyor?

Sosyal medya alternatif partnerlerin varlığını kimi zaman adeta gözümüze sokuyor. Peki bu durum ilişkimizi nasıl etkiliyor?

2020'nin Aşk şarkıları

Koca bir yılı devirdik. Acaba ardımızda hangi aşk şarkılarını bıraktık? 2020'nin dikkatimizi çeken aşk şarkılarını bu yazıda inceledik.

Çocuğunuzu hem sevip hem de...

Annelik her zaman mutlu anlardan ibaret olmayabiliyor. Sınır koymakta ya da benliğinizi korumakta zorlanıyorsanız yalnız değilsiniz.

İş Hayatındaki Bilişsel Hataları Azaltmak Mümkün mü?

İş yerlerinde gün içinde birçok hataya şahit oluyoruz. Bunlardan bazıları bilişsel kaynaklı oluyor. İşte bu durumun bazı sebepleri…

Gaslighting nedir?

Sürekli fazla hassas olmakla suçlanıyor ve yaptığınız her şeyin yanlış olduğunu hissediyorsanız, gaslighting'e uğruyor olabilirsiniz.

Aşağılık Kompleksine Değinen İki Büyük Klasik

Bireyin kendini diğer insanlardan daha aşağı görmesi yüzyıllardır edebiyat eserlerine konu oluyor. İşte bu konuda iki klasik!

Porto - Aşkın Büyüsü

İlk görüşte aşka inanır mısınız? Yoksa insanlar birbirini tanıdıkça mı aşık olurlar? Buyrun Porto- Aşkın Büyüsü filmi incelememize!

Evrimsel Bakış Açısıyla Arkadaşlık

Arkadaşlarımız seçtiğimiz kardeşlerimiz olabiliyorsa ne mutlu bize! Bu yazımızda arkadaş edinmeyi ve arkadaşlık sürdürmeyi inceliyoruz.

Online dating bağlılık seviyesini etkiler mi?

Online dating uygulamaları aracılığıyla kurduğumuz ilişkiler, gerçek hayatta tanışıp başladığımız ilişkilerden farklı mıdır?

Ya partnerimle sevgimizi farklı şekilde gösteriyorsak?

Sevgimizi göstermenin tek bir yolu olmak zorunda mı? Yoksa herkes aşkını nasıl isterse öyle mi yaşar? Peki bunların ilişkimize etkisi ne?

Nazım Hikmet'in şiirlerinde Aşk - 2

Bu yazımızda Nazım Hikmet'in 1945 sonrası şiirlerinde giderek artan lirizmi, değişimleri ve şiirlerinin genel özelliklerini inceliyoruz.

Karantina Sürecini Partnerden Ayrı Geçirmek

Pandeminin getirdiği kaygı ve stresin üstüne bir de partnerinizden mi ayrısınız? İlişkinizi olumlu bir şekilde sürdürmeniz için öneriler hazırladık.

Narsisizm ve Romantik İlişkiler

Narsisizm, kendini diğerlerinden üstün görme ve benmerkezcilikle ilişkilendiriliyor. Sağlıklı ilişki ve narsisizm bir arada bulunabilir mi?

Nazım Hikmet'in şiirlerinde Aşk - 1

Nazım Hikmet en güzel sevda şiirlerini yazan şairlerimizin başında geliyor. Bu yazımızda örnekler ve yorumlarla sanatını irdeliyoruz.

İlişki şansını kaçırmak reddedilmekten daha mı zor?

"Olsaydı olurmuş ama olmadı." Kalben'in şarkısında da dile getirdiği gibi, sizin de böyle sürüncemede kalan bir hikayeniz var mı?

Türkçe şarkılarla Karşılıksız Aşk

Hiç sevginize karşılık alamadığınız oldu mu? Karşılıksız aşkı anlatan Türkçe şarkıların en güzel örnekleri için yazımıza göz atabilirsiniz.

Tanzimat Edebiyatında Aşkı Konu Edinen Romanlar - 2

Tanzimat dönemi aşk romanlarında anlatılan, genellikle "sevda muharebeleri"nden mağlup ayrılan sevdazedelerin hikayeleriydi. İşte örnekleri!

Rock Klasikleriyle Tutulmanın Semptomları

Hepimizin en az bir kez dinlediği o şarkılara bir de tutulmanın penceresinden bakın. Aşık olma deneyiminize eşlik edecek şarkılar bu yazıda!

Tanzimat Edebiyatında Aşkı Konu Edinen Romanlar - 1

Tanzimat döneminde yetişen edebiyatçılarımız aşkı romanlarının tam da merkezine aldılar. İşte bu sanat eserlerinin birkaç örneği!

Günümüz gençleri neden biraz böyleler?

Günümüz yaşlıları gençlerden şikayet ediyor, gençleri ise yaşlılardan... Peki hangi taraf haklı? Ya her iki taraf da haklıysa?

Nasıl Yakın İlişki Kuruyoruz?

Sitemize girdiyseniz yakın ilişkilerin ne olduğunu biliyorsunuzdur. Peki, ilişkilerin kurulmasında 5 temel etken olduğunu biliyor muydunuz?

2019'un Aşk şarkıları

Koca bir yılı devirdik. Acaba ardımızda hangi aşk şarkılarını bıraktık? 2019'un dikkatimizi çeken aşk şarkılarını bu yazıda inceledik.

Bebeklik ve Erken Çocuklukta Dönüm Noktaları

Hayatın her döneminde olduğu gibi, bebeklik ve erken çocuklukta da dönüm noktaları bulunuyor. Bu dönüm noktalarını öğrenmek ister misiniz?

Aşkı Anlatan 8 Kısa Animasyon

Bu yazıda sizler için yemek molalarında izleyebileceğiniz aşkı konu alan sekiz kısa animasyonu derledik. şimdiden keyifli seyirler!

İyi Ki Varsın Oksitosin!

Sevgi hormonu olarak bildiğimiz oksitosinin etkileri saymakla bitmiyor. Doğumdan bağlanmaya cinsellikten sosyalliğe birçok konuda etkisi bulunuyor!

"21. yüzyılın Sylvia Plath'i" Lana Del Rey

Lana Del Rey yüreklere böylesine dokunan, "Bunu nasıl yazmış?" dedirten şarkıları nasıl yazıyor dersiniz? Albüm incelemesi yazımız yayında!

Karşılıksız Aşkı Konu Edinen 4 Büyük Klasik

Aşk… İnsanlığın en özel ve en eski duygularından biri. Karşılıksız ise de gelip geçen bir misafir. İşte bu misafiri konu alan kitaplar…

İzleyenlere Çocukluk Aşkını Hatırlatacak 5 Film

İşte o günlüğünüze yazdığınız, belki de yaz akşamlarında eve çağrılıncaya kadar koşturduğunuz ilk aşkınızı sizlere hatırlatacak beş film!

İlkler Neden Unutulmaz? - İlk Aşk

Birçok insan ilk aşkını hatırlar. İlkleri bu denli unutulmaz kılan, bizde bu denli büyük etkiler bırakmasına sebep olan şey tam olarak ne?

Kadınların Cinselliği - G Noktası ve Boşalma

G noktası nedir? Kadınların cinsellik tecrübesini nasıl etkiliyor? Kadınların boşalması nasıl gerçekleşiyor? Cevaplar yazımızda!

Eşcinsel İlişkilerde Dinamikler

Sanılanın aksine eşcinsel ilişkilerin dinamikleri heteroseksüel ilişkilerden pek de farklı değil. Peki bu konudaki araştırmalar ne söylüyor?

İlişkide İncelik Gösterme Yolları

İçinde nezaketi, ilgiyi, sevecenliği ve anlayışı barındıran "incelik" davranışları ilişkilerin sağlığında belirleyici rol oynuyor.

Mükemmel Bir Seks Hayatı Ulaşılmaz Değil

Cinselliğin varlığı, sıklığı ve kalitesi ilişkinin kalitesini de derinden etkiliyor. Peki, iyi bir seks yaşantısı için neler yapılabilir?

Aşık olduğumuz kişiyi düşünmek enerji veriyor!

Onu düşününce içiniz kıpır kıpır mı oluyor? Yerinizde duramaz gibi mi hissediyorsunuz? Artık bunun gerçek olduğuna inanabilirsiniz.

Neden Ayrılıklar Bazılarımız İçin Daha Zor?

Reddedilmenin ve ayrılığın ardından hepimiz acı çekiyoruz fakat bazılarımızın iyileşmesi daha zor oluyor. Bu farklılığa ne sebep oluyor?

"O" kişinin kader olduğuna inanmak sağlıklı mı?

Siz de partnerinizle birlikte olmanızı sağlayan faktörün kader olduğuna inanıyorsanız, bu durum ilişkinize zarar veriyor olabilir. Nasıl mı?

Aşkın Gözü Sahiden De Kör Müdür?

Hani gözümüz ondan başkasını görmez, en mükemmel insanın o olduğunu düşünürüz ya… İşte bu, fena halde tutulduğumuzun kanıtıdır!

Bebeklerin Tensel Temasa Olan İhtiyacı

Sevdiklerinize sarılmanın, dokunmanın ne kadar iyi hissettirdiğini bilirsiniz. İşte o temaslara bebeklerin de çok ihtiyacı var!