Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Sosyal İlişkilere Etkisi

Büşra Kösem

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Sosyal İlişkilere Etkisi

Nightlife Observation - Holly Warburton

Amerikan Psikoloji Birliği (APA) Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu'nu (DEHB) dikkatsizlik, olağan dışı hareketlilik veya anormal derecede aktif olma ve dürtülerine hakim olamama ile nitelendirilen bir nörogelişimsel bozukluk olarak tanımlıyor. Her ne kadar çocuklara özgü bir durum gibi düşünülse de yetişkin kişiler de semptom gösterebiliyor veya yetişkin hayatlarında DEHB teşhisi alabiliyor, zira literatürde Erişkin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu da yer alıyor. Bu durumun bireylerin yaşantılarındaki etkisini genellikle akademik açıdan bir öğrenme bozukluğu şeklinde duyuyor olsak da aslında bu durum bireyleri birçok açıdan etkiliyor. Bu yazımızda bu etki alanlarından biri olan sosyal ilişkilere odaklanıyoruz.


Araştırmalar DEHB'si olan yetişkinlerin öz düzenleme (irade) becerilerinin DEHB'si olmayan kişilere kıyasla daha düşük seviyede olduğunu gösteriyor. Bu durum bireylerin yetişkinlik tecrübelerini olduğundan zor bir hale getirebiliyor. Bu şekilde DEHB'li kişiler toplum tarafından inşa edilen normale ayak uyduramayıp çeşitli sosyal problemlerle karşılaşabiliyorlar. Örneğin, DEHB'li çocukların ve ergenlerin gösterdikleri semptomlar dolayısıyla yaşıtları tarafından daha az kabul gördükleri ortaya çıkıyor. Uyum sağlayamayan ve reddedilen kişilerin, kurdukları ve/veya kuracakları yakın ilişkilerde öz güvensiz bir tutumları olabiliyor. Başka bir sonuç ise kişilerin kendilerini yetersiz bularak veya incinmekten korkarak yakın ilişkilerden kaçınması yönünde olabiliyor. Yakınlaşma korkusu uzmanlar tarafından dikkatsizlik semptomu ile ilişkilendiriliyor. Bu semptomlara sahip kişiler geçmiş ilişkilerini daha kaygılı bir perspektiften değerlendirebiliyorlar.

Söz konusu DEHB'li kişilerin romantik ilişkileri olduğu zaman; ilişki problemlerinin, düşük ilişki memnuniyetinin, boşanmaların, birden fazla kez evlenmenin, sık sık partner değiştirmenin ve ayrılıkların daha yaygın olduğu gözlemleniyor. Bunun sebebinin, DEHB semptomlarının kişilerin benlik algılarını olumsuz bir şekilde etkilemesi ve semptomların yoğunlaşması ile birlikte stresin ve uyumsuz savunma mekanizmalarının artması olduğu düşünülüyor. Bu savunma mekanizmalarını kısa vadede bireye iyi hissettirebilen fakat uzun vadede zararlı olan davranışlar olarak tanımlayabiliyoruz. Bu davranışlara örnek olarak yeme bozukluklarını, alkol-madde kullanımını, mağaza hırsızlığını, kendine zarar verme davranışını, kompulsif (dürtüsel) yalan söylemeyi ve riskli davranışlarda bulunmayı gösterebiliriz. Araştırmalar, uyumsuz savunma mekanizmalarının evli çiftlerin ilişkisinde bulunması durumunda ilişkinin boşanma ile sonuçlanabileceğine işaret ediyor.

DEHB'li bir kişinin ilişki içinde yaşayabileceği potansiyel bir sorun, DEHB'nin ilişkiye olan etkisinin taraflar tarafından yeterince anlaşılmaması oluyor. Örneğin, DEHB'li kişi DEHB'si olmayan partnerini kontrolcü, katı, talepkar ve kritik derecede ebeveynsel görebilecekken partneri de onu bunların tersi, çocuksu ve asi olarak görebiliyor. Bunun sonucunda iki tarafta da partnerlerinden şikayet etme durumu görülebiliyor.

Dikkat eksikliği, kişilerin romantik ilişkilerinin yanı sıra partnerleri ile aralarındaki cinsellik ilişkisini de etkileyebiliyor. Dürtüsel semptomları yoğun kişilerde ön sevişmeye pek önem vermeyip cinsel birleşmeyi aceleye getirme eğilimi görülüyor. Bu kişilerin ayrıca daha çabuk sıkıldığı, daha kolay ve sık bir şekilde kaçamak yapabildiği ve riskli ilişkilerde bulunabildiği de ekleniyor. Bunlara dayanarak DEHB'li kişilerin ilişkilerindeki duygusal katılımları incelendiğinde katılım oranlarında partnerlerine kıyasla bir düşüklük görülüyor.

Öte yandan, başka bir çalışmada DEHB'li ergenler ve tipik gelişim gösteren gençler arasında yapılan, kişilerin ilişkilerindeki tutumlarının ölçülmesi amaçlanan bir araştırmada iki grubun arasında büyük bir fark bulunmuyor. Tipik gelişim gösteren yaşıtlarına kıyasla daha çok partnerleri olmasına rağmen DEHB'li kişiler de yaşıtları ile aynı dönemde romantik ilişkilere girmeye başlıyor.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu ile yaşıyor olmanın kişilerin hayatını birçok açıdan daha zor hale getirebilen bir etken olduğu aşikar. Fakat, sosyal ilişkilenmeleri konusundaki potansiyel sorunların aslında partnerlerinden değil, bireylerin benlik algısından kaynaklandığını söyleyebiliriz.

[1] Wehmeier, P. M., Schacht, A., & Barkley, R. A. (2010). Social and Emotional Impairment in Children and Adolescents with ADHD and the Impact on Quality of Life. Journal of Adolescent Health, 46(3), 209-217.
[2] Ben-Naim, S., Marom, I., Krashin, M., Gifter, B., & Arad, K. (2017). Life With a Partner with ADHD: The Moderating Role of Intimacy. Journal of Child and Family Studies, 26(5), 1365-1373.
[3] Harpin, V. A. (2005). The effect of ADHD on the life of an individual, their family, and community from preschool to adult life. Archives of Disease in Childhood, 90(suppl_1), i2-i7.
[4] Overbey, G. A., Snell, W. E., & Callis, K. E. (2009). Subclinical ADHD, Stress, and Coping in Romantic Relationships of University Students. Journal of Attention Disorders, 15(1), 67-78.
[5] Fargason, R. E., & Ford, C. V. (1994). Attention deficit hyperactivity disorder in adults: diagnosis, treatment, and prognosis.Southern Medical Journal,87(3), 302-309.
[6] Rokeach, A., & Wiener, J. (2014). The Romantic Relationships of Adolescents With ADHD. Journal of Attention Disorders, 22(1), 35-45.

Benzer yazılar

Dedikodu yapmak insanları yakınlaştırıyor.

Siz de bir fincan kahvenin yanında arkadaşlarınızla dedikodu yapmayı sevenlerden misiniz? Peki dedikodu yapmanın bize bir faydası var mı?

Nasıl daha öz güvenli ve ikna edici durabiliriz?

Öz güvenli olduğunu düşündüğümüz biri sanki herkesi kolayca ikna edebiliyormuş gibi gözüküyor, değil mi? Peki neden?

Modumuz kiminle zaman geçirmek istediğimizi etkiliyor.

Mutsuzken mi sevdiklerinize koşarsınız, yoksa fazlasıyla güzel bir haber aldığınızda mı? Belki de kime koştuğunuzu modunuz belirliyordur!

Çalışanların Sağlığı Neden Liderlerin Birinci Önceliği Olmalıdır?

Çalışan sağlığının iş verimine etkisi göz önünde bulundurulduğunda liderlerin buna halen gerekli önemi vermediğini görebiliyoruz.

Ergenlik Döneminde İlişkiler

Hepimizin hatırlamaktan genellikle kaçındığı ergenlik yılları... Ergenlik döneminde nasıl ilişkileniyor, bu ilişkilerden neler öğreniyoruz?

İleri Yaşta Sosyal Ağlar ve Yaş Ayrımcılığı

Yaşın ilerlemesi sosyalliğin azalması anlamına mı gelmeli? Araştırmalar yaşlılıkla birlikte sosyal dışlanmanın artığını gösteriyor.

Sosyal Dışlanmayla Nasıl Başa Çıkabiliriz?

Kendimizi hiçbir yere ait görmediğimizde, dışlandığımızda neler hissediyoruz? Sosyal dışlanmayla nasıl başa çıktığımızı inceleyelim.

Sosyal Dışlanma Nedir ve Bireyleri Nasıl Etkiler?

Atalarımızdan beri bir çevreye ait olma ihtiyacı içerisindeyiz. Ya etrafımızdakiler bizi yok sayarsa ve sosyal dışlanmaya maruz kalırsak?

Ergenlik Döneminde Arkadaşlık

Ergenlik dönemi birçok kişinin hayatında zorlayıcı bir dönem olabiliyor. Değişen benliğimiz ile arkadaşlıklarımız da değişiyor mu?

Duygusal Acı İle Fiziksel Acı Aynı Olabilir Mi?

Üzüldüğümüzde birçoğumuz canım acıdı deriz. Yaşadığımız duygusal acılar ile fiziksel acılar arasında bir benzerlik olabilir mi?

Ergenlik Dönemi Depresyonu ve Romantik İlişkiler

Depresyonu tetikleyen etkenlerin başında yakın ilişkilerimiz geliyor. Erken ergenlik döneminde yaşanan sosyal problemler, depresyon için kuvvetli bir temel oluşturuyor.

Cezalandırılmadan kaçan ergenler daha çok sır saklıyor.

Ergenlerin ebeveynlerinden sır saklamalarının başlıca nedenleri cezalandırılmaktan kaçmak ve ebeveynleriyle olan ilişkilerini korumak oluyor.

Yalnızların Parti Rehberi

Yanaklarınızın kızarmasının, birer içki içmenin ve mekanı erken terk etmemenin sizi daha çekici kılacağını biliyor muydunuz?

Ergenlikte Kimlik Oluşumu ve Arkadaşlıklar

Ergenlikte kişiler ebeveynlerinin çocukları olmaktan çıkıp bir birey olma yolculuğuna başlarlar. İşte bu dönemde kimlikleri oluşur!

Reddedilme Hassasiyeti Nedir?

Kalabalık bir masada siz konuşurken birinin gözlerini devirdiğini kolayca fark edebiliyor musunuz? İşte bu reddedilme hassasiyetinin sonucu!

İş Yerinde Mobbing'e Uğradığınızı Gösteren 5 İşaret

İş yerinde psikolojik taciz anlamına gelen mobbing, kurumsal hayattaki ciddi problemlerden biri. Mobbing'i gösteren işaretler neler?

Ergenlik Döneminde Yeme Bozuklukları ve Beden Algısı

Ergenlik dönemi, genellikle yeme bozukluklarının gelişmeye başladığı bir dönem... Peki neden bu yaşlarda yeme bozukluğu gelişiyor?

Gençleri Merkezine Alan 3 Film

Gençlikten yetişkinliğe geçişteki o bitmek bilmeyen, sancılı süreç... Bu süreci merkezine alan filmleri inceledik. Keyifli okumalar!

İş yerinde "Ghosting" Mağduru Olmak ve Bununla Başa Çıkmak

Romantik ilişkilerden aşina olduğumuz "ghosting", yani bir hayalet gibi birden yok olma durumu, kurumsal ilişkilerde nasıl karşımıza çıkıyor?

Ergenlerde Duygusal Zeka

Ergenlik döneminin bir parçası olan duygusal gelişim ile ilgili bu yazımızda duygusal zekaya değiniyoruz!

Çocuklarda Dürtüsel Davranışlar

Düşünmeden yaptığımız eylemleri içeren dürtüsellik davranışları çocuklarda sık görülebiliyor. Bu yazımızda çocuklarda görülen dürtüsel davranışları anlatıyor olacağız!

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Arkadaşlık ilişkilerini Etkiliyor mu?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olan çocuğunuzun arkadaşlık ilişkilerinde sorunlar yaşadığını mı düşünüyorsunuz? Buyrun yazımıza!

Arkadaş canlısı insanların yanında daha mı dışa dönük oluruz?

Çevremizde dışa dönük insanların bulunması bizim de daha dışa dönük olmamıza sebep olabiliyor.

Ergenlik Döneminde Akademik Başarı

Ergenlik döneminde akademik başarıyı etkileyen birçok faktör bulunuyor. Peki ergenlik döneminde kimler okulda daha başarılı oluyor?

İş Yerinde Nöroçeşitlilik

Nörolojik farklılıklara karşı bilinçli olmak, bu çeşitlilikleri fark etmek ve buna saygı duymak kurumsal hayatta da oldukça önemli.

Ergenlikte Spor Yapmanın Mental Sağlığa Etkileri

Ergenlik döneminde spor yapmak kişileri mental açıdan nasıl etkiliyor? Kız çocukları depresyona daha mı meyilli?

Çevrimiçi Arkadaşlıklarda Güven İlişkisi

Çevrimiçi ilişkiler eskisinden çok daha gündemimizde. Sanal ortamda kurulan arkadaşlıklar, yüz yüze arkadaşlıklar gibi güven verir mi?

Kabul Edilmemişliğin Gölgesinde Bir Çocukluk: The 400 Blows

İlgisiz bir anne, baskıcı kurallarla çalışan öğretmenler arasında kaybolan ve kendine bir yer edinemeyen Antonie’nin hayatını ele alıyor.

Regl Nedir?

Regl olmak ayıp ya da gizlenecek bir durum değil. Peki regl çocuklarla nasıl konuşulmalı?