İleri Yaşta Sosyal Ağlar ve Yaş Ayrımcılığı

Beyzanur Arıcan Dinç

İleri Yaşta Sosyal Ağlar ve Yaş Ayrımcılığı

My Parents - David Hockney

Çocukluk anılarımızı düşündüğümüzde sarıldığımız en şefkatli kolların belki de büyükannelerimize ait olduğunu hatırlamak çoğumuzun içini ısıtan bir durum. Hepimizin hayatında çok değer verdiği ve ileri yaşta olan insanlar bulunuyor. Bazılarımız için bu kişiler büyükanne ve büyükbabalarımız, bazılarımız için ise apartmanımızdaki komşu teyze ve amcalar olabiliyor. Bu kişilerin bizimle paylaştıkları hayat deneyimleri ve öğütler bazen yıllarca kulağımızdan gitmiyor. Aslında onlarla kurduğumuz olumlu ilişkiler bizim için olduğu kadar onlar için de faydalı olabiliyor. Bu yazımızda ileri yaştaki kişilerin yaşadığı sosyal dışlanmaya ve bu durumun sebepleri ve sonuçlarına değineceğiz.


Yaşın ilerlemesiyle birlikte kişilerin sosyal etkileşimden uzak kalmasının birkaç temel sebebi olduğu düşünülüyor. Bu duruma önüne geçme ihtimalimizin kısıtlı olduğu bazı yaşantılar, sosyal dışlanma ve yaşlıların tercihleri neden olabiliyor. Kişilerin yaş aldıkça edindikleri olumsuz tecrübeler iyilik hallerini olumsuz yönde etkileyebiliyor. Örneğin, emeklilik sonucunda iş yerindeki sosyal ağların kaybı, uzun yıllardır birlikte olunan eşin vefat etmesi, çocukların kendi hayatlarını sürdürmek üzere başka bir ülkeye taşınmaları ve ebeveynlerinden fiziksel olarak ayrılmaları gibi durumlar ileri yaştaki insanların sahip olduğu sosyal ilişkilerin azalmasına ve stres seviyelerinin artmasına sebep olabiliyor. Ayrıca, kronik hastalıkların ve bazı fiziksel engellerin ortaya çıkmasıyla birlikte yaşlılar sosyal etkileşimden mahrum kalabiliyorlar.

Benzer şekilde sosyal dışlanmaya uğramak da yaşlı kişilerin iyilik halini olumsuz etkiliyor. Bu kişilerin tecrübe ettiği sosyal dışlanmanın en temel sebebi toplumun bu kişilere karşı takındığı olumsuz tutum. "Yaş ayrımcılığı" olarak adlandırılan kavram, kişilere yaşlarından dolayı sergilenen bir ayrımcılık biçimi olarak tanımlanıyor. Yapılan araştırmalar, yaş ayrımcılığının birçok ülkede yaygın bir sorun olduğunu ortaya koyuyor. Yaş ayrımcılığı kavramının ortaya atılmasından kısa bir süre sonra yapılan bir çalışmaya göre, yaşlıların en sık yaşadığı ayrımcılık yaşlarıyla alakalı kötü şakalara maruz kalma, ciddiye alınmama ve yok sayılma, daha genç kişiler tarafından patronluk taslanma, itibarsızlaştırma ve saygısızlık olarak sıralanıyor. Aynı araştırmacıların yaptığı başka bir çalışma ise kadınların erkeklere kıyasla yaşlılarla ilgili olumlu ifadeleri daha fazla desteklediklerini gösteriyor. Bazı araştırmacılar tarafından geliştirilen ve kuşaklar arası gerilimi ölçmeyi amaçlayan bir ölçekte ise daha genç yaştaki kişilerin "Yaşlılar gençler için uygun olan yerlerde zaman geçirmemeli" ve "Yaşlı kişiler sağlık sistemi ve ekonomi için büyük bir yük" gibi ifadeleri daha çok destekledikleri sonucuna varılıyor.

Yaş ayrımcılığı ileri yaştaki kişilerin sağlığı için bir tehlike oluşturuyor. Yakın zamanda yapılan bir çalışma, yaş ayrımcılığının yaşlılar için kronik stres faktörü oluşturduğunu ve yaş ayrımcılığına maruz kalmanın yaşlılarının hastalık ve ölüm oranlarını olumsuz yönde etkilediğini vurguluyor. Yaşlı kişilerin bilişsel becerileri de yaş ayrımcılığından etkilenebiliyor. Sosyal dışlanmanın psikososyal sonuçları olarak ise yalnızlık hissi ve depresyon öne çıkıyor. Bununla bağlantılı olarak, yalnızlık hissi arttıkça yaşlıların Alzheimer hastalığına yakalanma riski de artıyor. Yaşlanmanın olumlu bir durum olarak görülmesi ise ileri yaştaki kişiler için daha iyi bir sağlık durumunu ve fiziksel aktiviteleri sürdürmede daha yüksek bir yeterlilik hissini beraberinde getiriyor.

Yaşlıların sosyal ilişkilerinin azalmasındaki diğer bir sebep de kendi tercihlerinin bu yönde olması olabiliyor. Bu düşünce sosyal faydayı ön plana almalarına ve riskten kaçınmalarına neden oluyor. Sonuç olarak, bu kişiler ilişkilerinde daha seçici olabiliyorlar ve kendileri için en cazip ilişkilere yatırım yaparken olumsuz sonuçlanabilecek ilişkilerden uzak duruyorlar. Bu sebeple, sosyal ilişkilerde ilerleyen yaşla birlikte görülen azalma olumsuz bir şey olmak yerine sadece daha faydalı ve değerli ilişkilere yatırım yapıldığının da bir işareti sayılabiliyor.

[1] Evans, G. W., Wethington, E., Coleman, M., Worms, M., & Frongillo, E. A. (2008). Income health inequalities among older persons. Journal of Aging and Health, 20(1), 107-125.
[2] Butler, R. N. (1969). Age-ism: Another form of bigotry. The Gerontologist, 9, 243-246.
[3] Riva, P., & Eck, J. (2018). Social exclusion: psychological approaches to understanding and reducing its impact. Basel: Springer Nature.
[4] Cherry, K. E., & Palmore, E. (2008). Relating to older people evaluation (ROPE): A measure of self-reported ageism. Educational Gerontology, 34(10), 849-861.
[5] North, M. S., & Fiske, S. T. (2013). A prescriptive intergenerational-tension ageism scale: Succession, identity, and consumption (SIC). Psychological Assessment, 25(3), 706-713.
[6] Allen, J. O. (2015). Ageism as a risk factor for chronic disease. The Gerontologist, 56(4), 610-614. doi: 10.1093/geront/gnu158
[7] Emile, M., D'Arripe-Longueville, F., Cheval, B., Amato, M., & Chalabaev, A. (2014). An ego depletion account of aging stereotypes' effects on health-related variables. The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences, 70(6), 876-885.
[8] Carstensen, L. L., Fung, X., & Charles, S. T. (2003). Socioemotional selectivity theory and the regulation of emotion in the second half of life. Motivation and Emotion, 27, 103-123.

Benzer yazılar

Dedikodu yapmak insanları yakınlaştırıyor.

Siz de bir fincan kahvenin yanında arkadaşlarınızla dedikodu yapmayı sevenlerden misiniz? Peki dedikodu yapmanın bize bir faydası var mı?

Objeleştirmenin Psikolojisi

Objeleştirme özellikle kadınların, kişilikleri veya başarılarından ziyade dış görünüşleriyle değerlendirmeleri anlamına geliyor.

Yaş, Memnuniyet, Cinsiyet: İlk Cinsel Deneyim

Cinselliğe dair birçok konuda olduğu gibi ilk cinsel deneyim hakkında da çok fazla yanlış "bilgi" var. Bu konuyla ilgili bilgiler yazımızda!

Yalnızlığın Algılanması

Kalabalıklar içinde de yalnız olabilir miyiz? Araştırmalara göre, yalnızlıktan sosyal ve bilişsel becerilerimiz de etkilenebiliyor.

İleri Yaş Dostu İş Yerleri ile Yaş Ayrımcılığını Önlemek

Tıpkı ırkçılık ve cinsiyet ayrımcılığı gibi bir ayrımcılık türü olan yaş ayrımcılığıyla iş yerinde mücadele etmek için öneriler yazımızda.

İş Yerinde Yalnız Hissetmenin Etkileri

İş yerinde yalnız hissediyor olmanız hem zihninize hem de performansınıza kötü gelebilir. İhtiyacınız olan şey ise duygusal destek!

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Sosyal İlişkilere Etkisi

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, hayatımızın her alanını olduğu gibi sosyal ilişkilerimizi de etkiliyor. Peki nasıl?

Sosyal Dışlanmayla Nasıl Başa Çıkabiliriz?

Kendimizi hiçbir yere ait görmediğimizde, dışlandığımızda neler hissediyoruz? Sosyal dışlanmayla nasıl başa çıktığımızı inceleyelim.

Sosyal Dışlanma Nedir ve Bireyleri Nasıl Etkiler?

Atalarımızdan beri bir çevreye ait olma ihtiyacı içerisindeyiz. Ya etrafımızdakiler bizi yok sayarsa ve sosyal dışlanmaya maruz kalırsak?

Duygusal Acı İle Fiziksel Acı Aynı Olabilir Mi?

Üzüldüğümüzde birçoğumuz canım acıdı deriz. Yaşadığımız duygusal acılar ile fiziksel acılar arasında bir benzerlik olabilir mi?

Ergenlik Dönemi Depresyonu ve Romantik İlişkiler

Depresyonu tetikleyen etkenlerin başında yakın ilişkilerimiz geliyor. Erken ergenlik döneminde yaşanan sosyal problemler, depresyon için kuvvetli bir temel oluşturuyor.

Herkes Aynı Yalnızlığı Mı Yaşar?

Yalnızlık; duygusal, sosyal veya kolektif olabilir. Yaşadığımız yalnızlığı tanımlayabilirsek bu duruma son vermek kolaylaşabilir.

Fırsatları kaçırma korkusunun altında neler yatıyor?

Başkalarının ne yaptığını sürekli bilmeyi istiyor ve siz olmadan iyi vakit geçirmelerinden hoşlanmıyor musunuz? Fırsatları kaçırma korkunuz olabilir.

İlişkiler ve Sağlıklı Yaşam

Araştırmalar, özellikle birlikte yaşayan çiftlerin yalnız kişilere kıyasla daha sağlıklı alışkanlıklara sahip olduklarını söylüyor.

Yalnızların Parti Rehberi

Yanaklarınızın kızarmasının, birer içki içmenin ve mekanı erken terk etmemenin sizi daha çekici kılacağını biliyor muydunuz?

Günümüz gençleri neden biraz böyleler?

Günümüz yaşlıları gençlerden şikayet ediyor, gençleri ise yaşlılardan... Peki hangi taraf haklı? Ya her iki taraf da haklıysa?

Kısa Süreli Ayrılıklar Bizi Nasıl Etkiliyor?

Çiftlerin partnerlerinden kısa süreli de olsa ayrı kalmaları birçok psikolojik ve fizyolojik değişim yaşamalarına sebep oluyor.

Partnerle Karantinada Olmak

Pandemi aslında hayal olan şeyi bazılarımız için mümkün kıldı: Partnerimizle günlerce evde kalıp dışarı çıkmamak. Peki şimdi ne olacak?

Reddedilme Hassasiyeti Nedir?

Kalabalık bir masada siz konuşurken birinin gözlerini devirdiğini kolayca fark edebiliyor musunuz? İşte bu reddedilme hassasiyetinin sonucu!

Yalnız kalma isteğiniz nereden geliyor?

Kimi zaman telefonların hiçbirine dönmemek, kendimizi kimseler olmadan doğaya bırakmak isteriz. Peki bu isteğin kaynağı nedir?

Yalnız kalma korkusu standartlarımızı düşürüyor mu?

Sırf yalnız kalmaktan korktuğunuz için romantik bir ilişkiye başladığınız oldu mu? Belki de bu konuda yalnız değilsinizdir!

İş Yerinde Mobbing'e Uğradığınızı Gösteren 5 İşaret

İş yerinde psikolojik taciz anlamına gelen mobbing, kurumsal hayattaki ciddi problemlerden biri. Mobbing'i gösteren işaretler neler?

Gençleri Merkezine Alan 3 Film

Gençlikten yetişkinliğe geçişteki o bitmek bilmeyen, sancılı süreç... Bu süreci merkezine alan filmleri inceledik. Keyifli okumalar!

şehir Hayatındaki Yalnızlık Üzerine - Aylak Adam

Romanın başkarakteri C. hızla akıp giden zamanın ve çeşitli işlere koşturan kalabalıkların arasında yapayalnızdır. İşte Aylak Adam!

İş yerinde "Ghosting" Mağduru Olmak ve Bununla Başa Çıkmak

Romantik ilişkilerden aşina olduğumuz "ghosting", yani bir hayalet gibi birden yok olma durumu, kurumsal ilişkilerde nasıl karşımıza çıkıyor?

Mentorluk Yapmanın Mentorlere Faydaları

Mentorluk yapmak, sadece yönlendirdiğiniz kişiye değil size de fayda sağlar. Mentorluğun faydaları üzerine okumak için tıklayın.

Yabancılaşan İnsanı Anlatan Bir Roman: Yabancı

Albert Camus'nün Yabancı adlı eseri, insanın yaşadığımız çağda özüne ve çevresine yabancılaşmasını işleyen en önemli romanlardan biri.

Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar ve Romantik İlişkiler

Cinsel yolla bulaşan hastalıklar hem fiziksel hem de psikolojik sağlığı olumsuz etkiliyor. Peki, ilişkiler bu etkileri azaltabiliyor mu?

Yalnız Çocuklar

Çocuklar zaman zaman yalnız hissedebiliyor. Bu yazımızda çocukların kısa veya uzun süreli hissettikleri yalnızlık duygusunu işledik.

3-6 Yaş Arası Çocuklara Öğretilecek Yaşam Becerileri

Çocuklarımıza hayata dair öğretmemiz gereken çok fazla şey var. Peki örneğin, 3-6 yaş aralığında bir çocuk temizlik yapabilmeli mi?

Kabul Edilmemişliğin Gölgesinde Bir Çocukluk: The 400 Blows

İlgisiz bir anne, baskıcı kurallarla çalışan öğretmenler arasında kaybolan ve kendine bir yer edinemeyen Antonie’nin hayatını ele alıyor.