İleri Yaşta Sosyal Ağlar ve Yaş Ayrımcılığı

Beyzanur Arıcan Dinç

İleri Yaşta Sosyal Ağlar ve Yaş Ayrımcılığı

My Parents - David Hockney

Çocukluk anılarımızı düşündüğümüzde sarıldığımız en şefkatli kolların belki de büyükannelerimize ait olduğunu hatırlamak çoğumuzun içini ısıtan bir durum. Hepimizin hayatında çok değer verdiği ve ileri yaşta olan insanlar bulunuyor. Bazılarımız için bu kişiler büyükanne ve büyükbabalarımız, bazılarımız için ise apartmanımızdaki komşu teyze ve amcalar olabiliyor. Bu kişilerin bizimle paylaştıkları hayat deneyimleri ve öğütler bazen yıllarca kulağımızdan gitmiyor. Aslında onlarla kurduğumuz olumlu ilişkiler bizim için olduğu kadar onlar için de faydalı olabiliyor. Bu yazımızda ileri yaştaki kişilerin yaşadığı sosyal dışlanmaya ve bu durumun sebepleri ve sonuçlarına değineceğiz.


Yaşın ilerlemesiyle birlikte kişilerin sosyal etkileşimden uzak kalmasının birkaç temel sebebi olduğu düşünülüyor. Bu duruma önüne geçme ihtimalimizin kısıtlı olduğu bazı yaşantılar, sosyal dışlanma ve yaşlıların tercihleri neden olabiliyor. Kişilerin yaş aldıkça edindikleri olumsuz tecrübeler iyilik hallerini olumsuz yönde etkileyebiliyor. Örneğin, emeklilik sonucunda iş yerindeki sosyal ağların kaybı, uzun yıllardır birlikte olunan eşin vefat etmesi, çocukların kendi hayatlarını sürdürmek üzere başka bir ülkeye taşınmaları ve ebeveynlerinden fiziksel olarak ayrılmaları gibi durumlar ileri yaştaki insanların sahip olduğu sosyal ilişkilerin azalmasına ve stres seviyelerinin artmasına sebep olabiliyor. Ayrıca, kronik hastalıkların ve bazı fiziksel engellerin ortaya çıkmasıyla birlikte yaşlılar sosyal etkileşimden mahrum kalabiliyorlar.

Benzer şekilde sosyal dışlanmaya uğramak da yaşlı kişilerin iyilik halini olumsuz etkiliyor. Bu kişilerin tecrübe ettiği sosyal dışlanmanın en temel sebebi toplumun bu kişilere karşı takındığı olumsuz tutum. "Yaş ayrımcılığı" olarak adlandırılan kavram, kişilere yaşlarından dolayı sergilenen bir ayrımcılık biçimi olarak tanımlanıyor. Yapılan araştırmalar, yaş ayrımcılığının birçok ülkede yaygın bir sorun olduğunu ortaya koyuyor. Yaş ayrımcılığı kavramının ortaya atılmasından kısa bir süre sonra yapılan bir çalışmaya göre, yaşlıların en sık yaşadığı ayrımcılık yaşlarıyla alakalı kötü şakalara maruz kalma, ciddiye alınmama ve yok sayılma, daha genç kişiler tarafından patronluk taslanma, itibarsızlaştırma ve saygısızlık olarak sıralanıyor. Aynı araştırmacıların yaptığı başka bir çalışma ise kadınların erkeklere kıyasla yaşlılarla ilgili olumlu ifadeleri daha fazla desteklediklerini gösteriyor. Bazı araştırmacılar tarafından geliştirilen ve kuşaklar arası gerilimi ölçmeyi amaçlayan bir ölçekte ise daha genç yaştaki kişilerin "Yaşlılar gençler için uygun olan yerlerde zaman geçirmemeli" ve "Yaşlı kişiler sağlık sistemi ve ekonomi için büyük bir yük" gibi ifadeleri daha çok destekledikleri sonucuna varılıyor.

Yaş ayrımcılığı ileri yaştaki kişilerin sağlığı için bir tehlike oluşturuyor. Yakın zamanda yapılan bir çalışma, yaş ayrımcılığının yaşlılar için kronik stres faktörü oluşturduğunu ve yaş ayrımcılığına maruz kalmanın yaşlılarının hastalık ve ölüm oranlarını olumsuz yönde etkilediğini vurguluyor. Yaşlı kişilerin bilişsel becerileri de yaş ayrımcılığından etkilenebiliyor. Sosyal dışlanmanın psikososyal sonuçları olarak ise yalnızlık hissi ve depresyon öne çıkıyor. Bununla bağlantılı olarak, yalnızlık hissi arttıkça yaşlıların Alzheimer hastalığına yakalanma riski de artıyor. Yaşlanmanın olumlu bir durum olarak görülmesi ise ileri yaştaki kişiler için daha iyi bir sağlık durumunu ve fiziksel aktiviteleri sürdürmede daha yüksek bir yeterlilik hissini beraberinde getiriyor.

Yaşlıların sosyal ilişkilerinin azalmasındaki diğer bir sebep de kendi tercihlerinin bu yönde olması olabiliyor. Bu düşünce sosyal faydayı ön plana almalarına ve riskten kaçınmalarına neden oluyor. Sonuç olarak, bu kişiler ilişkilerinde daha seçici olabiliyorlar ve kendileri için en cazip ilişkilere yatırım yaparken olumsuz sonuçlanabilecek ilişkilerden uzak duruyorlar. Bu sebeple, sosyal ilişkilerde ilerleyen yaşla birlikte görülen azalma olumsuz bir şey olmak yerine sadece daha faydalı ve değerli ilişkilere yatırım yapıldığının da bir işareti sayılabiliyor.

[1] Evans, G. W., Wethington, E., Coleman, M., Worms, M., & Frongillo, E. A. (2008). Income health inequalities among older persons. Journal of Aging and Health, 20(1), 107-125.
[2] Butler, R. N. (1969). Age-ism: Another form of bigotry. The Gerontologist, 9, 243-246.
[3] Riva, P., & Eck, J. (2018). Social exclusion: psychological approaches to understanding and reducing its impact. Basel: Springer Nature.
[4] Cherry, K. E., & Palmore, E. (2008). Relating to older people evaluation (ROPE): A measure of self-reported ageism. Educational Gerontology, 34(10), 849-861.
[5] North, M. S., & Fiske, S. T. (2013). A prescriptive intergenerational-tension ageism scale: Succession, identity, and consumption (SIC). Psychological Assessment, 25(3), 706-713.
[6] Allen, J. O. (2015). Ageism as a risk factor for chronic disease. The Gerontologist, 56(4), 610-614. doi: 10.1093/geront/gnu158
[7] Emile, M., D'Arripe-Longueville, F., Cheval, B., Amato, M., & Chalabaev, A. (2014). An ego depletion account of aging stereotypes' effects on health-related variables. The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences, 70(6), 876-885.
[8] Carstensen, L. L., Fung, X., & Charles, S. T. (2003). Socioemotional selectivity theory and the regulation of emotion in the second half of life. Motivation and Emotion, 27, 103-123.

Benzer yazılar

Travmalar ve Ait Olma İhtiyacı: Saksı Olmanın Faydaları

Saksı Olmanın Faydaları çocukluk döneminde travmatik deneyimleri olan Charlie’yi ve bunların onun hayatındaki etkilerini konu alıyor.

Tehlikeli Bir Alkol Deneyi: DRUK

Yaşamanın keyfini unutmuş orta yaş krizindeki dört öğretmenin içlerindeki coşkuyu bulmaya çalışma öyküsünü anlatan bir Danimarka filmi.

İki Frida - Resim Önerisi

İki Frida adlı esere hiç yakından baktınız mı? Frida Kahlo çektiği ayrılık acısını, yalnızlık ve çaresizlik hislerini sanatıyla gösteriyor.

Kabul Edilmemişliğin Gölgesinde Bir Çocukluk: The 400 Blows

İlgisiz bir anne, baskıcı kurallarla çalışan öğretmenler arasında kaybolan ve kendine bir yer edinemeyen Antonie’nin hayatını ele alıyor.

Ergenlikte Spor Yapmanın Mental Sağlığa Etkileri

Ergenlik döneminde spor yapmak kişileri mental açıdan nasıl etkiliyor? Kız çocukları depresyona daha mı meyilli?

Bağlanma Hakkında Kitaplar

Bağlanma stilleri hem kendimizle hem de çevremizdekilerle kurduğumuz ilişkileri etkiliyor. Biz de bağlanma hakkındaki kitapları derledik!

Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar ve Romantik İlişkiler

Cinsel yolla bulaşan hastalıklar hem fiziksel hem de psikolojik sağlığı olumsuz etkiliyor. Peki, ilişkiler bu etkileri azaltabiliyor mu?

İlişkinde Kaygı Mı Duyuyorsun?

Arkadaşları beni sevecek mi? Onu çok mu bunalttım? Kaygılı biriyseniz bu düşüncelere yabancı değilsiniz. Gelin bunları yakından inceleyelim!

Doğum Kontrolü Nedir?

"Korunmadan birlikte oldum, hamile kalmış olabilir miyim?" Doğum kontrol yöntemlerine dair yanlış birçok bilgi yayılıyor. Bu işin doğrusu ne?

İş Yerinde Mobbing'e Uğradığınızı Gösteren 5 İşaret

İş yerinde psikolojik taciz anlamına gelen mobbing, kurumsal hayattaki ciddi problemlerden biri. Mobbing'i gösteren işaretler neler?

Otizm Spektrum Bozukluğu ve Romantik İlişkileri

Otizm spektrum bozukluğu yakınlık ve bağ kurmaya engel değil... Peki bu durum romantik ilişkilerimizi nasıl etkiliyor olabilir?

İlişkiniz uzun süreli olacak mı?

İlişkinizin uzun süreceğine dair işaretler olabilir mi? Sağlıklı bir ilişki hangi unsurları içerir? Neleri göz önünde bulundurmalısınız?

Yaş, Memnuniyet, Cinsiyet: İlk Cinsel Deneyim

Cinselliğe dair birçok konuda olduğu gibi ilk cinsel deneyim hakkında da çok fazla yanlış "bilgi" var. Bu konuyla ilgili bilgiler yazımızda!

Çocuğumla Çıplaklık Konusunda Nasıl Konuşmalıyım?

Çocuklar erken yaşlardan itibaren çıplaklık konusunda meraklı olabiliyorlar. Peki onlarla bu konuyu en doğru şekilde konuşmanın yolu nedir?

Gençleri Merkezine Alan 3 Film

Gençlikten yetişkinliğe geçişteki o bitmek bilmeyen, sancılı süreç... Bu süreci merkezine alan filmleri inceledik. Keyifli okumalar!

Fırsatları kaçırma korkusunun altında neler yatıyor?

Başkalarının ne yaptığını sürekli bilmeyi istiyor ve siz olmadan iyi vakit geçirmelerinden hoşlanmıyor musunuz? Fırsatları kaçırma korkunuz olabilir.

Sahtekarlık Sendromu (Imposter Syndrome) Nedir?

İç sesiniz bulunduğunuz konumu hak etmediğinizi ve oraya şans eseri geldiğinizi söylüyorsa Sahtekarlık Sendromu'ndan muzdarip olabilirsiniz.

Narsist Bireylerin Değerleri

Benmerkezcilikleri ve sadakatsizlikleri, narsist kişilerin sahip olduğu temel değerlerden. Peki bu temel değerlerinin altında neler yatıyor?

İleri Yaş Dostu İş Yerleri ile Yaş Ayrımcılığını Önlemek

Tıpkı ırkçılık ve cinsiyet ayrımcılığı gibi bir ayrımcılık türü olan yaş ayrımcılığıyla iş yerinde mücadele etmek için öneriler yazımızda.

9 Maddede Olumlu Ebeveynlik

Olumlu ebeveynliğin çocuklara da ebeveynlere de çok iyi geldiğini biliyoruz. Sizin için bu ebeveynlik tarzının 9 temel maddesini derledik.

Objeleştirmenin Psikolojisi

Objeleştirme özellikle kadınların, kişilikleri veya başarılarından ziyade dış görünüşleriyle değerlendirmeleri anlamına geliyor.

İleri Yaşta Sosyal Ağlar ve Yaş Ayrımcılığı

Yaşın ilerlemesi sosyalliğin azalması anlamına mı gelmeli? Araştırmalar yaşlılıkla birlikte sosyal dışlanmanın artığını gösteriyor.

Tek çocuklar narsisizme daha mı meyilliler?

"Tek çocuk muymuş? O halde kesin şımartılmıştır ve kendini çok beğeniyordur." Bu tarz önyargılara karşılık çalışmalar ne diyor dersiniz?

İş Yerinde Yalnız Hissetmenin Etkileri

İş yerinde yalnız hissediyor olmanız hem zihninize hem de performansınıza kötü gelebilir. İhtiyacınız olan şey ise duygusal destek!

Partnerle Karantinada Olmak

Pandemi aslında hayal olan şeyi bazılarımız için mümkün kıldı: Partnerimizle günlerce evde kalıp dışarı çıkmamak. Peki şimdi ne olacak?

Günümüz gençleri neden biraz böyleler?

Günümüz yaşlıları gençlerden şikayet ediyor, gençleri ise yaşlılardan... Peki hangi taraf haklı? Ya her iki taraf da haklıysa?

Kadınların Cinselliği - Orgazm

Kadın orgazmının tanımını, türlerini, erkek orgazmı ile benzerliklerini ve farklılıklarını bu yazımızda öğrenebilirsiniz.

Kadınların Cinselliği - G Noktası ve Boşalma

G noktası nedir? Kadınların cinsellik tecrübesini nasıl etkiliyor? Kadınların boşalması nasıl gerçekleşiyor? Cevaplar yazımızda!

Kadınlar Mastürbasyon Yapar Mı?

Mastürbasyon halen büyük oranda tabu olarak görülen bir konu ancak kadınların kendi cinselliklerini keşfetmelerinde önemli bir rol oynuyor.

Habersizce Terk Edilmek: Ghosting

Bir sabah uyandınız, bir bakmışsınız terk edilmişsiniz! Ghosting nedir ve kişiye nasıl hissettirir tüm detaylarıyla yazımızda.

Tokat Atmanın Çocuğa Etkileri

"Alt tarafı bir tokat!" deyip geçmeli mi? Yoksa çocukları disipline etmek için başka yöntemler mi aranmalı? Bir tokat nelere yol açabilir?

Neden Ayrılıklar Bazılarımız İçin Daha Zor?

Reddedilmenin ve ayrılığın ardından hepimiz acı çekiyoruz fakat bazılarımızın iyileşmesi daha zor oluyor. Bu farklılığa ne sebep oluyor?

Dedikodu yapmak insanları yakınlaştırıyor.

Siz de bir fincan kahvenin yanında arkadaşlarınızla dedikodu yapmayı sevenlerden misiniz? Peki dedikodu yapmanın bize bir faydası var mı?

Sosyal Medya İlişkilerimizi Nasıl Etkiliyor?

İnternet ve Sosyal Medya: Her şeye ve herkese bir "tık" uzakta olmak bizi nasıl etkiliyor? Yanıtları yazımızda bulabilirsiniz!