Yalnızlığın Algılanması

Orhun Ogün Yücel

Yalnızlığın Algılanması

Longing - Jennie Hallbrown

İnsanların hem bireysel hem de toplumsal olarak hayatta kalabilmek ve refah içinde yaşayabilmek için birbirlerine ihtiyaçları oluyor. Bireysel sosyal ihtiyacımız biyolojik kökenliyken, toplumsal ihtiyacımız ise evrimsel kökenli olarak karşımıza çıkıyor. İnsanlar kendilerini yalnız hissettiklerinde fiziksel acıyla özdeş bir "sosyal acı" yaşıyor, bu acı ise vücudumuzun yalnızlık hissine verdiği biyolojik tepki olarak geçiyor. Aynı şekilde evrimsel olarak da insanların hayatta kalabilmek için gereken kaynaklara ulaşabilmeleri için topluluklar halinde yaşamaya ihtiyaçları oluyor. Yalnızlık ise bu sosyal ihtiyaçlarımızı karşılayamadığımızı hissettiğimizde verdiğimiz tepkiler bütünü olarak geçiyor.


Ancak, yalnızlık objektif bir ayrı olma halinden ziyade algısal bir soyutlanma olarak değerlendiriliyor. Başka bir deyişle, kişinin yalnız olması için illa ki çevresindeki herkesten uzakta olması gerekmiyor. Bu durum sosyal ağın nicel veya nitel olarak yetersiz olmasından ziyade insanın kendisini yalnız hissetmesi durumu. Yalnız olmak kişinin etrafında insanlar olmasından bağımsız olarak hissettiği bir duygu ve tamamen kişinin kendi algısıyla ilgili. 2007 yılında yapılan uzun süreli bir araştırma bunun için güzel bir destek oluşturuyor: Kişinin kendisini yalnız olarak algılaması, sosyal çevrenin boyutu ve sosyal aktivite sıklığından bağımsız olarak, bilişsel gerileme ve Alzheimer riskini arttırabiliyor.

Bunun yanı sıra, yalnızlık algısı genel bilişsel performansı azaltıyor ve sosyal tehditlere karşı daha hassas olmayı getiriyor. Yalnız hissetmek insanları; hayvanlar, teknolojik aletler, kutsal veya doğaüstü varlıklarla antropomorfizm (insan olmayan canlılara ve/ya cansız varlıklara insan özellikleri atfetmek) temelli sosyal bağlar kurmaya itebiliyor. Yalnızlık algısı o kadar güçlü bir etkiye sahip ki katılımcılara sadece deneysel manipülasyonla gelecekte yalnız kalacakları söylendiğinde, ortada henüz gerçek bir yalnızlık olmamasına rağmen bu kişilerde hem bilişsel hem de davranışsal olarak değişimler gözlemlenebiliyor. 7 gün boyunca dokuz kere rapor verilerek yapılan bir çalışmada ise, kendilerini yalnız hisseden bireyler kendilerini sosyal olarak bağlı hisseden bireylere göre sosyal etkileşimlerini daha olumsuz ve daha az doyurucu olarak değerlendiriyor. Bu şuna işaret ediyor: Kendisini yalnız hisseden bireyler, durumları daha olumsuz algılayarak daha olumsuz duygu ve etkileşimlere sürükleniyor ve bu da kısır bir döngüye sebep oluyor.

Bununla beraber güncel araştırmalar gösteriyor ki, yalnızlıktan kaynaklanan sosyal acı diğer bireylerle olan bağların zayıfladığına işaret ediyor; bu sayede de insanları yeni bağlar kurmak ve halihazırda var olan bağlarını tamir etmek için motive ediyor. Bu yönden yalnızlık algısının sosyal acı vasıtasıyla olumsuz sosyal bilgilerin erişilebilirliğini arttırdığını ve bir nevi sosyal açlık veya susuzluk hali yarattığını söyleyebiliyoruz.

Yürütücü işlevleri bir insanın sosyal standartlara veya kişisel hedeflerine uyabilmek için dikkatini, bilincini, duygularını ve davranışlarını kontrol edebilme kapasitesi olarak tanımlanıyor. Örneğin, katılımcılara dinleme görevi verilen bir deneyde yalnız hisseden bireylerin dikkatlerini kontrol altında tutma seviyelerinin yalnız hissetmeyen bireylerden daha düşük olduğu bulunuyor. İnsanlara gelecekte yalnız kalacakları algısını aşılamak bile otokontrol seviyelerinin düşmesine ve olumsuz, depresif, gergin veya agresif bir ruh haline girmelerine sebep olabiliyor. Hatta, yalnız hisseden bireyler düzenli egzersiz yapmaya ve karşılarına çıkan makul zorluktaki matematik problemlerinde dikkatlerini toplamaya bile daha az meyilli oluyorlar.

Yukarıda bahsettiğimiz bütün bu çalışmalar gösteriyor ki insanlar yalnız hissettiklerinde bu sosyal boşluğu doldurmak için bilişsel güçlerini kullanıyorlar. Dünya onu algılayabildiğimiz kadar olduğu için, insanlar bu dünyanın içinde kendi gerçeklerini kendileri yaratıyorlar. Gerçek kelimesi akla nesnelliği getiriyor olsa da aslında bir o kadar da öznel olduğunun farkına varmak ve yaşadıklarımızı anlama ve algılama yöntemlerimizi bu bilgi ışığında yenilemek uzun vadede hayat kalitemizi güçlü bir şekilde değiştirecektir. Eğer yalnızlık duygusunu yoğun bir şekilde hissediyorsanız Relate uygulamasında bulunan "Yalnızlık Hissiyle Baş Etme" yolculuğunu deneyebilirsiniz. Bu yolculuk ile birlikte var olan bağlarınızı güçlendirebilir veya yeni ve sağlam bağlar kurma yolunda bir adım atabilirsiniz. Yalnızlığınızı daha iyi tanımanıza ve anlamanıza yardımcı olacak teorik ve pratik bilgilere ulaşabilirsiniz.

[1] Wilson R. S., Krueger K. R., & Arnold S. E. (2007). Loneliness and risk of Alzheimer disease. Archives of General Psychiatry, 64, 234-240.
[2] Epley N., Waytz A., Akalis S., & Cacioppo J. T. (2008). When we need a human: Motivational determinants of anthropomorphism. Social Cognition: Special Issue: Missing Links in Social Cognition, 26, 143-155.
[3] Epley, N., Akalis, S., Waytz, A., & Cacioppo, J. T. (2008). Creating social connection through inferential reproduction loneliness and perceived agency in gadgets, gods, and greyhounds. Psychological Science,19, 114-120.
[4] Epley N., Waytz A., & Cacioppo J. T. (2007). On seeing human: A three-factor theory of anthropomorphism. Psychological Review, 114, 864-886.
[5] Cacioppo, J. T., Hawkley, L. C., Ernst, J. M., Burleson, M., Berntson, G. G., Nouriani, B., & Spiegel, D. (2006). Loneliness within a nomological net: An evolutionary perspective. Journal of Research in Personality, 40, 1054-1085.
[6] Baumeister, R. F., Twenge, J. M., & Nuss, C. K. (2002). Effects of social exclusion on cognitive processes: Anticipated aloneness reduces intelligent thought. Journal of Personality and Social Psychology, 83, 817-827.
[7] Hawkley, L. C., Preacher, K. J., & Cacioppo, J. T. (2007). Multilevel modeling of social interactions and mood in lonely and socially connected individuals: The MacArthur social neuroscience studies. In A. D. Ong & M. H. M. van Dulmen (Eds.), Series in positive psychology. Oxford handbook of methods in positive psychology (559-575). New York, NY, US: Oxford University Press.
[8] Cacioppo, J. T., & Patrick, B. (2008). Loneliness: Human Nature and the Need for Social Connection. New York: W. W. Norton & Company.
[9] Cacioppo, J. T., Ernst, J. M., Burleson, M., McClintock, M. K., Malarkey, W. B., Hawkley, L. C., & Berntson, G. G. (2000). Lonely traits and concomitant physiological processes: The MacArthur social neuroscience studies. International Journal of Psychophysiology, 35, 143-154.
[10] Baumeister, R. F., & DeWall, C. N. (2005). The inner dimension of social exclusion: Intelligent thought and self-regulation among rejected persons. In K. D. Williams, J. P. Forgas, & W. von Hippel (Eds.), The social outcast: Ostracism, social exclusion, rejection, and bullying (pp. 53-73), New York: Psychology Press.
[11] Campbell, W. K., Krusemark, E. A., Dyckman, K. A., Brunell, A. B., McDowell, J. E., Twenge, J. M., & Clementz, B. A. (2006). A magnetoencephalography investigation of neural correlates for social exclusion and self-control. Society for Neuroscience, 1, 124-134.

Benzer yazılar

Duygusal buradalık ne demek?

Bazı insanlar ortama girdiği anda ya tadımız kaçar ya da keyfimiz yerine gelir. Bu durumu bilimsel bir şekilde açıklamak mümkün mü?

İş Yerinde Yalnız Hissetmenin Etkileri

İş yerinde yalnız hissediyor olmanız hem zihninize hem de performansınıza kötü gelebilir. İhtiyacınız olan şey ise duygusal destek!

İleri Yaşta Sosyal Ağlar ve Yaş Ayrımcılığı

Yaşın ilerlemesi sosyalliğin azalması anlamına mı gelmeli? Araştırmalar yaşlılıkla birlikte sosyal dışlanmanın artığını gösteriyor.

Sosyal Dışlanma Nedir ve Bireyleri Nasıl Etkiler?

Atalarımızdan beri bir çevreye ait olma ihtiyacı içerisindeyiz. Ya etrafımızdakiler bizi yok sayarsa ve sosyal dışlanmaya maruz kalırsak?

Herkes Aynı Yalnızlığı Mı Yaşar?

Yalnızlık; duygusal, sosyal veya kolektif olabilir. Yaşadığımız yalnızlığı tanımlayabilirsek bu duruma son vermek kolaylaşabilir.

Fırsatları kaçırma korkusunun altında neler yatıyor?

Başkalarının ne yaptığını sürekli bilmeyi istiyor ve siz olmadan iyi vakit geçirmelerinden hoşlanmıyor musunuz? Fırsatları kaçırma korkunuz olabilir.

Yalnızların Parti Rehberi

Yanaklarınızın kızarmasının, birer içki içmenin ve mekanı erken terk etmemenin sizi daha çekici kılacağını biliyor muydunuz?

Kısa Süreli Ayrılıklar Bizi Nasıl Etkiliyor?

Çiftlerin partnerlerinden kısa süreli de olsa ayrı kalmaları birçok psikolojik ve fizyolojik değişim yaşamalarına sebep oluyor.

Partnerle Karantinada Olmak

Pandemi aslında hayal olan şeyi bazılarımız için mümkün kıldı: Partnerimizle günlerce evde kalıp dışarı çıkmamak. Peki şimdi ne olacak?

Yalnız kalma isteğiniz nereden geliyor?

Kimi zaman telefonların hiçbirine dönmemek, kendimizi kimseler olmadan doğaya bırakmak isteriz. Peki bu isteğin kaynağı nedir?

Yalnız kalma korkusu standartlarımızı düşürüyor mu?

Sırf yalnız kalmaktan korktuğunuz için romantik bir ilişkiye başladığınız oldu mu? Belki de bu konuda yalnız değilsinizdir!

şehir Hayatındaki Yalnızlık Üzerine - Aylak Adam

Romanın başkarakteri C. hızla akıp giden zamanın ve çeşitli işlere koşturan kalabalıkların arasında yapayalnızdır. İşte Aylak Adam!

Yabancılaşan İnsanı Anlatan Bir Roman: Yabancı

Albert Camus'nün Yabancı adlı eseri, insanın yaşadığımız çağda özüne ve çevresine yabancılaşmasını işleyen en önemli romanlardan biri.

Yalnız Çocuklar

Çocuklar zaman zaman yalnız hissedebiliyor. Bu yazımızda çocukların kısa veya uzun süreli hissettikleri yalnızlık duygusunu işledik.

Kabul Edilmemişliğin Gölgesinde Bir Çocukluk: The 400 Blows

İlgisiz bir anne, baskıcı kurallarla çalışan öğretmenler arasında kaybolan ve kendine bir yer edinemeyen Antonie’nin hayatını ele alıyor.

İki Frida - Resim Önerisi

İki Frida adlı esere hiç yakından baktınız mı? Frida Kahlo çektiği ayrılık acısını, yalnızlık ve çaresizlik hislerini sanatıyla gösteriyor.

Travmalar ve Ait Olma İhtiyacı: Saksı Olmanın Faydaları

Saksı Olmanın Faydaları çocukluk döneminde travmatik deneyimleri olan Charlie’yi ve bunların onun hayatındaki etkilerini konu alıyor.