Kaybedilene karşı öfke duymak, kendini affedememek, hayatta olduğumuz için suçlu hissetmek ya da bağıra çağıra tüm dünyayı yok etmek istemek… Bunların hepsi yas tutan kişi için çok normal hisler olsa da ilk zamanlarda adeta hayatta kalmak ya da günü atlatmak adına yasımızı maskeleyebiliyoruz. Lakin, gün geçtikçe duygularımız hala baskılanmış bir şekilde arkada duruyorsa bunun da en çok zararını yine biz görüyoruz. Maskelenen kederden muzdarip olup olmadığınızı anlamak için kendinize küçük bir check-up yapmanız gerekebilir. Yas bir yanıyla bizi büyümeye ve gelişmeye götürüyor ancak sağlıklı bir şekilde duygularımızı sindirebildiğimizde bu yaşanıyor. Bu yolda kaybınızı sağlıklı şekilde yönetemediğinizi gösteren bazı ipuçlarının hayatınızda belki de bir karşılığını bulabilirsiniz:
1. Duygularınızın tahmin edilemez bir hal alması ve kontrolünüzün dışında dalgalanması: Bu durum özellikle kaybın ilk şoklarını geçirirken çok yaygın bir şekilde görülebiliyor. Zaman geçtikçe hislerinizde durulma ve stabilite gözlemleyebilirsiniz. Diğer yandan, kendinizi sürekli boşlukta, körelmiş ve hissiz bir halde buluyorsanız ya da duygularınızın bir anda tamamen değiştiği radikal anlar tecrübe ediyorsanız bir adım geriye çekilmenin zamanı gelmiş olabilir. Duygularınızı neyin tetiklediğini, hangi tür olaylarda ya da günlük rutinlerde böyle hissettiğinizi fark etmeye çalışın. Kaybınızın üzerinden aylar, hatta yıllar geçmesine rağmen hala farklı durumlara vereceğiniz duygusal tepkileri tahmin etmekte zorlanıyorsanız, bu, yasın içinizi kemirdiğinin ve hayatınıza yeniden anlam kazandırma becerinizi elinizden aldığının bir işareti olabilir.
2. Beden sağlığınızın gün geçtikçe daha kötüye gitmesi: Yasın akılalmaz etkilerinin hepsi duygusal ya da zihinsel olmayabiliyor. Fiziksel kötüleşme de çoğu zaman bu sürecin eşlikçisi olarak karşımıza çıkıyor. Gastrointestinal sorunlar, uyku eksikliği ve hatta anksiyete atakları, yas tutan bedenimizde ciddi bir rol oynayabiliyor. Yasın da hep orada olduğu farklı bir hayata doğru adım attıkça bu etkilerin de azalmaya başlaması gerekiyor. Eğer sağlığınızın ilerleyen zamanlarda da kötüleşmeye devam ettiğini fark ederseniz ve bunun arkasında bilinen bir sağlık sorunu yoksa, aradığınız sebep maskelenmiş yasınızın arkasında yatıyor olabilir.
3. Hayatta anlam yaratabilme becerinizin solmuş olması: Yas, tüm yaşamımızı tepetaklak eden; bildiğimiz ve güvendiğimiz her tanımı bizden alıp götüren ve geride kocaman bir boşluk bırakan bir tecrübe olabiliyor. Kayıptan kısa bir süre sonra ve şokun etkisi geçtikçe bu boşluğu doldurma baskısını üstümüzde iyice hissetmeye başlıyoruz. Örneğin, her gün taziyelerden sonra evde bir başımıza kalmak ve bu duygusal karmaşanın içinden çıkmak için bir yol bulabilmek için özellikle aniden kendi halimize bırakıldığımızda anlam yaratma baskısını iyice üstümüzde hissediyoruz. Bu dönemin eşlikçi adayı depresyon, neşemizi tamamen bizden alma eğiliminde olabiliyor. Öyle ki, kederin etrafında yeni bir hayat kurma düşüncesi bile bizi hayattan soğutabiliyor. Bununla birlikte, hayat devam ettikçe anlam yaratmaya yönelik adımlar daha az bunaltıcı hale geliyor; ancak yası maskelenmiş olanlar için bu aşama sonsuza dek sürecekmiş gibi gelebiliyor. Yeterli olabilecek bir zaman geçtikten sonra normalde neşe bulduğumuz yer ya da aktiviteler bizi mutlu edemiyorsa ya da yeni ritüeller veya hobiler bulma arzusuyla mücadele ediyorsak, bu potansiyel olarak maskelenmiş yasla ilişkilendirilebilir. Maskenin arkasındaki yas, karanlığın içinde çözülmeden kaldığı sürece sadece geçmişimizi anmamızı değil, geleceği de yaşamamızı engelliyor.
