Güven Duygusunun Temelleri

İlayda Akınkoç

Güven Duygusunun Temelleri

Cayendo - Clare Elsaesser

Güven, ilişkilerin kurulmasında ve sürdürülmesinde büyük önem taşıyor ve sağlıklı ilişkilerin temelini oluşturuyor. Hatta romantik ilişkilerdeki en önemli beklentilerden birinin partnerin güvenilir olması olduğu bildiriliyor. Güvensizlik ise ilişkilerin bitmesine veya ilişkilerde tartışmalara yol açan en önemli sebeplerden biri olarak görülüyor.

Güven; hayatımızdaki birçok farklı ilişkiyi, bağlamı, deneyimi ve durumu içinde barındırdığı için tanımı da çok farklı unsur içeriyor. Bazı araştırmacılara göre güven, bir ilişkideki bireylerin birbirlerinin ihtiyaçlarına karşı duyarlı olacaklarına ve bu ihtiyaçları yerine getirmek, birbirlerini desteklemek için birbirlerinin yanlarında olacaklarına dair duydukları inanç ve beklentiler olarak açıklanıyor. Ergenlerle yapılan başka bir araştırmaya göre ise güven, kişinin partnerinin ilişki dışında cinsel veya duygusal bir ilişki yaşamayacağına olan inancıyla şekilleniyor ve tanımlanıyor. Bu araştırmacılara göre güven; ilişkide tatmin ve memnuniyet duygusuyla, ilişki dışında partner arayışıyla ve ilişkiyi sürdürürken gösterilen çaba ve yatırımla ilişkili bir unsur olarak açıklanıyor. Farklı bir bakış açısı ise güvenin gelişimini, bir ilişkideki belirsizliğin azalmasıyla açıklıyor. Bu sayede partnerler daha öngörülebilir oluyor ve birbirlerinin ihtiyaçlarını karşılayacaklarına olan inançları artıyor. Kısacası güven; çok boyutlu bir kavram ve ilişkilerdeki beklentileri, niyetleri ve hatta bağlanma stilimizi içeren bir duygu olarak karşımıza çıkıyor. Bu yüzden güveni açıklamaya ve anlamaya çalışan, güvene farklı bakış açılarından yaklaşan ama birbirini tamamlayan çok fazla yaklaşım bulunuyor.

Bazı yaklaşımlara göre güven, iki aşamadan oluşuyor: partnerimizin gerçek niyeti ve davranışlarına ilişkin belirsizlikten kaynaklanan savunmasızlığımızı kabul etmeye istekli olmak ve partnerimizin nasıl davranacağını tam olarak bilemesek de onun niyetlerine ve davranışlarına dair olumlu beklentiler oluşturmak. Bu açıklamalardan yola çıkarak ilişki olgunlaştıkça ve geliştikçe güvenin üç farklı beklentiyle birlikte ortaya çıktığı görülüyor: tutarlılık (öngörülebilirlik), güvenilirlik (dependability) ve inanç. Tutarlılık, kişinin sözler ve davranışlar arasında bir uyum öngörebilmesi; güvenilirlik, partnerin dürüstlüğüne ve yardımseverliğine olan inanç; inanç ise ilişkinin istikrarlılığına ve partnerin ihtiyaç anında destek olacağına dair beklenti olarak açıklanıyor. İlişkinin istikrarlı olması, partnerlerin şefkatli tutum ve davranışlarla birbirlerinin duygusal ihtiyaçlarını karşılamaları, gelecekte de ihtiyaçları olduğunda birbirlerine destek olacaklarına olan inançları güven duygusunu kuvvetlendiriyor.

  • Biyolojik ve Evrimsel Açıdan Güven
Güvene biyolojik ve evrimsel açıdan bakacak olursak iş birliği ve güven içeren ilişkilerde bulunmak, insanların en önemli hayatta kalma stratejilerinden biri olarak açıklanıyor. Bu nedenle iş birliğine ve karşılıklı güvene dayanan, uzun vadeli ilişkiler kurma ve bunları sürdürme eğilimimizin olması hayatta kalmamız konusunda önemli bir rol oynuyor. Daha yüksek oranda oksitosine sahip olduğu bildirilen bireylerin bir ilişkideki güven belirtilerini fark etme ve bunlara karşılık verme olasılıkları ve hızları daha fazla olabiliyor. Çeşitli durumlarda hissettiğimiz duygulardan sorumlu sayılabilecek amigdala da güvenle ilgili algılarımızı şekillendirmekte rol oynuyor; güveni ve güvensizliği ayırt edebilme becerimizin aslında evrimsel olarak ne kadar önemli bir unsur olduğunu vurguluyor. Örneğin amigdala, bireylerin güvenilir olarak nitelendirdikleri yüzlere kıyasla güvenilmez olarak nitelendirdikleri yüzleri gördüklerinde daha aktif hale geliyor. Çünkü evrimsel olarak güvenemeyeceğimiz kişileri tanımak ve bunları ayırt edebilmek hayatta kalabilmemiz konusunda çok önemli bir rol oynuyor.

  • Bağlanma Stilleri ve Güven İlişkisi
Bağlanma teorisine göre bir ilişkiden alınan tatmin, bireylerin karşılıklı olarak ihtiyaçlarının karşılanacağına olan inançlarına, yani güvenin karşılıklılığına bağlı olabiliyor. Güvenin önemini çocukluk deneyimlerimizde, ebeveynlerimizin ihtiyaçlarımıza verdikleri tepkilerde ve bizim bu ihtiyaçların karşılanıp karşılanmayacağına dair inançlarımızda da görüyoruz. Bakım verenimizle kurduğumuz bu ilişki, insanlara olan güvenimize dair inançlarımız ve "ilişki modellerimiz", ileri dönemlerdeki ilişkilerimizi de etkiliyor. Başka bir deyişle ilk yıllarımızdaki ilişkilerle gelişen bağlanma stillerimiz ve ihtiyaçlarımızın karşılanıp karşılanmayacağına olan inançlarımızı içeren ilişki modellerimiz, partnerimize güvenip güvenmeme konusunda bize yol gösteriyor. Güvenli bağlanan bireylerin ilişki modelleri güven duygusunun gelişimini desteklerken güvensiz bağlanan bireylerin ilişki modelleri, partnerlerine güvenmelerini zorlaştırıyor. Her ne kadar hem kaygılı hem de kaçıngan bağlanma düşük seviyelerdeki güvenle ilişkiliyse de kaçıngan bağlanmada bu düşük seviyelerdeki güven daha kuvvetli gözüküyor. Bu da kaçıngan bağlanan bireylerin yakınlık fazla geldiğinde kendilerini duygusal yakınlığa kapatacak stratejiler kullanmalarıyla ve karşıdaki bireyin, zor zamanlarda yanlarında olacağına olan inançlarının azalmasıyla açıklanabiliyor.

Güvenli bağlanan bireylerin güven içeren ilişkilerle olan deneyimleri ve anıları daha fazla olduğu için ilişkide güven oluşturmakta daha az zorlanıyorlar. Yine aynı kişiler, ilişkilerinde güven kırıcı bir durum oluştuğunda bunu partnerleriyle konuşabiliyorlar. Yaşadıkları güvensizliği partnerlerinin kişilik özelliklerine bağlamak yerine bu güvensizliği, yaşadıkları olaya özgü bir özellik olarak deneyimliyorlar. İlişkide güvende hisseden bireyler, ilişkilerinin gelişimi ve partnerlerinin davranışları hakkında daha olumlu bir bakış açısı içerisinde oluyorlar. Bir problem yaşandığında, o esnada içinde bulundukları olumsuz duygu durumundan etkilenmeden partnerlerini ve ilişkilerini değerlendirebiliyor ve gözden geçirebiliyorlar. Başka bir deyişle; güvenli bağlanma eğilimi olan kişiler, ilişkiyi olumsuz etkileyebilecek deneyimlerde, ani karar ve değerlendirmelerde bulunmadan geri adım atıp partnerlerinin bakış açısını anlamaya çalışıyorlar. Bu da daha istikrarlı bir ilişki kurmalarını ve daha yapıcı çatışma çözme stilleri geliştirmelerini sağlıyor. Güvenli bağlanan bireylerin bu eğilimleri ilişkide güveni oluşturmakla kalmıyor, güvenin sürdürülmesini de sağlıyor. Güvenli bağlanmayla birlikte gelişen, ilişki içinde hissedilen güvenlik hissi ise bireylerin risk alarak daha derin bir güvenin gelişmesini mümkün kılacak davranışlarda bulunmalarını sağlıyor. Buna karşın, güvensiz bağlanan bireylerin güven içeren ilişki deneyimleri ve bunlara ait anıları daha az erişilebilir olduğu için ilişkilerinde daha az güven duygusu bildirebiliyorlar.

Her ne kadar bağlanma eğilimlerimiz güveni deneyimlememizi etkiliyorsa da bazı araştırmacılara göre bağlanma stilleri, güven deneyimlerindeki farklılıkların çok küçük bir kısmını açıklıyor.

[1] Norona, J. C., Welsh, D. P., Olmstead, S. B., & Bliton, C. F. (2017). The symbolic nature of trust in heterosexual adolescent romantic relationships. Archives of Sexual Behavior, 46(6), 1673-1684. https://doi.org/10.1007/s10508-017-0971-z
[2] Campbell, L., Simpson, J. A., Boldry, J. G., & Rubin, H. (2010). Trust, variability in relationship evaluations, and relationship processes. Journal of Personality and Social Psychology, 99(1), 14-31. https://doi.org/10.1037/a0019714
[3] Fitzpatrick, J., & Lafontaine, M. F. (2017). Attachment, trust, and satisfaction in relationships: Investigating actor, partner, and mediating effects. Personal Relationships, 24(3), 640-662. https://doi.org/10.1111/pere.12203
[4] Simpson, J. A. (2007). Foundations of interpersonal trust. In A. W. Kruglanski & E.T. Higgins (Eds.), Social psychology: Handbook of basic principles. The Guilford Press.
[5] Lewicki, R. J., Tomlinson, E. C., & Gillespie, N. (2006). Models of Interpersonal Trust Development: Theoretical Approaches, Empirical Evidence, and Future Directions. Journal of Management, 32(6), 991-1022. https://doi.org/10.1177/0149206306294405
[6] Weber, K., Johnson, A., & Corrigan, M. (2004). Communicating emotional support and its relationship to feelings of being understood, trust, and self?Ǩdisclosure. Communication Research Reports, 21(3), 316-323. https://doi.org/10.1080/08824090409359994
[7] Wieselquist, J., Rusbult, C. E., Foster, C. A., & Agnew, C. R. (1999). Commitment, pro-relationship behavior, and trust in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 77(5), 942-966. https://doi.org/10.1037/0022-3514.77.5.942
[8] Luchies, L. B., Wieselquist, J., Rusbult, C. E., Kumashiro, M., Eastwick, P. W., Coolsen, M. K., & Finkel, E. J. (2013). Trust and biased memory of transgressions in romantic relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 104(4), 673-694. https://doi.org/10.1037/a0031054[9] Lewicki, R. J., & Bunker, B. B. (1995). Trust in relationships: A model of development and decline. In B. B. Bunker & J. Z. Rubin (Eds.), Conflict, cooperation, justice: Essays inspired by the work of Morton Deutsch. Jossey-Bass/Wiley.

Benzer yazılar

Bağlanma Stilleri

Bağlanma stilleri nasıl oluşur ve yetişkinlik döneminde ilişkileri nasıl etkiler? Bağlanma stillerine dair sorularınızın cevapları burada.

Sahtekarlık Sendromu (Imposter Syndrome) Nedir?

İç sesiniz bulunduğunuz konumu hak etmediğinizi ve oraya şans eseri geldiğinizi söylüyorsa Sahtekarlık Sendromu'ndan muzdarip olabilirsiniz.

Aldatılmanın Psikolojisi

Aldatılmak beynimizin fiziksel acı yaşadığımızda aktifleşen bölgesini devreye sokuyor. İşte ihanet bizde öyle derin bir yara bırakıyor!

Bağlanma Stillerimiz Değişebilir Mi?

Kimimiz kaygılı bağlanır, kimimiz kaçıngan; kimimiz de korkulu kaçıngan… Peki ya bağlanma stillerimiz kaderimiz midir yoksa değişebilir mi?

Bağlanma Stilleri ve Seks

Bağlanma stillerimiz hayatımızın birçok alanını derinden etkiliyor. Buna cinsellik deneyimi ve cinsellikten alınan tatmin de dahil.

Gaslighting Mağduru Olabilir Misiniz?

"Hayır yanlış hatırlıyorsun.", "Öyle bir şey yaşanmadı." Bu cümleler tanıdık geliyor mu? Eğer öyleyse gaslighting'e uğruyor olabilirsiniz.

Dedikodu yapmak insanları yakınlaştırıyor.

Siz de bir fincan kahvenin yanında arkadaşlarınızla dedikodu yapmayı sevenlerden misiniz? Peki dedikodu yapmanın bize bir faydası var mı?

Öz Sabotaj: Kendimize Yaptığımız 8 Kötülük

Hepimiz zaman zaman kendimizi sabote edebiliyoruz, bu sabotaj yöntemlerini öğrenmek bunları fark edip engellemeyi kolaylaştırabilir.

Bir İlişkiyi Sağlıklı Kılan 6 Unsur

Deli divane aşık olmak, bütün günü birlikte geçirmek, her şeyi açık açık konuşabilmek, hiç kavga etmemek… Bir ilişkiyi sağlıklı kılan nedir?

Bağlanma stilimiz tartışma tarzımızı etkiliyor.

Tartışmak ilişkilerin çok doğal bir parçası. Peki bağlanma stillerinin tartışma şekillerimizi bile etkileyebileceğini hiç düşünmüş müydünüz?

Bir yakınınızın stresini azaltmak için...

Kimi zaman sevdiklerimiz stresli bir durumla baş ederken, onlar için elimizden ne gelebilir diye düşünüp duruyoruz. İşte yapabilecekleriniz...

Objeleştirmenin Psikolojisi

Objeleştirme özellikle kadınların, kişilikleri veya başarılarından ziyade dış görünüşleriyle değerlendirmeleri anlamına geliyor.

Öz şefkat geliştirmek, güvende hissetmemize yardımcı oluyor.

"Önce kendini sevmeli, sarmalı insan. Daha sonra başkalarını." Dilden dile dolaşan bu cümle, gerçeği yansıtıyor olabilir mi?

Nasıl daha öz güvenli ve ikna edici durabiliriz?

Öz güvenli olduğunu düşündüğümüz biri sanki herkesi kolayca ikna edebiliyormuş gibi gözüküyor, değil mi? Peki neden?

Narsisizmin İki Farklı Yüzü: Görkemli ve Kırılgan

Narsistik Kişilik Bozukluğu nedir? Aşırı güvenli görüntünün altında, kırılgan bir öz güveni olan narsistik kişiler nasıl karakterlere sahip?

Bağlanma ve Yakınlık Kurma Korkusu

Bazen karşımızdaki kişinin hayatındaki yerimizi anlayamayız bazen de anlamaktan kaçarız… Peki ya böyle zamanlarda neden yüzümüz gülmez?

İlişkinizde Fedakarlık Yapmadan Önce Kendinize Sormanız Gereken 6 Soru

İlişkinizde hangi fedakarlıkları yapabilirsiniz, neler sizin için kırmızı çizgi? Alma-verme dengesini anlamak için buyrun yazımıza!

Affetme Davranışının Dinamikleri

Ya kırgınlıklarımızı hiç geride bırakamasaydık? Affetme sürecinde neler etkili oluyor? Affetme davranışımıza eşlik eden duygular nelerdir?

Nasıl Daha İyi Sanal Bağlantılar Kurarız?

İşlerimizi evden yürütürken sosyalleşmek için sanal bağlantılar kurmamız gerekiyor. Peki bu bağlantılar nasıl daha anlamlı kılınabiliyor?

Öz Güveninizi Nasıl Arttırabilirsiniz?

Öz güvenimiz kendimizle olan ilişkimizi, sosyal hayatımızı ve çalışma hayatımızı etkiliyor. Peki öz güvenimizi artırmak için ne yapabiliriz?

Ayrılık Sonrası Kişisel Gelişim

Ayrılığın getirdiği hislerle nasıl başa çıkacağım? Kendimize şefkat göstermek bu acıyla baş edebilmemize yardımcı oluyor. İşte daha fazlası!

Romantik İlişkilerde Dürüstlük

Bir ilişkide aradığımız özelliklerin başında dürüstlük ve güvenilirlik geliyor. Fakat hepimizin partnerimizi "kandırdığı" durumlar olabiliyor. Detaylar yazımızda!

İlişkilerde Motivasyon ve Öz Güven

Hedeflerimize ulaşmamızı etkileyen en önemli faktörlerden biri insanların, özellikle de güvendiğimiz insanların bize olan inançları.

Güvenli bağlanma partneri daha rahat tanımayı sağlıyor.

Partnerimiz hakkında yeni bilgiler edinmek ona duyduğumuz güveni ve yakınlığı artırıyor. Peki hangi faktörler bu süreci etkiliyor?

Ebeveynlik yolunda hissedilen destek kaçınmayı azaltıyor.

Ebeveynlik yolunda partnerlerin birbirlerine gösterdikleri destek sayesinde kaçıngan bağlananlar güvenli bağlanmayı öğrenebiliyor.

Korkulu kaçınmacı bağlanma cinselliğimizi de etkiliyor.

Cinsellik yaşarken her seferinde partnerinizin isteklerini ön plana mı koyuyorsunuz? Bu durum bağlanma stilinizle ilgili olabilir.

Düşük öz güvenle fedakarlığın nasıl bir ilişkisi var?

"Keşke şunu yapmasaydım." diyerek yaptığınız fedakarlıktan pişmanlık duyduğunuz oldu mu? Peki ya bu öz güveninizle ilgiliyse?

Ebeveynlerimize Benzeyen Partnerler Mi Arıyoruz?

Hiç ebeveynlerinize benzeyen birinden hoşlandınız mı? Freud'un bu konudaki düşünceleri belli olsa da bakalım güncel araştırmalar ne diyor?

Ön Yargıların Partner Seçimine Etkisi

Bir ilişkiye başlarken "temiz bir sayfa açmak" sözünü sık sık kullanıyoruz. Peki ön yargılarımız bu sayfanın temiz olmasına izin veriyor mu?

Romantik İlişkilerde Güven

İlişkilerin olmazsa olmazlarından birisi: güven. Yazımızda romantik ilişkilerde güvenin gelişiminden ve zedelenme sürecinden bahsediyoruz.

Romantik İlişkilerde Yalan

Sağlıklı bir ilişki karşılıklı güven üzerine kurulmalıdır, değil mi? Peki siz partnerinize en son ne zaman yalan söylediniz?

Neden Partnerimizin Özel Hayatına Karışırız?

Araştırmaya göre, insanların üçte ikisi partnerinin özel eşyalarını karıştırıyor. Merak duygusu mu güvensizlik mi, bu davranışın altında ne yatıyor?

Cep telefonları güven ve yakınlık duygularını zedeliyor.

Telefonlarımızdan uyku dışında pek de ayrı kalamıyoruz. Peki bu derece yapışık yaşadığımız aletler ilişkilerimizi etkiliyor olabilir mi?

İlişki kaygısı depresyonla ilişkili olabilir mi?

Romantik ilişkinizde kendinizi çok fazla kaygı duyarken mi buluyorsunuz? Belki de bu durumun depresyonla bir ilişkisi vardır.

Kaygılı bağlanma ilişkiyi görünür kılma meylini artırıyor.

Partnerinizle fotoğrafınızı sosyal medyada paylaştığınızda motivasyonunuz ne oluyor? Peki bunun bağlanma stilimizle ilgisi ne?

Narsistler öz güvenlerini artıracak hatıralar biriktiriyor.

Narsist kişilerin öz güvenlerini ne kadar önemsediklerini biliyoruz. Peki ya konu eski partnerlerinin onlarda kalan eşyalarına gelince?

Dokunmak, kaygılı bağlananlara iyi geliyor.

Bir dokunuşun içinizi sıcacık yaptığı oldu mu hiç? Dokunmak ve dokunulmak, en çok da kaygılı bağlanan kişilere iyi geliyor.

Partnerle Takım Olabilmek

Çocuğunuzun dünyaya gelişi yapılacak çok şeyi de beraberinde getirir. Bu süreçte partnerinizle bir takım olmak hayatınızı kolaylaştıracak!

Evcil Hayvanlar Çocukların Öz Güvenini Nasıl Etkiliyor?

Evcil hayvanla birlikte büyümek çocukların öz güvenini artırarak kendilerine daha çok güvenen insanlar olmalarını sağlayabiliyor. Peki nasıl?

Yap-İnan Oyunları

Çocuklar oyunla öğrenebiliyor, gelişebiliyor ve kendilerine olan güvenleri artabiliyor! Bu oyunları çocuğunuzla oynamaya ne dersiniz?

Güvenli Bağlanma ve Oyun

Çocukların oyun oynamayı ne kadar çok sevdiğini biliyoruz. Peki ya bağlanma stillerinin çocukların çok sevdiği oyunlarla ne ilgisi var?

İçini Açamamak: şarkılarla Kaçıngan Bağlanma

İnsanların %21'inin kaçıngan bağlanma türüne sahip olduğu düşünülüyor. Peki, bunun müzikte ne gibi yansımaları var?

Travmatik Bir Çocukluğun Gölgesinde Yaşamak: Güz Sonatı

Güz Sonatı anne ile kızı arasındaki şefkat eksikliğini konu alıyor. Çocukluğunda göremediği sevgi Eva'nın bütün ilişkilerini etkiliyor.

Neden Kaygılanırız?

Neden bazı durumlarda ellerimiz terliyor, kalbimiz hızlı hızlı atıyor ve zihnimiz belli bir düşünceyle ya da bir anda birçok düşünceyle doluyor? İşte kaygı duymamızın sebepleri!

İlişkinde Kaygı Mı Duyuyorsun?

Arkadaşları beni sevecek mi? Onu çok mu bunalttım? Kaygılı biriyseniz bu düşüncelere yabancı değilsiniz. Gelin bunları yakından inceleyelim!

Özür Dilemenin Psikolojisi

Bir hata yaptığımızda neden özür dilemekten çekiniriz? O adımı atmaktan bizi ne alıkoyar? Bu yazımızda özür dilemeyi inceliyoruz!

Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar ve Romantik İlişkiler

Cinsel yolla bulaşan hastalıklar hem fiziksel hem de psikolojik sağlığı olumsuz etkiliyor. Peki, ilişkiler bu etkileri azaltabiliyor mu?