Bitmek Bilmeyen Erteleme Döngüsü

Özge Arıcı

Bitmek Bilmeyen Erteleme Döngüsü

The Letter - David Hettinger

“Saat tam sekiz olsun, çalışmaya başlıyorum. Önce masamı toplayayım, öyle daha iyi çalışırım. Kitaplığımı da mı düzenlesem? Başlamadan kendime bir kahve koyayım.” Erteleme davranışında artık usta olmuş birinin iç sesi size de tanıdık geldi mi?


Bir göreve başlamanın, o görevi sürdürmenin veya bitirmenin kasıtlı bir şekilde geciktirilmesine erteleme (procrastination) deniyor. Erteleme davranışı; kaygı, utanç ve suçluluk gibi duyguları getirebiliyor. Ertelemenin sonuçları sorun yaratacak olsa da kişiler işlerini ertelemeyi seçebiliyorlar. Erteleyiciler yalnızca zamanı iyi yönetememekle kalmıyor, aynı zamanda öncelikler ve hedefler konusunda da belirsizlik yaşıyorlar. Bu nedenle, kaçınılmaz olumsuz sonuçlara rağmen sorumluluklarını zamanında yerine getirmeyi ihmal edebiliyorlar.

Özellikle üniversite öğrencileri arasında akademik sorumlulukları ertelemenin bir hayli yaygın olduğu biliniyor. Öyle ki üniversite öğrencilerinin %80’inin erteleme davranışını sergilediği düşünülüyor. Akademik erteleme, hem geciktirme davranışı hem de bu geciktirmeden kaynaklanan kişisel rahatsızlık, stres ya da üzüntü ile birlikte görülüyor. Erteleyiciler, görevleri başarıyla tamamlamak için gereken zamanı tahmin etme, organize etme ve yönetme konusunda daha fazla zorluk yaşıyor; sınavlara diğer öğrencilere kıyasla çok daha geç çalışmaya başlıyorlar. Dolayısıyla bu öğrenciler, akademik hayattan daha az doyum alıyor ve hayal kırıklığı, stres ve üzüntü gibi olumsuz duyguları daha sık yaşıyorlar.

Birçok öğrenci, erteleme davranışının akademik performanslarının düşmesine neden olduğunu ifade ediyor. Erteleme davranışı, yalnızca akademik performansı etkilemekle kalmıyor, psikolojik iyi oluşu da etkileyebiliyor. Başarısız olacağını düşünen öğrenciler, daha endişeli ve huzursuz hissediyorlar. Erteleme, ilk anda görevden uzaklaşmayı sağladığı için bir rahatlama hissi getiriyor. Bu rahatlık hissiyle öğrenciler sorumluluklarından daha çok kaçmaya başlayabiliyor. Dolayısıyla ertelemenin sadece zamanı yönetme sorunu olmadığı; aynı zamanda duygusal, bilişsel ve davranışsal özellikleri de içeren karmaşık bir olgu olduğu belirtiliyor.

Erteleme davranışının sıklıkla karşımıza çıktığı alanlardan bir diğeri ise iş yerleri! İş yerinde erteleme, çoğu çalışanın iş gününün yaklaşık dörtte birinden fazlasını tüketiyor. İş yerinde erteleme sebepleri içsel faktörler, durumsal faktörler ve görev özellikleri dahil olmak üzere üç ana boyutta inceleniyor:

  • Birinci boyut, kişilik ile ilgili faktörleri kapsıyor. Örneğin, nevrotizm düzeyleri yüksek olan bireylerin erteleme davranışını daha sık gösterdikleri biliniyor.

  • Durumsal faktörler, sağlık sorunları veya ailesel bir problem gibi kişinin kontrolü dışındaki koşullardan kaynaklanıyor.

  • Görevin özellikleri de erteleme davranışının görülme ihtimalini artırabiliyor. Örneğin çalışanlar, tamamlanması çok güç veya net olarak belirlenmiş bir bitiş tarihi olmayan görevlerle karşılaştıklarında erteleme davranışını daha çok gösterebiliyor.

Bir araştırmada, çalışanlardan iş yerinde geçen çeşitli erteleme senaryolarını değerlendirmeleri isteniyor. Sonuçlar büyük çoğunlukla çalışanların hayali erteleyici meslektaşlarına olumsuz bir şekilde yaklaştığını gösteriyor. İlginç bir şekilde, kendilerini erteleyici olarak tanımlayan çalışanlar, kurgusal erteleyicilere karşı en sert yorumları yapanlar oluyor. Yani aslında erteleyiciler de erteleme davranışını uygunsuz ve değişmesi gereken bir davranış olarak görüyorlar. Peki neden ertelemeye devam ediyorlar?

Erteleme davranışının olası nedenleri arasında zaman yönetimi konusunda zayıflık, bunalmışlık hissi, motivasyon eksikliği, organizasyon becerisi eksikliği, işe konsantre olamama, düşük öz yeterlilik, korku ve kaygı gibi faktörler yer alıyor. Başarısızlık korkusu, kişinin yeteneklerine ilişkin olumsuz inançları, gerçekçi olmayan beklentiler ve mükemmeliyetçilik de ertelemeye iten başlıca sebepler arasında görülüyor. Aslında mükemmeliyetçi kişilerin, daha iyi zaman yönetimi ile görevlerini zamanında tamamlaması beklenirken durum tam olarak böyle işlemiyor. Mükemmellik arayışında olan bu kişiler, koşulların da mükemmel olmasını bekliyor ve “Şu an başlarsam yeterince iyi yapamam; daha sonra, daha hazır şekilde başlarım.” diyerek görevlerini sık sık erteleyebiliyorlar. Bunun yanı sıra bazı erteleyici kişiler, başarısız olmaktan çok korkuyor ve başarısız olduklarında kendilerini yetersiz hissediyorlar. Bu kişilerin hemen hemen her şeyde başarılı olmaya yönelik talepleri, onları bir işi zamanında yapmaktan kaçınmaya itebiliyor. Bu sayede başarısız olsalar dahi “Hazırlanmak için zaman ayırsaydım çok daha iyisini yapabilirdim.” diyerek kendilerini koruyabiliyorlar.

Erteleme kimi durumlarda kronik bir hal alıyor. Kronik erteleme, bir göreve başlamanın veya görevi bitirmenin kasıtlı ve çok sık tekrarlayan bir şekilde ertelenmesine deniyor. Kronik erteleyicilerin, yaygın şekilde mükemmeliyetçi bir şekilde hareket ederek görevlerini geciktirdikleri biliniyor. Ayrıca görev hazırlığı için daha az zaman harcayıp görevlerin zamanında tamamlanması için gereken süreyi hafife alabiliyorlar. Kronik erteleyiciler, şimdiki ve gelecekteki görev performansları hakkında olumsuz beklentilere sahip oluyorlar. Çoğu zaman sadece öz saygılarını korumak ve suçlanmaktan kaçınmak için görevlerinin zamanında tamamlanmasına engel olan çevresel koşulları kendileri yaratabiliyorlar. Kronik erteleme davranışına genellikle yüksek düzeyde kaygı, zayıf dürtü kontrolü, iş disiplini ve sebat eksikliği, düzenli çalışamama, zaman yönetimi becerisi eksikliği eşlik ediyor. İşleri son ana sıkıştırma ve bununla birlikte gelen kısa vakitte yoğun çalışma sebebiyle bu kişilerin stres seviyeleri yüksek olabiliyor ve sağlık durumları bu koşullardan kötü etkilenebiliyor.

Erteleme strese, stres de ertelemeye neden oluyor. Kronik erteleme daha fazla stresle birlikte olumsuz ve etkisiz başa çıkma davranışı nedeniyle zihinsel ve fiziksel sağlığı olumsuz etkileyebiliyor. Kimileri az zamanda baskı altında daha iyi çalıştığını ifade etse de teslim tarihi yaklaştıkça artan stres, performansı olumsuz yönde etkiliyor. Ertelemenin olumsuz yönlerinden bu kadar bahsetmişken bir yazı da erteleme ile nasıl başa çıkabileceğimiz hakkında yazacağız, takipte kalın!

[1] Abbasi, I. S., & Alghamdi, N. G. (2015). The prevalence, predictors, causes, treatment, and implications of procrastination behaviors in general, academic, and work setting.International Journal of Psychological Studies,7(1), 59-66.
[2] Aziz, S., & Tariq, N. A. E. E. M. (2019). Predictive relationship of active and passive procrastination with depression, anxiety, stress, and life satisfaction.Journal of Pakistan Psychiatric Society,16(2), 17-21.
[3] Balkis, M. (2013). Academic procrastination, academic life satisfaction and academic achievement: the mediation role of rational beliefs about studying.Journal of Cognitive & Behavioral Psychotherapies,13(1).
[4] Balkis, M., & Duru, E. (2016). Procrastination, self-regulation failure, academic life satisfaction, and affective well-being: underregulation or misregulation form.European Journal of Psychology of Education,31(3), 439-459

Benzer yazılar

İş Yerinde Stresle Nasıl Baş Ederiz?

Stres hayatın her alanı gibi iş hayatını deneyimleme şeklimizi de belirleyen bir duygudur. İş hayatında stresle nasıl mücadele edebiliriz?

Öz Sabotaj: Kendimize Yaptığımız 8 Kötülük

Hepimiz zaman zaman kendimizi sabote edebiliyoruz, bu sabotaj yöntemlerini öğrenmek bunları fark edip engellemeyi kolaylaştırabilir.

İş Hayatındaki Bilişsel Hataları Azaltmak Mümkün mü?

İş yerlerinde gün içinde birçok hataya şahit oluyoruz. Bunlardan bazıları bilişsel kaynaklı oluyor. İşte bu durumun bazı sebepleri…

İş Yerinde Olumsuz Duygularla Nasıl Başa Çıkabiliriz?

Kimi zaman başkalarının neşesinden olumlu etkilenirken kimi zaman öfke ve üzüntülerinden olumsuz etkilenebiliriz. Bu durumlarda ne yapmalı?

İş Yerinde Tükenmişliğe Neler Sebep Olur ve Bunlarla Nasıl Baş Edilir?

Tükenmişlik hissedenler işlerinden keyif almıyor, takdir gördüklerini hissetmiyor ve sürekli yorgun hissediyorlar. İşte baş etme yolları…

İş Yerinde Yalnız Hissetmenin Etkileri

İş yerinde yalnız hissediyor olmanız hem zihninize hem de performansınıza kötü gelebilir. İhtiyacınız olan şey ise duygusal destek!

İş Yerindeki Potansiyel Arkadaşlar Çalışan Bağlılığını ve Tatminini Nasıl Etkiliyor?

Sosyallikten uzak işler 21. yüzyılda artık pek de tercih edilmiyor. Çünkü çalışan bağlılığı ve memnuniyeti bundan etkileniyor.

İş Yerlerinde Cinsiyet Eşitsizliği - 1

İş yerinde cinsiyet eşitsizliği hala bir sorun olarak karşımıza çıkıyor. Temsil imkanı sağlansa bile kadınlar sorunlarla karşılaşıyorlar.

İş Yerlerinde Cinsiyet Eşitsizliği - 2

İş yerinde cinsiyet eşitsizliği bulunması, çeşitliliğin getirdiği bazı avantajları engelliyor. İşte bu avantajlardan birkaçı!

Başarılı İnsanların Bırakması Gereken 5 Alışkanlık

Elinizden geleni yapmanıza rağmen hala kendinizi yetersiz hissediyorsanız, belki de bırakmanız gereken bazı alışkanlıklar olabilir.

Duygusal zeka ile akademik yeterlilik ilişkili mi?

Duygusal zekanın yüksekliği akademik hayata da olumlu yansıyor. Peki duygusal zeka ne demek ve bu olumlu etkiyi ne şekilde gözlemliyoruz?

İş yeri arkadaşlıkları başarımızla yakından ilişkili.

Sabah evden işe giderken keyif almak mümkün mü? İş arkadaşlarınızı sevmiyorsanız cevabı tabii ki hayır! Peki ya çok sevdiğiniz bir ekibiniz varsa?

Romantik İlişkiler ve Akademik Yaşam

Akademik yaşamın ve başarının çok kolay olmadığını söyleyebiliriz. Peki ilişkilerimiz, özellikle de partnerimiz bu durumu nasıl etkiliyor?

İş Yerindeki Zorbayı Tanımak ve Onunla Baş Etmek

İş yerindeki zorbayı tanımak ve bu konuda bir çözüm üretmek için uzmanlar tarafından önerilen Y.A.S.A. adımları nelerden oluşuyor?

İş Hayatında Toksik İlişkiler - The Assistant Filmi

İş hayatı toksik ilişkiler barındırabiliyor ve bu ilişkiler bize kendimizi sorgulatabiliyor.

İş Yerinde Öz Saygı

İş yerinde öz saygımıza tehdit oluşturabilecek birçok durumla karşılaşsak da öz saygımızı güçlendirebileceğimiz stratejiler bulunuyor!

İşten Ayrıldım! Bununla Nasıl Başa Çıkacağım?

İşten ayrılmak da bir kayıp. Bu yüzden olumsuz duygular hissetmemiz çok doğal. İşte bu süreci kolaylaştırmak için yapılabilecekler!

Karantina Sonrası İş Yerine Dönmeye Kendimizi Hazırlamak

Pandeminin etkisi giderek azalıyor. Fakat iş yerine yeniden dönme fikri kaygı uyandırıcı olabiliyor. Bu kaygıyla nasıl başa çıkabiliriz?

Hibrit Çalışmaya Geçmenin Uyandırdığı Kaygıyla Baş Etmek - 1

Uzun süre evden çalışmanın ardından hibrit sisteme geçmek sizi strese mi sokuyor? Kendinize sorduğunuz bazı sorular, stresle baş etmenize yardımcı olacak.

İş Yerinde Kültürel Çeşitlilik

Şirketler çalışanlarına kültürel çeşitliliğin ve eşitliğin olduğu çalışma ortamları sağlamalı. Bu doğrultuda atılması gereken adımlar neler?

Bağlanma Stilleri İş Hayatında Kendini Nasıl Gösteriyor?

Genellikle ebeveyn ilişkileri ve romantik ilişkiler bağlamında incelediğimiz bağlanma stillerinin iş hayatına yansımaları nasıl oluyor?

İş Yerindeki Engeller: Damgalamanın Kaldırılması

İşe alım süreçlerini farklı gruplar için daha adil kılmak ve daha kapsayıcı bir çalışma alanı oluşturmak için yöneticiler neler yapabilir?

Ergenlik Döneminde Akademik Başarı

Ergenlik döneminde akademik başarıyı etkileyen birçok faktör bulunuyor. Peki ergenlik döneminde kimler okulda daha başarılı oluyor?

Profesyonel İş Yaşamına Dair 3 Film

Profesyonel hayat hayatımızı yakından etkiliyor. İş yaşamındaki ilişkileri ve bu ilişkilerin psikolojik etkilerini konu alan 3 farklı film!

Mutsuz Olmanıza Rağmen İşinizi Neden Bırakmıyorsunuz?

Her sabah işe giderken ayaklarınız geri geri gidiyor, pazartesi günlerinden nefret mi ediyorsunuz? İşten ayrılmanın neden zor olduğu üzerine bir yazı hazırladık.

İş Arkadaşları Arasındaki Güven Olgusu

Günümüzün çoğunu geçirdiğimiz iş yerinde güven duygusunun olup olmaması, kurduğumuz ilişkileri, performansımızı ve bağlılığımızı etkiliyor.

İş Kaybı Sonrası Yaşanan Yas Dönemi

Bir işe sahip olmak bize statü, öz güven ve sağlamlık getiriyor. Peki bu işi kontrolümüz dışında kaybedersek ne oluyor?

Örgütsel Bağlılık Neden Önemli?

Örgütsel bağlılık ile çalışanların iş performansı, motivasyonları, işten ayrılmaları ya da devam etmeleri arasında bir ilişki bulunuyor.

İş Yerinde Obsesif Kompulsif Bozukluk

Takıntılı düşünceleriniz, tekrar tekrar kontrol ettiğiniz işler veya ritüelleriniz iş hayatınızda büyük problemler yaşamanıza sebep oluyor mu?