Yakın Ebeveynlik

Çocuklarda Psikolojik Problemleri Tespit Edebilmek ve Çocukluk Çağı Depresyonu

Dreamer- Lucelle Raad

Çocuklarda da tıpkı yetişkinlerde olduğu gibi psikolojik problemlerin varlığını tespit edebilmek ve uygun bir tedavi sağlayabilmek amacıyla ilk olarak normal ve normal dışı davranışların belirlenmesi gerekiyor. Psikolojik bir problemin var olup olmadığını anlamak amacıyla davranış modelleri 4 ana başlık altında inceleniyor:

  1. Normalden sapma: Bu terim yaygın olandan ve toplumda normal kabul edilenden farklı olan düşünceleri, duyguları ve davranışları açıklıyor. Örneğin; sosyal kaygı yaşayan bir çocuk sadece utangaç değildir. Sürekli olarak başkalarının onun hakkında ne düşüneceğinden endişe duyar ve sosyal ortamlardan kaçınır. 
  2. Aşırı kaygı, keder ya da acı duyma: Bu semptom, psikolojik bir problem sonucunda kişinin kendisinde ortaya çıkan olumsuz duyguları ve çevresindeki insanlarda görülen huzursuzluk ve rahatsızlık hissini açıklıyor. Örneğin; depresyon deneyimleyen bir çocuğun yaşadığı durum, sıradan bir üzüntü hali değildir. Çocuk hobilerinden, okula gitmekten, arkadaşlarıyla vakit geçirmekten zevk almamaya başlar. 
  3. Fonksiyon bozukluğu: Bu başlık, var olan problemlerin kişinin günlük hayatını ne kadar etkilediğini ifade ediyor. Psikolojik problemlerde semptomlar genellikle kişinin günlük işlerini başarılı bir şekilde yerine getirmesine engel olur. Örneğin; sosyal kaygı ile baş etmek zorunda kalan bir çocuk sınıfta bir soruya cevap vermek ya da arkadaşlarıyla birlikte yemek yemek gibi aktivitelerden kaçınır. 
  4. Tehlike arz etme: Bu başlık, kişinin kendisini veya başka birini zarar görebilecek bir duruma sokma riskini açıklıyor. Örneğin; insanlara ve hayvanlara karşı saldırganlık, mülke zarar verme, hırsızlık ve ciddi kural ihlalleri çocuklarda davranış bozukluğunun başlıca işaretleri

Yetişkinler depresyonu genellikle çocukların yaşayabileceği bir durum olarak görmeyebiliyorlar, zira onların fatura ödemek ya da ev geçindirmek gibi dertleri yok, öyle değil mi? Fakat aslında çocuklar da depresyon yaşayabiliyorlar. Ne yazık ki çocukların yaşadığı depresyon; ebeveynler, öğretmenler ya da başkaları tarafından çoğu zaman fark edilmiyor. Bunun en önemli sebeplerinden biri, çocuklarda görülen depresyon semptomlarının yetişkinlerde görülen semptomlardan farklı olması. Depresyondaki yetişkinler dışarıya çoğu zaman üzgün görünürken çocuklardaki depresyon, sinir ve asabiyet şeklinde ortaya çıkabiliyor. 

Çocuklukta yaşanan depresyonun semptomları nelerdir? 

   1- Çabuk öfkelenme

   2- Sinirlilik hali

   3- Karşı gelme davranışları

   4- Fiziksel semptomlar (baş ağrısı, karın ağrısı)

Yetişkinler genellikle çocukların kendi yaşadıkları tarzda problemleri olmadığından onların da stresli olabileceğini göz ardı edebiliyorlar. Ancak çocuklar da stres deneyimleyebiliyor. Depresyonun tek sebebi stres de olmayabiliyor. Öyle ki görece az stresli, bakım verenleri tarafından gayet sevilen ve ilgi gören bir çocuk dahi depresyon yaşayabiliyor. 

Çocuklarda depresyonun tıpkı yetişkinlerdeki gibi birden çok sebebi olabiliyor ve bu durum hiçbir şekilde çocukta bir zayıflık olduğuna işaret etmiyor. 

Eğer siz de çocuğunuzda: 

  • Çok uzun saatler uyuma ya da hiç uyumama
  • İştahta azalma
  • Yorgunluk
  • Fiziksel hareketliliğin azalması
  • Odaklanmada zorluk
  • Kendini suçlu ya da değersiz hissetme
  • İntihar ya da ölüm düşünceleri

gibi durumları 2 haftadan uzun süredir gözlemliyorsanız, bir profesyonelden yardım almayı düşünebilirsiniz. 

 

Depresyondaki Çocuğuma Nasıl Yardımcı Olabilirim?

Çocuğunun depresyon deneyimlediğini veya duygudurumu ile ilgili problemler yaşadığını fark eden bir ebeveyn ona destek olmak için şunları yapabilir: 

  • Çocuğunuzla depresyon ve ruh hali üzerine konuşun.

Çocuklar da tıpkı büyükler gibi nasıl hissettiklerini gizleyebilir veya inkar edebilirler. Hatta depresyonda olduklarını fark etmemiş bile olabilirler. Nispeten daha büyük yaştaki çocuklar, nasıl hissettikleri üzerine konuşmak dahi istemeyebilirler. Çocuğunuzu dinleyin, ona destek olmak istediğinizi ve sevginizi gösterin. 

  • Bir doktor ve psikolog ile görüşme ayarlayın. 

Bir doktorla görüşerek çocuğunuzun fiziksel bir muayeneden geçmesini sağlayabilirsiniz. Tam bir fiziksel muayeneden geçmek, doktorun çocuğunuzun depresyon ile ilişkili olabilecek bir problemi olup olmadığını görmesine yardımcı olur. Bunun yanı sıra bir çocuk ya da ergen psikoloğu ile görüşebilir, çocuğunuz için uygun bir tedavi alabilirsiniz. Çocuklarda terapi süreci genellikle ebeveynlerin de sürece eşlik etmesi ile yürütülür. Siz de bu süreçte çocuğunuza en iyi nasıl destek olabileceğinizi öğrenebilirsiniz. 

  • Çocuğunuzun fiziksel sağlığına dikkat edin. 

Çocuğunuzun yeterli miktarda ve çeşitte besin almasına, uyku kalitesine ve fiziksel aktiviteye zaman ayırmasına özen gösterin. İyi beslenmenin, uyumanın ve egzersiz yapmanın ruh halini olumlu yönde etkilediği biliniyor. 

  • Birlikte zaman geçirin. 

Çocuğunuzla birlikte her ikinizin de keyif aldığı aktiviteler yapın. Yürüyüşe çıkabilir, oyun oynayabilir, yemek yapabilir, eğlenceli bir film izleyebilirsiniz. Bu şekilde minik aktivitelerle, çocuğunuza fazla yüklenmeden iyi hissedebileceği anlar yaratmak, çocuğunuzun ruh halinde olumlu değişikliklere sebep olabilir. 

  • Çocuğunuza karşı sabırlı ve nazik olun. 

Depresyon, çocuğunuzun daha mutsuz, hevessiz, anlayışsız biri olmasına yol açabilir ve böyle bir durumda siz de kendinizi bunalmış ve gergin hissedebilirsiniz. Kendinize tüm bunların depresyondan kaynaklandığını, çocuğunuzun size bilerek sevgisiz ya da saygısız yaklaşmadığını hatırlatın. Çocuğunuzla tartışma içine girmekten ve ona kırıcı sözler sarf etmekten kaçının. Çocuğunuza anlayışla ve sevgiyle yaklaşmaya çalışın. Sizinle kurduğu olumlu bir ilişki, depresyonla baş etme sürecinde onun en büyük destekçilerinden biri olabilir. 

 

Yazan: Pelin Gömleksiz & Begüm Yılmaz

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

 

Kaynaklar

[1] Cuncic, A. (2020, September 20). What Exactly Is Psychopathology? Retrieved December 16, 2020, from https://www.verywellmind.com/an-overview-of-psychopathology-4178942

[2] Conduct Disorder Basics. (2018, August 17). Retrieved December 29, 2020, from https://childmind.org/guide/guide-to-conduct-disorder/

[3] Lyness, D. (Ed.). (2016, August). Depression (for parents) – nemours kidshealth. Retrieved February 22, 2021, from https://kidshealth.org/en/parents/understanding-depression.html 

[4] Schimelpfening, Nancy (2020). What to Know About Childhood Depression. Retrieved from https://www.verywellmind.com/childhood-depression-1066805