Arkadaşlık İlişkileri Romantik İlişkiler

Narsisizmin İki Farklı Yüzü: Büyüklenmeci/Görkemli ve Savunmasız/Kırılgan Narsisizm

Ballerine – Emanuel M. Ologeanu

Narsistik Kişilik Bozukluğu, kişinin kendi önemi hakkında şişirilmiş bir algıya sahip olduğu ve güçlü bir hayranlık ihtiyacı duyduğu psikolojik problem olarak tanımlanıyor1. Narsist kişiler, diğer insanlardan üstün olduklarını düşünüyor ve diğer insanların duyguları ve düşüncelerine saygı duymuyor veya çok az saygı duyuyorlar. Fakat bu aşırı güvenli görüntünün arkasında en ufak bir eleştiride zarar görmeye açık, çok kırılgan bir öz güven yatıyor. Araştırmalara göre narsistik kişiler yaptıkları bir hatanın ardından, narsistik eğilimleri olmayan kişilere kıyasla daha fazla öfke duyuyor, kaygılanıyor ve daha fazla öz saygı dalgalanmaları yaşıyorlar2.

Narsisizmin iki farklı türü bulunuyor: büyüklenmeci/görkemli (grandiose) ve kırılgan/savunmasız (vulnerable) narsisizm1.

Büyüklenmeci narsist; kendini olduğundan fazla göstererek, zayıflıklarını reddederek ve öz saygısını tehdit eden kişileri değersizleştirerek öz güvenini regüle eder3.  Büyüklenmeci narsistler savunmasız narsistlere kıyasla daha güvenli görünür ve diğerlerine karşı daha az hassas olur1. Diğer insanlara kendilerinin ne kadar harika olduğunu söylemekten çekinmezler. Üstün olduklarına inandıkları için özel bir muamele görmeyi hak ederler ve onlar dışında kalan herkesin görevi, onların ihtiyaçlarını karşılamaktır. Amaçlarına ulaşamadıklarını veya hak ettiklerini düşündükleri özel muameleyi görmediklerini hissettiklerinde karşılarındaki kişiyi terk etme, kandırma, manipüle etme, sadakatsizlik gösterme gibi yollara başvurabilirler.

Diğer insanlara olan etkilerini kavrama konusundaki yetersizliklerinden dolayı büyüklenmeci narsistler ‘habersiz narsistler’ olarak da adlandırılıyor3. Araştırmalar da bu kişilerin diğer insanlar üzerindeki etkilerinin farkında olmadıklarını ve kendileri hakkında gerçekçi olmayan bir görüşe sahip olduklarını doğruluyor. Büyüklenmeci narsistler, diğer insanlardan hemen ve kesintisiz bir ilgi görmeyi bekliyorlar ve bu büyüklenmeci tavrın diğer insanlar tarafından nasıl yorumlandığını fark edemiyorlar. Narsisizm ölçeklerinden biri olan Patolojik Narsisizm Envanteri’nde büyüklenmecilik kişinin belli maddeleri 5 puanlık bir skalada değerlendirmesiyle ölçülüyor4: “Sıklıkla başarılarım sayesinde fark edilmenin hayalini kurarım. Çabalarım karşılığında ödüllendirilmenin hayalini kurarım. Dünyanın gözünde başarılı olmak istiyorum.”

Kırılgan narsistler ise büyüklenmeci narsistlere kıyasla duygusal olarak çok daha hassastır. Bu kişilerde narsisizm daha derinlerde olan yetersizlik ve beceriksizlik hissini örtme işlevi görür1. En ufak bir eleştiri karşısında bile aşırı hassastırlar ve sürekli bir güvence ihtiyacı duyarlar. Büyüklenmeci narsistin aksine kendini değerli gösterme stratejilerine başvurmazlar. Öz güvenlerini regüle edebilmek için dışarıdan gelen olumlu yorumlara ve geri bildirimlere ihtiyaç duyarlar3. Kırılgan narsistler diğerlerinden daha üstün ve daha değersiz hissetme arasında gidip gelirler. Kendilerini özel hissetmediklerinde kaygılanırlar. İlişkilerinde partnerlerinin onlar hakkında ne düşündüğü üzerine endişe duyarlar. Patolojik Narsisizm Envanteri’nde kırılganlık şu maddelerle ölçülür4: “Diğer insanların beni sevdiğini bilmezsem, kendim hakkında iyi hissetmem zor. İçimde hissettiğim zayıflıkları diğerlerine göstermek zor. Bana güvenen arkadaşlarım olmasını seviyorum çünkü kendimi önemli hissediyorum.

Kırılgan narsisizm kişinin kendine dair algısının ikiye ayrılmasıyla ilişkilendiriliyor4: Bunlardan biri açıkta ve görünür olan olumlu benlik algısı iken diğeri örtük ve gizli olan olumsuz benlik algısı. Olumlu benlik algısı aşırı gururla ilişkili iken olumsuz benlik algısı aşağılama ve utanç duygusu ile ilişkili. Etrafından sürekli olumlu geri bildirim alan bir savunmasız narsist, bu şekilde olumsuz benlik algısını bastırmayı ve görünmez kılmayı başarıyor. Ancak bu kişi en ufak bir eleştiri ile karşılaştığında olumsuz benlik algısı su yüzüne çıkıyor ve onunla yüzleşen narsist kişi içten içe utanç hissediyor. Savunmasız narsist kendi içinde çatışan bu iki benlik algısıyla bir savaş verirken büyüklenmeci narsisizmde böyle bir durum söz konusu değil. Olumsuz eleştiriler veya geri bildirimler büyüklenmeci narsisti, kırılgan narsisti etkilediği gibi etkilemiyor. Belki de bu sebeple büyüklenmeci narsistlerin ikili ilişkilerinde stres seviyesi düşükken savunmasız narsistler ilişkilerinde daha çok sıkıntı yaşama eğiliminde oluyor3. İlişki içerisinde savunmasızlıklarıyla baş etmeye çalışan bir kırılgan narsist, kendini geri çekerek soğuk ve mesafeli bir görüntü çizebiliyor.

Narsisizmin aslında kişinin kendi içindeki boşluğu, kendinde eksik gördüğünü diğerlerinden gelecek olan yorumlarla, hayranlık ifadeleriyle kapatmaya çalışması ile ilişkili olduğunu fark etmek, narsisizme bakış açınızı değiştirebilir. Narsist biri, benlik algısını sürdürebilmek için ötekine ihtiyaç duyar. Narsisizm kişilik özelliğini yüksek seviyede taşıyan biri ile ilişkide olmanın bir hayli zor olduğu su götürmez bir gerçek. Fakat bu kişilik özelliği üzerine daha çok konuşmamız ve onu anlamamız gerektiği de öyle. Bu sebeple narsisizm hakkında farklı bakış açıları ve narsisizmin gelişimi gibi temalar üzerine yazmaya devam edeceğiz. Takipte kalın.

 

Yazan: Pelin Gömleksiz

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

 

Kaynaklar:

[1] Firestone, L. (2017, September 15). In a Relationship with a Narcissist? A Guide to Narcissistic Relationships. Retrieved January 25, 2021, from https://www.psychalive.org/narcissistic-relationships/

[2] Stucke, T. S., & Sporer, S. L. (2002). When a grandiose self‐image is threatened: Narcissism and self‐concept clarity as predictors of negative emotions and aggression following ego‐threat. Journal of personality, 70(4), 509-532.

[3] Dickinson, K. A., & Pincus, A. L. (2003). Interpersonal analysis of grandiose and vulnerable narcissism. Journal of personality disorders, 17(3), 188-207.

[4] Brogaard, B. (2019, June 23). Vulnerable Vs Grandiose Narcissism: Which Is More Harmful? Retrieved January 25, 2021, from https://www.psychologytoday.com/intl/blog/the-mysteries-love/201906/vulnerable-vs-grandiose-narcissism-which-is-more-harmful