Profesyonel İlişkiler

Kurumsal Hayatta Mizah Kullanımı

Ricardo (Panito) Brugada y Panizo – Sesión de plancha

İş hayatı ciddidir ve ciddi kalmalıdır algısına karşın mizahın iş hayatında oldukça kritik bir rolü olabilir. Doğru ve yerinde kullanılan mizah unsurları; stresi azaltmak, efektif liderliği desteklemek, grup içi yakınlık oluşturmak, yaratıcılığı arttırmak ve kurumsal bir kültür oluşturmak adına oldukça etkili. Araştırmalar kurumsal hayatta kullanılan mizahın birden fazla türünün olduğunu söylüyor. Bunlar samimi (affiliative), içten gelen (self-enhancing), agresif, iğneleyici (mild agressive) ve özeleştirel (self-defeating) mizah olarak 5 alt dala ayrılıyor. 

Uygun bir şekilde kullanılan mizah unsurlarının kurumsal amaçlara ulaşma yolunda sağladığı faydalar oldukça fazla. Fakat mizah konusundaki ön yargılar da tamamıyla yersiz sayılmaz. Uygunsuz bir mizah unsuru hoş olmayan sonuçlar doğurabiliyor. Her bir mizah türünün içinde bulunulan gruba ve duruma göre uygunluğu değişiyor. Bahsi geçen mizah türlerinden en zararsız olanın içten gelen mizah olduğunu söyleyebiliriz. Bir iletişim unsurundan çok bakış açısını anlatan bu tür, aslında hayata eğlenceli bir şekilde yaklaşmak ve stresle başa çıkmak için eğlenceyi bir araç olarak kullanmaktan ibaret. Olumsuz duygulardan uzaklaştıran bu mizah türü öz güveni ve pozitif duyguları destekliyor. Ayrıca bu tür, diğerlerine kıyasla oldukça bireysel kalıyor. Grup içi iletişimi oldukça güçlendiren samimi mizah türünün merkezinde ise kişiler arası şakalar, anlatılan eğlenceli hikâyeler yer alıyor. Bireylerin birbirlerine olan güvenini arttıran bu tür, pozitif bir sosyal ortam kurulmasında ve ilişkilerin kuvvetlendirilmesinde önemli bir rol oynuyor. Özeleştirel mizah ise bireylerin kendini daha ulaşılabilir kılmasını ve diğerleri tarafından kabul edilmesini kolaylaştırıyor. Agresif ve iğneleyici mizah diğer türlere kıyasla en tehlikeli olan mizah türleri. Agresif mizah diğer bireyleri aşağılamak, eleştirmek için kullanılıyor ve yapan kişinin kendini daha üstün hissetmesini sağlıyor. Fakat grup içi uyumu olumsuz yönde etkiliyor ve anksiyete temelli duyguların ortaya çıkmasına sebep olabiliyor. İğneleyici mizah ise agresif mizaha göre biraz daha masum kalıyor. Takım arkadaşlarımızın hatalarını onlara söylerken şakalara sığınmak karşı tarafın geri bildirime verebileceği olumsuz tepkilerin azalmasını sağlayabiliyor. Fakat iğneleyici mizah da pozitif bir tonla birlikte kullanılmadığında riskli olabiliyor. 

Kurumsal hayatta mizahın ne gibi faydaları oluyor? Bir grubun karşı karşıya kalabileceği iki farklı stres unsuru bulunuyor: iç faktörlerden kaynaklanan stres unsurları ve dış faktörlerden kaynaklanan stres unsurları. Dış faktörlere örnek olarak bir grubun rekabet ortamı altında yaşadığı baskıyı düşünebiliriz. Bu tarz bir durumda kullanılan agresif mizah ile rakiplerin yerilmesi grubun kendini üstün hissetmesi ve rekabetin yarattığı stresi azaltması adına faydalı olabilir. İç stres faktörünü incelemek için gruba yeni katılan bir bireyin uyum sürecini örnek verelim. Yeni üyeler, gruptaki kıdemli bireylerin kullanacağı iğneleyici mizah unsurları ile grup kültürünü ve uygun davranışları bir eleştiriye maruz kalmadan eğlenceli bir bağlam içerisinde öğrenebilir. Bunun yanı sıra mizah unsurları kurum içi grup bağlılığını geliştirmek için de kullanılabilir. Samimi ve özeleştirel mizah, grup üyelerinin kendilerini açmaları ve birbirlerine yakınlaşmaları için çeşitliliğe sahip gruplarda hayat kurtarıcı olabilir. İçten gelen bir mizahı benimsemek, iletişim sırasındaki pozitif duyguları uyandırmanın yanı sıra konuşmacı ve dinleyicinin ilgisini daha uzun süre toplayabilmesi adına da faydalı. İş hayatındaki mizahın en büyük katkılarından biri de yaratıcılık üzerine. Bireylerin rahatlamasını sağlayan ve sert eleştirileri ortadan kaldıran mizah unsurları çalışanların yeni fikirler ortaya atmasını kolaylaştırıyor. İçinde bulundukları eğlenceli ortam çalışanların yaratıcılıklarını destekliyor. Son olarak liderlerin iletişimde kullandıkları ve teşvik ettikleri mizah unsurları grup bireyleri arasındaki buzların yıkılmasında ve yeni üyelerin gruba uyum sağlamasında akıllıca bir yöntem olarak görünüyor.

Bütün bu faydaların yanında iş hayatında mizah kullanımı içerisinde bir risk de barındırıyor. Bir şakayı yorumlama biçimi bireyler arasında büyük farklılıklar gösterebiliyor. Kültür farklılıkları bu yorumlama çeşitliliğinin sebeplerinin başında geliyor. Statü ile birlikte saygı miktarının da arttığı ülkelerde üst mevkilerin yaptığı iğneleyici şakalar statüler arası farkı kapatırken bu saygı miktarının daha az olduğu kültürlerde ise benzer şakalar saldırganlık olarak algılanabiliyor. Benzer şekilde kadınlar ve erkeklerin de şakaları algılayış ve kullanış amaçları farklı olabiliyor. Araştırmalar kadınların esprileri yakınlık kurulduktan sonra erkeklerin ise yakınlık kurma aşamasında daha çok tercih ettiğini söylüyor.  Bunun yanında kadınlar cinsel içerikli ve cinsiyetçi şakaları haliyle erkeklere oranla daha saldırgan bulabiliyor. 

Kurumsal hayattaki mizah hem bir hayat kurtarıcı hem de bir felaket senaryosunun ilk adımı olabilir. Bu sebeple iş yerinde mizahın uygun şekilde, uygun miktarda ve uygun yerde kullanılması kritik bir önem taşıyor. Bir şakanın neye yol açacağı bağlam, kültür, mizah türü gibi faktörlerden ve bunların kombinasyonundan etkileniyor. Bunu göz önünde bulundurarak benimsenen mizahi tutumun organizasyonların hedeflerine ulaşmasında oldukça farklı alanlarda pozitif etkileri olabileceğini unutmamak gerekiyor. 

 

Yazan: Alperen Karaca

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

 

Kaynak:

Romero, E.J. & Cruthirds, Kevin. (2007). The use of humor in the workplace. Engineering Management Review, IEEE. 34. 18-18. 10.1109/EMR.2006.261378.