Romantik İlişkiler

Gaslighting Mağduru Olabilir Misiniz?

Yearning – Ron Hicks (2018)

Özel hayatınızda ya da iş yerinizde size sürekli kusurlarınızdan bahsederek eksik ve zayıf hissetmenize sebep olan biri var mı? Bu kişi sürekli yanlış bir şey yapıyormuşsunuz, hiçbir şeye yetemezmişsiniz gibi hissetmenize sebep oluyor mu? Cevabınız evet ise ‘gaslighting’ adı verilen psikolojik manipülasyona maruz kalıyor olabilirsiniz.

Psikolojik bir terim olan ‘gaslighting’ kelimesinin Türkçe’de tam bir karşılığı bulunmuyor. Gaslighting, birini kendi akıl sağlığını veya gerçekliğini sorgulaması için psikolojik olarak manipüle etmek olarak tanımlanıyor¹. Gaz ışığı ya da gaz lambası diye çevirebileceğimiz bu kelimenin hikayesi ise bir hayli ilginç. Kelime, 1930’larda oynanan bir tiyatro oyunundan geliyor².  Senaryoya göre Jack, karısı Bella’yı manipüle etmek için her gün gaz lambasının ışığını biraz kısıyor. Karısı “Bu lambanın ışığı azaldı mı?” diye sorduğunda ise sert bir şekilde karşılık verip kadını aşağılıyor. Sonuç olarak Bella’nın kendisine olan güvenini yitirmesini hedefliyor⁵. İşte bu nedenle yapılan bu duygusal manipülasyonun adı gaslighting oluyor⁴.

Gaslighting durumunda karşınızdaki kişi sizi sürekli olarak manipüle ediyor ve böylelikle özgüveninizi ve öz saygınızı yitirmenize sebep oluyor³. Sürekli sizi suçlayan bu kişi bazen çok dikkat çekmeyen, sizi ufak ufak saldırganlıklara maruz bırakan biri de olabiliyor3,5. Gaslighting durumu kurulan herhangi bir ilişkide –  partnerinizle, iş arkadaşınızla, patronunuzla veya bir aile bireyinizle – gözlemlenebiliyor. Örneğin, çalışanı olarak size hiç adil davranmayan ve sürekli sizi bir sebeple azarlayan ya da eleştiren bir patronun davranışı iş yerindeki gashligting örneği olabiliyor⁴.

Gaslighting kurbanı olabileceğinize dair bazı işaretler şöyle sıralanıyor⁶:

–      Her zaman özür dileyen konumunda olmak

–      Zarar verici davranışlar için bahaneler bulmaya çalışmak

–      Kendini sorgulamak ve şaşkınlık hissetmek

–      Duyulmadığını ve çaresiz olduğunu hissetmek

–      Sürekli yapmadığı şeyler için kendini savunmak zorunda hissetmek

–      İlişkinin içinde kendini sıklıkla gergin ve güvensiz hissetmek

–      Bir partner olarak yeterince iyi olmadığını düşünmek

–      Partnerin uyguladığı baskıları gizlemeye çalışmak (O kadar da kötü değil, o da bu aralar çok kötü günler geçiriyor)

Gaslighting’e maruz kaldığınızı fark ettiğinizde karşınızdaki insanın sözlerinin ve hareketlerinin sonuçlarının ne olduğunun, size verdiği zarar ve acının farkında olmasını sağlayın. Fakat ne yazık ki çalışmalara göre gaslighting uygulayan kişilerin çoğu karşı tarafa zarar veren davranışlarının farkında oluyor, hatta diğer insanların hayatları üzerinde kontrol sahibi olmayı ve dengesizlik yaratmayı amaçlıyorlar⁴.

Böyle durumlarda kendinize sağlıklı ilişkilerin nasıl olması gerektiğini hatırlatmanız yolunda gitmeyen şeyleri görmeniz açısından faydalı olabilir. Sağlıklı ilişkiler; saygı, güven, dürüstlük, açık iletişim, uzlaşma, destek gibi olumlu özellikler üzerine kuruluyor³. Gaslighting konusunda kurban olduğunu fark eden ve bu konuda hakkındaki düzeltme çabaları hüsranla biten bir kişinin atması gereken bir sonraki adımın bu ilişkiyi bitirmek olduğu düşünülüyor7. Ardından kişinin kendi içine dönüp kişisel gelişimine zaman ayırması, bir tiyatro ya da kitap kulübüne üye olması, şehirdeki müzeleri gezmesi ve seyahat etmesi gözle görülür faydalar sağlayabiliyor. Kişi öz bakımına özen göstererek kendisini daha iyi hissettiği bir döneme girebiliyor. Gönüllü organizasyonlara dahil olmak da bu dönemde faydalı olabiliyor. Başka hayatlara dokunmanın yarattığı iyilik halinin yanında bu organizasyonlar sayesinde kişi birçok etkinlik becerisi kazanabiliyor ve çeşitli deneyimler edinebiliyor7. Ancak eğer gaslighting mağduru olan kişi bu durumun etkilerinden kurtulamıyorsa psikolojik destek alması da şiddetle öneriliyor⁵.

 

Yazan: Ecem Sercan

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

 

Kaynaklar:

[1] Lawson, K. (2019, July 9). Sleep Deprivation Can Be a Weapon in the Hands of an Abusive Partner. Retrieved from https://www.vice.com/en/article/3k3myn/sleep-deprivation-can-be-a-weapon-in-the-hands-of-an-abusive-partner

[2] Waldman, K. (2016, April 18). From Theater to Therapy to Twitter, the Eerie History of Gaslighting. Retrieved from https://slate.com/human-interest/2016/04/the-history-of-gaslighting-from-films-to-psychoanalysis-to-politics.html

[3] What is Gaslighting? (n.d.). Retrieved from https://www.mercycare.org/services/eap/employee-resources-support/eap-educational-articles/what-is-gaslighting/

[4] Sarkis, S. (2017, January 22). 11 Warning Signs of Gaslighting. Retrieved from https://www.psychologytoday.com/us/blog/here-there-and-everywhere/201701/11-warning-signs-gaslighting

[5] Morris, S. (2017, March 31). Gaslighting: Signs and Tips for Seeking Help. Retrieved January, from https://www.healthline.com/health/gaslighting

[6] Gordon, S. (2020, August 21). Understanding the Manipulative Behaviors Toxic People Use to Control. Retrieved from https://www.verywellfamily.com/is-someone-gaslighting-you-4147470

[7] Sarkis, S. (2019, July 12). Rebuilding After a Gaslighting or Narcissistic Relationship. Retrieved from https://www.psychologytoday.com/us/blog/here-there-and-everywhere/201907/rebuilding-after-gaslighting-or-narcissistic-relationship