Romantik İlişkiler

“Hayır” Diyebilme Rehberi: İlişkilerde Sınırlar

Lovers – Egon Schiele

“Hayır” demekte zorlanmak hayatımızda sorun yaratan bir durum. Çalışma saatleri dışında gelen maillere cevap vermek ya da müsait olmadığımız halde bir randevuyu erteleyememek gibi küçük gözüken davranışlar kendimize ayırdığımız zamanı öncelememizi engelliyor. İyi ilişkiler kurmak hepimiz için oldukça önemli ancak ilişkilerimizde kendi isteklerimizi ne kadar öncelik haline getiriyoruz? Fedakarlık yapmaya ya da uyumlu olmaya çalışırken benlik algımıza zarar veriyor olabiliriz1. Aslında hem sağlıklı bir benlik algısıyla kendimize yetebilmek hem de sağlıklı ilişkiler kurabilmek koyduğumuz doğru sınırlarla mümkün2.

Kendimiz ve diğerleriyle aramıza faydamızı gözetmek için koyduğumuz düşünsel ya da davranışsal limitler sınır olarak adlandırılıyor3. Fiziki dünyada sınırlardan bahsetmek çok daha kolay gözüküyor. Ülkeler arasında çizilmiş sınırlar ya da yasaların belirlediği davranış limitleri gibi bazı keskin sınırlarla karşılaşıyoruz. Biz de kişiliğimizde, ilişkilerimizde, duygu ya da düşünce sistemlerimizde, aldığımız rollerde, fiziksel ve cinsel temaslarımızda aslında belirlediğimiz sınırlarımıza göre kararlar alıyoruz3. Hangi alanda olduğu fark etmeksizin sınırlar, bizi dışarıdan gelecek tehditlere karşı koruma amacı güdüyor.

İlişkilerde ise sınırlar, iletişimi ve ilişkiyi sağlıklı bir şekilde sürdürme görevini üstleniyorlar. Bu nedenle sağlıklı ilişkilerde partnerlerin sınırları paralellik göstermeye daha yatkın oluyor1.  Temelde, kişiler arasındaki gerek fiziki gerek duygusal sınırlar doğru belirlendiğinde herkes ne istediği ve ne elde edebileceği hakkında fikir sahibi oluyor. Aynı zamanda kimlik oluşturma, oto-kontrol kurma ve hedeflere ulaşmaya yardımcı olan bu sınırlar öz saygımızı güçlendirme konusunda etkili oluyor3. İlişkisel sınırları üç ayrı kategoride inceleyebiliriz3:

1. Geçirgen Sınırlar

Kuma çizilen bir çizgi gibi, bir sınır olduğu anlaşılsa bile bu sınırları aşmak için büyük engeller bulunmaz. Geçirgen sınırlara sahip insanlar karşılarındaki kişilere hızlı güvenirler ve karar alırken yönlendirilmeye oldukça açıktırlar. Bu durum duygusal ve zihinsel açıdan ihtiyaç duydukları korumadan yoksun kalmalarına sebep olabilir ve mahremiyet ve benlik algılarını zedeleyebilir.

2. Katı Sınırlar

Katı sınırları sağlam bir tuğla duvar gibi düşünebiliriz. Bu duvarın güçlü bir darbe almadıkça yıkılması ya da geçit vermesi zor olacaktır. Katı sınırlar koymayı tercih eden insanlar genellikle duygusal ya da fiziki yakınlık kurmaktan kaçınırlar. Fikirlerini kendilerine saklamayı tercih ederek kararlarında tamamıyla oto-kontrol sahibi olurlar.

3. Yarı-Geçirgen/Esnek Sınırlar

Sık işlenmiş kaskatı bir duvar olmasa dahi bu sınırlar sağlam ve belirgin çizgileri ifade ediyor. Yarı geçirgen/esnek sınırlar çizen insanlar yeni fikir ve verilere daha açık oluyorlar. Bunu yaparken kendilerini tehlikelerden koruyacak olan mesafeyi rahat ve aynı zamanda korumacı bir biçimde belirliyorlar.

Sınır çeşitleri arasında kendimizi net olarak bulamamak sorun değil çünkü kendi yerimizi spektrum üzerinde bir nokta gibi düşünebiliriz. Her birimizin bu spektrumda bir yeri bulunuyor. Sınırlarımızın sağlıklı olana yönelmesini istiyorsak yarı geçirgen/esnek diye tanımladığımız yöne doğru bir değişim yaşamak gerekiyor4. Peki nasıl yarı geçirgen sınırlar koyabiliriz? Sağlıklı sınırlara nasıl ulaşırız? İşte birkaç öneri2:

  • Limitlerinizi tanımlayın: Hepimizin fiziksel, duygusal, mental ya da ruhsal açıdan değerlendirmeleri farklı olabiliyor. Kendinizi iyi hissettiğiniz fiziksel yakınlığın limiti nedir? Kararlarınıza dışarıdan gelen müdahaleler ne düzeyde kabul edilir boyuttadır? Doğru sorular sorarak bu alanlardaki fikirlerinizi tanımaya çalışabilirsiniz.
  • Duygularınızı takip edin: Farkında olmadan belirlediğimiz bir sınırın aşılması aslında stresli hissetmemize yol açıyor. Hangi davranışların ne gibi duygular uyandırdığını takip edin ve rahatsız edici bulduğunuz davranışları belirleyin.
  • Sınırları tanıyın: Sizden faydalanıldığını düşündüğünüz ya da kendinizi istemeden içinde bulduğunuz anlarda bu ana sizi neyin getirdiğini düşünün. Belirli kişiler, belirli zamanlar ya da kullandığınız yöntemler sizi bu noktaya getiriyorsa bunları engellemeniz mümkün olabilir.
  • Direkt olun: Biz ifade etmedikçe insanlar sınırlarımızı geçip geçmediklerinin farkında olamayabiliyorlar. Sınırlarınızı ifade etme konusunda direkt olun, böylelikle istenmeyen durumların önüne geçmeniz daha kolay olacaktır.
  • Kararlı olun: Sınırlar belirlemek işin önemli bir kısmı ancak bu durumun sürdürülebilir olması da önem taşıyor. Sınırlarınızı belirtmeniz tartışmalara ve savunmalara yol açsa dahi direkt ve kararlı olmayı sürdürmek sınırlarınız sağlamlaştırmanız konusunda önemli bir etken olacaktır.
  • Küçük adımlarla başlayın: Sınırları korumak ve iletişimi sağlıklı kılmak cesaret ve pratik isteyen yorucu bir durum gibi gözüküyor olabilir. Öyleyse iş saatleri dışında gelen maillere cevap vermemek gibi daha kolay başlangıçlar yapabilirsiniz! Aile ve arkadaş ilişkilerinizde sağlıklı sınırlar koymaya bunun gibi kolay pratiklerden sonra başlamak daha rahat
  • Kendinize “Hayır” deme hakkı tanıyın: Sınırlar öz saygımızı korumakta etkin rol oynuyor. Bu nedenle içinde olmak istemediğimiz her türlü duruma karşı “hayır” demeniz büyük önem taşıyor. Kendinize bu hakkı tanıyın.
  • Kendinize ait zamanınız önceliğiniz olsun: Kendimize ayırdığımız zamana başka kişi ya da durumlarla ilgili meseleleri taşımak sınırlar üzerine çalışmalarımızı kötü etkiliyor. Kendi zamanınızı önceleyin.
  • Başkalarının sınırlarına saygılı olun: Kendi sınırlarımızın yanı sıra, ilişki kurduğumuz bireylerin sınırlarına gösterdiğimiz saygı ilişkilerimizin iyileşmesinde etkili oluyor. Başkalarının sınırlarını anlamaya ve onlara saygı duymaya özen gösterin.
  • Destek alın: Eğer koyacağınız sınırları belirlemek ya da sürdürmekte zorluk yaşıyorsanız bir terapistten destek almayı düşünebilirsiniz.

 

Yazan: Yonca Fener

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

 

Kaynaklar:

[1] Rosenberger, E.W. (2011). Where I End and you Begin: The Role of Boundaries in College Student Relationships. About Campus, 16(4), 11-19

[2] Holowaychuk, M. K. (2018). Setting boundaries to protect personal time. Veterinary Team Brief, July, 15-17.

[3] The Self Help Alliance. (2010). Building Better Boundaries. 2-62.

[4] Stiles, A. S. (2004). Personal Versus Relational Boundaries: Concept Clarification and Therapeutic Interventions. Journal of Theory Construcitng & Testing, 8(2), 72-78.