Erken Çocukluk İlişkileri

Bilinçli Ebeveynlik Nedir?

Twins – Maggie Siner (2006)

Bir önceki yazımızda bilinçli farkındalığın romantik ilişkilerimizi nasıl etkilediğinden bahsetmiştik. Sırasıyla; empati kurma becerisini artırdığına, ani ve aşırı tepkileri kontrol etmeyi kolaylaştırdığına ve cinsel tatmini pozitif yönde etkilediğine değindik. Bu yazımızda ise bilinçli farkındalığın anne-baba ve çocuk ilişkisini nasıl etkilediğinden bahsedeceğiz.

Bilinçli farkındalık, kişinin kasti bir şekilde bütün dikkatini bulunduğu ana çevirmesi olarak tanımlanıyor1. Anne-baba ve çocuk ilişkisinde ise yeni bir kavram karşımıza çıkıyor: bilinçli ebeveynlik (mindful parenting). Bilinçli ebeveynlikte, anne-babanın bütün dikkati sadece kendine değil aynı zamanda çocuğuna da çevriliyor1. Bu yazımızda bilinçli ebeveynliği oluşturan belli unsurlara değineceğiz.

1. Çocuğu Dikkatle Dinlemek

Her ilişkide olduğu gibi, anne-babaların çocuklarıyla olan ilişkisini etkileyen en önemli faktörlerden biri sağlıklı iletişim kurabilmek. Bu iletişim biçiminde sadece kelimelere odaklanmak yeterli olmayabiliyor. Karşı tarafın ses tonuna, beden diline ve yüz ifadelerine de dikkat etmek gerekiyor. Bilinçli ebeveynlik, bu noktada devreye giriyor ve anne-babanın bahsettiğimiz bu unsurları fark etmesini kolaylaştırıyor. Bir araştırmaya göre, anne-babası tarafından dikkatle dinlenen bebeklerin çevrelerini daha rahat bir şekilde keşfettikleri görülüyor. Üstelik bu durum büyüme çağındaki çocuklar için de geçerli oluyor. Büyüdükçe çocukların ihtiyaç ve istekleri hızla değişebiliyor ve anne-babalar bu değişimlerin tamamını fark etmeyebiliyorlar. Fakat bilinçli ebeveynlik, çocuğu dikkatle dinlemeyi gerektirdiği için çocuğun ruhsal değişimlerden haberdar olmayı ve onları anlamlandırabilmeyi kolaylaştırıyor. Anne-babanın çocuğa olan tepkileri; daha affedici, sıcakkanlı ve pozitif bir dil içerdiği için aralarında daha az tartışma yaşanıyor2,3.

2. Çocuğu ve Kendini Yargılamadan Kabul Etmek

Kişinin kendini yargılamadan kabul etmesi; bulunduğu anda yaşadıklarını, hareketlerini ve duygularını bir bütün olarak görmesini gerektiriyor2. Bu durum bilinçli ebeveynlik için de geçerli. Anne-baba, hem ebeveyn olarak sergiledikleri davranışları hem de çocuğun davranışlarını anlamlandırabiliyor ve olduğu gibi kabul ediyor. Bu kabullenme durumu sorumluluk almaktan kaçınmak anlamına gelmiyor. Bu şekilde anne-baba içinde bulundukları anda kendilerine yüklenmiyor. Yaşanan zor bir an sırasında çocuğun mizacını göz önünde bulundurarak davranışlarını yorumluyorlar; böylece kendilerini de daha az suçluyorlar4. Ne yapmaları gerektiğini sakin bir şekilde düşünebiliyorlar ve bu anne-babanın kendine duyduğu şefkati de arttırıyor. Kendilerine şefkatle yaklaşabilen anne-babalar, çocuklarına karşı da daha şefkatli oluyorlar ve çocuğun hissettiği sıkıntıyı azaltmaya çalışıyorlar3. Bu durum, hem çocukların öz şefkatlerinin arttırmasını hem de stres ve depresyon seviyelerinin azalmasını sağlıyor4.

3. Duygulardan Haberdar Olma

Bilinçli farkındalık, kişinin duygular gibi tek başına deneyimlenen durumlara dikkat edebilmesini kolaylaştırıyor. Bilinçli ebeveynlikte anne-babalar kendi duygularının farkında oldukları gibi çocuğun duygularını da fark edebiliyorlar. Bu farkındalık ile anne-babalar, yukarıda bahsettiğimiz yargılamadan kabul etme davranışını gösteriyorlar. Duyguları gereğinden fazla irdelemeden ve sorgulamadan sadece kabul ediyorlar ve çocuklarıyla iletişim halindeyken dikkatlerini duygunun kendisindense çocuklarına daha fazla veriyorlar2. Yani, “Niye bu kadar çok üzüldü?” sorusu üzerine düşünüp durmak yerine “Üzüntü de bir duygudur ve zaman zaman deneyimlenmesi normaldir” mesajını çocuklarına verebilmeyi daha çok önemsiyorlar. Ayrıca, çocuğun duygusal durumunun farkına varabildikleri için çocuğa nasıl yaklaşabilecekleri konusunda fikir sahibi olabiliyorlar. Bu yöntem, anne-babanın çocuğa yaklaşırken davranışlarını düzenleyebilmelerini kolaylaştırıyor2.

4. Kişinin Kendini Kontrol Edebilmesi

Anne-babanın çocuklarının duygu ve davranışlarına verdikleri tepkiler, çocuğun duygusal gelişiminde önemli bir role sahip. Hoşgörülü ve destekleyici bir anne-babaya sahip çocukların duygusal ve sosyal becerileri daha gelişmiş oluyor2. Ayrıca anne-babanın duyguları tanımlaması, açıklaması ve çocukla duygular üzerine konuşması, çocuğun kendini duygu düzenleme yeteneklerini daha ileriye götürüyor2. Hoşgörülü ve destekleyici olmak ve çocukla duygular üzerine konuşabilmek, doğru uygulandığında bilinçli ebeveynliğin beraberinde getirdiği iki önemli kazanım. Bilinçli ebeveynlikte anne-baba kızgınlık gibi zor duyguları yine hissediyor fakat tepki göstermeden önce duraksayıp tepkisi üzerine düşünebiliyor. Dolayısıyla, anne-baba ve çocuk ilişkisine zarar verecek tepkiler minimize edilebiliyor.

Bilinçli ebeveynliğin, hamileler ve çocukları engelli olan anne-babalar için de pek çok yararı bulunuyor. Yapılan bir çalışmaya göre, bilinçli ebeveynlik geliştiren hamileler stresli bir olayı, bir tehdit yerine meydan okuma olarak algılıyorlar. Bu bakış açısı onları pozitif yönde etkiliyor ve stresli olaylara karşı yeni koruma mekanizmaları geliştirmelerini sağlıyor5. Aynı şekilde, çocuğu engelli olan anne-babalarla yapılan bir çalışmada, bilinçli ebeveynlik programlarına katılan anne-babaların hem çocuklarının hem de kendilerinin agresif davranışlarında ciddi miktarda azalma olduğu görülüyor6.

Özetleyecek olursak bilinçli farkındalığın hem romantik hem de anne-baba-çocuk ilişkisine olumlu etkileri bulunuyor. Bilinçli farkındalık geliştiren anne-babaların çocuklarını dikkatle dinliyor ve yargılamadan kabul ediyorlar. Hem kendi duygularının hem çocuğun duygularının farkında olabiliyorlar. Eğer siz de anne-baba olarak ebeveynlik becerilerinizi geliştirmek istiyorsanız bilinçli farkındalık üzerine çalışmaya başlamayı düşünebilirsiniz!

 

Yazan: Pınar Karan

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

 

Kaynaklar:

[1] Corthorn, C., & Milicic, N. (2016). Mindfulness and parenting: a correlational study of non-meditating mothers of preschool children. Journal of Child and Family Studies, 25(5), 1672-1683.

[2] Duncan, L. G., Coatsworth, J. D., & Greenberg, M. T. (2009). A model of mindful parenting: Implications for parent–child relationships and prevention research. Clinical Child and Family Psychology Review, 12(3), 255-270.

[3] Gouveia, M. J., Carona, C., Canavarro, M. C., & Moreira, H. (2016). Self-compassion and dispositional mindfulness are associated with parenting styles and parenting stress: The mediating role of mindful parenting. Mindfulness, 7(3), 700-712.

[4] Geurtzen, N., Scholte, R. H., Engels, R. C., Tak, Y. R., & van Zundert, R. M. (2015). Association between mindful parenting and adolescents’ internalizing problems: non-judgmental acceptance of parenting as core element. Journal of Child and Family Studies, 24(4), 1117-1128.

[5] Duncan, L. G., & Bardacke, N. (2010). Mindfulness-based childbirth and parenting education: promoting family mindfulness during the perinatal period. Journal of Child and Family Studies, 19(2), 190-202.

[6] Singh, N. N., Lancioni, G. E., Winton, A. S., Singh, J., Curtis, W. J., Wahler, R. G., & McAleavey, K. M. (2007). Mindful parenting decreases aggression and increases social behavior in children with developmental disabilities. Behavior Modification, 31(6), 749-771.