Arkadaşlık İlişkileri Cinsellik Romantik İlişkiler

Friendzone

friendzone

“Ben de seni seviyorum” cümlesi hepimizin yüzünde bir gülümseme oluşturma etkisine sahip olsa da ardından gelecek bir “Ama arkadaş olarak” kalıbı, çoğumuzun korkulu rüyası olabiliyor. Arkadaşlık ilişkisi içerisindeki iki kişiden birinin diğeri ile romantik veya cinsel bir ilişkiye başlama arzusu duyması ancak o kişinin bunu istememesi durumu friendzone olarak adlandırılıyor. Türkçesi için ”kankalamak” gibi öneriler sunulsa da dilimizde friendzone’un henüz net bir karşılığı bulunmuyor ve friendzone kelimesi yaygın olarak kullanılıyor. Çoğumuzun en az bir kez içerisinde bulunduğu ve kurtulmaya çalışmanın pek de işe yaramadığı bir durum olan friendzone’a düşmenin belli sebepleri bulunuyor. Farklı bakış açılarına sahip olmanın yanı sıra kişilerin birbirlerine verdikleri değerin farklı olması veya ilişki başında yapılan hatalar bu duruma neden olabiliyor1,2. Aslında en temelde yatan sebep kişilerin birbirlerine duydukları çekimin farklılığı ve birbirleri hakkında sahip oldukları ön yargılar.

İkili ilişkilerin temelini oluşturan karşılıklı sosyal tatmin, friendzone’da bulunmuyor. Potansiyel partnerimizle olan ilişkilerimizde birden fazla çekim unsuru olduğu belirtiliyor3. Bunlardan üçünü cinsel çekim, romantik çekim ve dostane çekim oluşturuyor. Kişilerin birbirlerine karşı duydukları çekimin kuvveti ve türü paralel olmadığı zaman taraflardan biri ya da her ikisi sosyal anlamda tatmin olamıyor. Bu durum ilişkinin sağlıklı devam etmemesiyle sonuçlanabiliyor ya da taraflardan birinin mutsuz olmasına neden olabiliyor.

Peki, bu durumun romantik ve cinsel ilişkilerde bu kadar sık gündeme gelmesinin sebebi ne? Bir kadın ve erkek gerçekten arkadaş olamaz mı? Heteroseksüel kadın ve erkekler arasında kurulan arkadaşlık ilişkileri 90’lı yılların başına kadar psikoloji literatüründe romantik ilişkilerin altında inceleniyordu3. Bu ilişki biçimi geçtiğimiz 30 yıl içerisinde bir arkadaşlık türü olarak incelenmeye başlanmasına rağmen hala kadınlar ve erkekler arasında kurulan arkadaşlık ilişkilerinin romantik ve cinsel çekime çok müsait olduğu düşünülüyor. Çocukken kurduğumuz arkadaşlıklarda erkeklerin arkadaşlıkları sınırları zorlamak, risk almak gibi aktiviteler üzerine kuruluyken kadınların arkadaşlıkları sohbet etmek ve duygusal destek üzerine kurulu olduğu için kadınlar erkekleri sinir bozucu, erkekler ise kadınları sıkıcı buluyordu3. Bu da ileriki yaşlarda karşı cinsle kurabileceğimizi düşündüğümüz ilişkiyi arkadaşlıktan ziyade romantik veya cinsel bir ilişki olarak görmemizi destekliyor. Hatta erkeklerin kadınlar ile olan arkadaşlıklarında hemcinslerinden göremedikleri duygusal yakınlığı gördüklerinde karmaşık duygular yaşamalarının sebebi de bu durum olabilir3. Yine de bu, aralarında dostane bir çekim oluşamayacağı anlamına gelmiyor.

İlişki içerisinde kişilerin birbirlerine duydukları çekimin türü ve yoğunluğu zamanla değişebiliyor. Birbiri ile yakın olan 20 heteroseksüel kadın ve erkek arkadaş çifti ile yapılan ve kişilerin birbirlerine bakış açılarını inceleyen bir çalışma şunları gösteriyor3: Çiftlerden biri ilişkiye cinsellik yaşamak amacıyla başlarken diğerinin tek amacı iyi bir dostluk kurmak olabiliyor ya da kişiler birbirlerini cinsel olarak arzulasalar da arkadaşlıklarını bozmaktan korktukları için herhangi bir hamlede bulunmuyorlar. Ayrıca bu bakış açılarının zamanla değişebileceği; cinsel, romantik arzunun zaman içerisinde artıp azalabildiği bulgusuna da ulaşılıyor. Günün sonunda erkeklerin %64’ünün, kadınların ise %44’ünün arkadaşlarıyla cinsel partner olabilecekleri konusunda hemfikir oldukları ortaya çıkıyor.  1992 yılında yürütülen bir araştırmaya göre erkekler, kadınların “fiziksel temas” olarak gördükleri yakınlığı “cinsel çekim” olarak adlandırabiliyorlar3. Bunun yanı sıra, uzun bir ortak geçmişe sahip oldukları kadın yakın arkadaşları ile ilişkileri sorulduğunda erkeklerin %20’si daha önce cinsel bir çekim hissettiklerini söylerken kadınların sadece %10’u cinsel çekim hissettiğini söylüyor3.

Peki, bu asimetri hangi noktada ortaya çıkıyor? Neden karşımızdaki kişinin sinyallerini yanlış anlıyor ve ona onun bize duyduklarından farklı duygular beslemeye başlıyoruz?

Erkeklerin, kadınların aslında flört içermeyen davranışlarını da flört olarak algılamalarının saptanmasının ardından devam eden çalışmalar, hata yönetim teorisine (error management theory) dayanan iki varsayım ortaya koyuyor4. Bu varsayımlar, erkeklerin kadınların davranışlarını flört olarak algılamaya ve kadınların da erkeklerin flört davranışlarını görmezden gelmeye meyilli oldukları yönünde. Evrimsel sürece baktığımızda bir erkeğin soyunu devam ettirebilmesi için uygun bir eş bulabilmesi ve bunun için de kadınlardan alacağı sinyalleri dikkate alması gerekiyor. Eğer bir erkek kadının flört sinyallerini belirsizlik içerisinde anlayamaz ise potansiyel bir üreme fırsatını kaçırmış oluyor. Flört sinyali vermeyen bir kadına ondan sinyal alıyormuş gibi davranması ise onun sadece bir yanlış anlaşılmanın ortasında kalmasına sebep oluyor. Hata yönetim teorisine göre kendisi için en az maliyeti ve en fazla faydası olan hatayı yapmaya daha yatkın olan erkek, ilişkilerinde kadınların davranışlarından flört çıkarımları yapmaya daha meyilli olacak şekilde günümüze ulaşıyor. Kadınlarda ise tam tersi bir durum söz konusu; evrimsel süreçte eş seçimi konusunda seçici olmaları gerekiyor. Kadınlar için bir birliktelik hamilelik ve çocuk bakımı sürecini getirdiği için bağlılık kadınların eşlerinde aradıkları bir özellik. Bu yüzden aldıkları flört sinyallerine çoğu zaman fazla önem atfetmeyerek eşlerinin çabalarını görmek istiyorlar. Onlar için zayıf bir flört sinyaline cevap verme hatasının doğuracağı sonuç tek başlarına geçirecekleri bir hamilelik dönemi ve hayatta kalma ihtimallerinin düşmesi iken doğru flört sinyalini görmezden gelme hatasının doğuracağı sonuç potansiyel bir eşin kaybı ya da bağlılığı yüksek bir eş tarafından yinelenen flört sinyallerinin beklenmesi olabiliyor. Yine hata yönetim teorisine göre, kadınlar kendileri için en düşük maliyete sahip hatayı yapmaya yatkın oldukları için flört sinyallerini azımsamaya daha meyilli oluyorlar. Altta yatan evrimsel sebeplerin yanı sıra erkeklerin ergenlikleri süresince kadınlara kıyasla cinsel hayatlarını daha özgür biçimde yaşayabilmeleri, cinsellik konuşmak konusunda daha az sınırlandırılmaları ve medya; bakış açılarındaki farklılığın artmasında önemli bir rol oynuyor4.

“Kankalanmamızın” altında yatan içgüdüler, atalarımızın eş seçiminde izledikleri yollardan geliyor olabilir fakat friendzone’u gösteren işaretleri tanımak içerisinde olduğumuz durumu anlayabilmemiz için önem taşıyor. Hoş vakit, güzel sohbet, anlamlı bakışlar, güçlü bir çekim… Tüm bunlar romantik bir ilişkinin geliyorum deme şekli olabilir, tabii hisler karşılıklıysa. Romantik bir ilişki olma potansiyeli olan ilişkiler ile platonik ilişkiler çevrelerine farklı sinyaller veriyor. İçinde bulunduğumuz ilişkilerde karşımızdaki kişiyi daha yakından tanıyabilmek için ona sorular soruyor ve onun hakkında daha fazla bilgi edinmek istiyoruz. Romantik bir yolda ilerleyen ilişkilerde en popüler sorular genellikle geçmiş ilişkiler ve tarafların güncel ilişkisi üzerine oluyor. Özellikle tek taraflı ilişkilerde kişilerin artık bir klişe haline gelmiş olan “Biz şimdi neyiz?” sorusunu sormaktan kaçındıklarını görüyoruz. Araştırmalar bu duruma sebep olarak kişilerin alacakları cevaptan ve kırılmaktan korkmalarını sunuyor5. Bu ilişki nereye gidiyor temalı konuşmalardan kaçan taraf genellikle romantik çekim hissetmeyen kişi oluyor. Bu sebeple, karşılıklı bir romantik ilişki söz konusu olduğunda kişiler birbirleri hakkındaki belirsizlikleri ortadan kaldırmayı isterken, platonik ilişkilerde belirsizlikleri kabullenmeyi veya onların arkasına saklanmayı tercih edebiliyorlar. Bir diğer farklılık ise kadın erkek ilişkilerine bakıldığında ilk akla gelen birlikteliğin romantik ilişki olmasından dolayı çevreden gelen “Aa siz birlikte misiniz?”, “Çok yakışıyorsunuz” tepkileri ile ilişkili. İki tarafın da romantik hisler beslediği ilişkilerde henüz arkadaşlık safhasında bu sorulara maruz kalmak, kişilerin utanmalarına ve garip hissetmelerine sebep olabiliyor. Bu duruma ilişkilerindeki belirsizliği yeterince gidermeden bu tarz sorularla karşılaşmış olmalarının neden olduğu düşünülüyor5. Platonik ilişkilerde böyle bir kaygıyla karşılaşmıyoruz. Çünkü onların belirsizliği çoktan kabullendiklerini ve hatta belirsizliğin giderilmesini istemediklerini görüyoruz. Bahsi geçen durumlar içerisinde kaldığınızda nasıl tepkiler verdiğinize bakarak “arkadaşınızla” olan ilişkinizde bir şeylerin değişip değişmediğini görebilirsiniz6.

Hayalimizdeki partner ile arkadaşlık ilişkisinin ötesine geçemiyor olmamızın altında atalarımızın soylarını devam ettirme stratejileri yatıyor olabileceği gibi sadece reddedilmekten korktuğumuz için de arkadaşlığın ardına sığınıyor olabiliriz. Yine de arkadaşlık ilişkisi içerisindeki kişilerin birbirlerine hissettikleri çekimin zamanla değişebileceğini ve bu değişimleri gösteren belli başlı sinyalleri akılda tutmak faydalı görünüyor.

 

Yazan: Alperen Karaca

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

 

Kaynaklar:

[1] Kaufman, B.S. (2008). “How Helpful Lovers Ends Up a Disappointed Friend” Retrieved From: https://www.psychologytoday.com/us/blog/beautiful-minds/200808/how-hopeful-lover-ends-disappointed-friend

[2] Marczyk, J. (2013). “Nice Guys”, The Friendzone, And Social Semantics. Retrieved from: https://www.psychologytoday.com/intl/blog/pop-psych/201302/nice-guys-the-friend-zone-and-social-semantics

[3]Reeder, H. M. (2000). I Like you… as a Friend: The Role of Attraction in Cross-Sex Friendship. Journal of Social and Personal Relationships, 17(3), 329–348. doi: 10.1177/0265407500173002

[4] Haselton, M. G., & Buss, D. M. (2000). Error management theory: A new perspective on biases in cross-sex mind reading. Journal of Personality and Social Psychology, 78(1), 81–91. doi: 10.1037/0022-3514.78.1.81

[5] Schoonover, K., & Mcewan, B. (2014). Are you really just friends? Predicting the audience challenge in cross-sex friendships. Personal Relationships, 21(3), 387–403. doi: 10.1111/pere.12040

[6] Patrick, L. W. (2019). More Than “Just Friends” Here How to Find Out. Retrieved From: https://www.psychologytoday.com/intl/blog/why-bad-looks-good/201901/more-just-friends-heres-how-find-out