Romantik İlişkiler

Rızaya Dayalı Tek Eşli Olmama Hali

non monogomy çok eşlilik
La Goulue Arriving at the Moulin Rouge with Two Women – Henri de Toulouse-Lautrec (1892)

Amerika Birleşik Devletleri eski başkanı Barack Obama eşcinsel evliliğin yasallaştırmasını savunmak için yaptığı konuşmada eşcinsel çiftlerin “son derece bağlı tek eşli ilişkiler”e sahip olduğuna inandığını söyledi1. Tartışmalar şu sorular etrafında alevlendi: “Eşcinsel evlilikle ilgili sorun kabul edilen şey tek eşlilik meselesi miydi?”, “Birden fazla partnere sahip olmak geçilmemesi gereken bir sınır mı ve bu kadar kötü mü?” Peki tek eşli olmayan ilişki ne demek?

Karşılıklı rızaya dayalı tek eşli olmayan ilişkiler, partnerlerin belirli kurallar çerçevesinde başka insanlarla cinsel veya duygusal birliktelik yaşamaya onay verdikleri ilişki türlerini kapsıyor2. Bu ilişkilerde belirleyici özellik sınırların açıkça konuşulup beraber belirlenmesi ve güvene dayanması. Bu ilişkilerin en yaygın rastlanan üç tipi şunlar:

  1. Çok eşlilik (çok aşklılık, poliamori): insanların aşık olduğu, sevdiği ve/veya sevgilisi olan birden fazla partnerinin olabildiği uzun ilişkiler
  2. Swinging: bir çiftin başka bir çift ile cinsellik deneyimi
  3. Açık ilişki: partnerlerin farklı insanlarla çoğunlukla duygusal olmayan cinsel birliktelik yaşadıkları ilişkiler.

Kuzey Amerika ülkelerinde yapılan çok sayıda araştırma aynı sonuca ulaşıyor: Toplumun %5’i karşılıklı rızaya dayalı tek eşli olmayan ilişkiler yaşıyor2,3. Buna ek olarak, her 5 kişiden 1’i daha önce bu tarz bir ilişki deneyimlemiş4. Üstelik genelde bu durum ırk, millet, yaş, eğitim seviyesi, sosyoekonomik durum ve coğrafi bölgeye göre değişiklik göstermiyor5. Ancak cinsel kimlik ve yönelim bazında farklılıklar görülüyor. LGBTİ+ bireylerin, heteroseksüellere göre daha fazla bu tarz ilişkilerde bulunduğu saptanıyor6. Bunun sebebinin, heteronormatif kuralların dışına çıkan insanların diğer “ideal ilişki” tabularını da sorgulaması olduğu düşünülüyor.

Toplumdaki genel kanının aksine; bu ilişki türleri bağlılık, sevgi, güven ve ilişki memnuniyeti konularındaki testlerde farklı ilişki yapıları ile aynı sonuçları veriyor7. Buna ek olarak, ilişki kalitesi de türe göre değişiklik göstermiyor8,9. Kişilerarası duyarlılıktan iş tatminine, kendine güvenden umutsuzluğa kadar hemen her kişilik özelliğinin araştırıldığı birçok araştırma çok eşli insanlarla tek eşli insanların aynı aralıkta bulunan değerlere sahip olduğunu ortaya koyuyor10,11.

Bağlanma şekillerine baktığımızda, kaçıngan bağlanan insanların rızaya dayalı tek eşli olmamaya daha sıcak baktığı görülüyor3. Ancak bu tür ilişkilerde, kaçıngan bağlanma seviyesinin tek eşlilikten daha düşük olduğu ve ilişkiden memnun olan insanların çoğunun güvenli bağlanan kişiler olduğu bulunuyor3,12. Çünkü bu ilişkilerin temelini oluşturan yüksek duygusal yakınlık ve birbirine açıklık ile düşük kıskançlık, güvenli bağlanmanın da ana özellikleri13,14. Güvenli bağlanmanın partnerin sığınılabilecek güvenli bir liman olduğunu hissettirmesi, bu ilişki türlerinde hem asıl partnerle hem de diğer partnerlerle yüksek memnuniyete sahip olmayı sağlıyor15. Bir araştırmada açık ilişki yaşayan evli çiftler bunu “güvenli hissettikleri bir özgürlük duygusu” olarak ifade ediyorlar16. Bu sebeple çoklu ilişkiler güçlerin eşitliği, özel alan, açık iletişim kurabilme, ayrı kişilik inşa edebilme ile kişisel gelişim ve ilerlemeyi de destekliyor17.

Temelde hepimiz yakın ilişki kurduğumuz insanlardan ihtiyaçlarımızı karşılamalarını bekliyoruz. İhtiyaç yelpazelerimiz güvenlikten aidiyete, yakınlıktan özerkliğe kadar uzanıyor. Batı kültürü, sürekli bir kişinin çoğu ihtiyacımızı karşılaması gerektiğini romantize ediyor18,19. Ancak bu idealize edilen durum bir kişi için çok fazla yük oluşturabiliyor ve aslında tek eşli bireylerin de çoğu ihtiyacı için diğerlerine döndüğünü görülüyor. Örneğin, duygusal destek için aileye, ait hissetmek için arkadaşlara dönmek çok yaygın. Burada tek eşli olan ve olmayan kişiler arasındaki fark cinsel tatminin, ihtiyaçlarımızın karşılanmasından duyacağımız genel tatminden ayrı algılanıp algılanmaması olarak düşünülüyor20,21.

Çok eşli kişiler çoğunlukla, partnerlerinin bir başkasını sevmesi veya bir başkasıyla cinsellik yaşaması karşısında güçlü bir kıskançlık hissetmiyorlar22. Poliamoriler tarafından literatüre kazandırılmış olan başkasının mutluluğundan dolayı mutlu olma frubble veya romantik partnerinin başka birini sevmesi ve bundan keyif almasından dolayı kişinin kendisinin de mutlu olması anlamına gelen compersion gibi hisler besliyorlar13. Kıskançlığın sahiplik ve otorite ile bağlantılı olduğu görüşü hakim. Bu sebeple negatif duygular karşısında huzursuzluk veya kaygılı olmayı anlatan kıskançlıktan daha hafif kelimeler kullanıyorlar23.

Tek eşlilik (monogami) dışındaki ilişki türlerinin görünürlüğü günden güne artıyor. Google’da açık ilişki ve poliamori ile ilgili aramalar 2005’ten bu yana önemli oranda artmış24. Online dating uygulamaları artık tek eşli olmama durumu ile ilgili seçenekler sunuyor. Ancak çoklu ilişkiler hala büyük ölçüde kötüleniyor ve damgalanıyor. Yapılan araştırmaların birisi, tek eşli olmayan insanların ortalama dörtte birinin bu sebeple ayrımcılığa uğradığını gösteriyor25. Toplumun önyargısı, partneriyle rızaya dayalı tek eşli olmayan ilişki yaşamak isteyen insanların birden fazla kişiyle seks yapabilmek için diğerlerini manipüle etmeye çalışan ve incitici olmaya meyilli insanlar olduğu yönünde26. Ayrıca daha zayıf romantik ilişkiler kurdukları, kötü ebeveyn olacakları, daha az sorumluluk sahibi oldukları hatta köpek gezdirmek gibi gelişigüzel kişilik özelliklerinde dahi tek eşlilerden daha kötü oldukları şeklinde algılanıyorlar2.

Çok eşlilikle ilgili insanları endişelendiren bir diğer konu ise cinsel sağlık meselesi. Bir araştırmada “Tek eşliliğin faydaları nedir?” sorusuna katılımcıların yarısından fazlası cinsel hastalıklara karşı koruma cevabını veriyor2. Ancak burada şöyle bir ikilik var, tek eşli insanların ortalama dörtte biri partnerlerini aldatıyor27,28. Üstelik aldatma durumunda korunma oranları düşük iken birden fazla partnerin olduğu ilişkilerde %90’ın üzerinde bir çoğunluk güvenli seksi kural olarak belirlemiş29,30. Bu sebeplerle cinsel hastalık bulaşma oranı farklı ilişki türlerinde aynı seviyede27.

Temelde hiçbir ilişki türünün diğerinden üstün olmadığını, insan cinselliğinin bir parçası olduğunu unutmamak gerek. Ne tür bir ilişkiye uygun hissettiğimiz fark etmeksizin, farklı ilişki dinamiklerinin pencerelerinden bakabildiğimizde kendi ilişkimizi iyileştirebilecek bir parça bulmamız muhtemel. Çünkü aslında ortak faydalara bakıldığında türü fark etmeksizin romantik ilişkiler bize aitlik, güven, bağlılık ve iletişim ortamı sağlıyor. Sevmek, harekete geçirdiği hormonlar ve hissettirdiği duygular ile herkese iyi geliyor.

 

Yazan: Hazal Akkın

Duzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

 

Kaynaklar:

[1] Klein, R. (2013, May 9). Obama: ‘‘I think same-sex couples should be able to get married.’’ ABC News. Retrieved from http://abcnews. go.com/blogs/politics/2012/05/obama-comes-out-i-think-same- sex-couples-should-be-able-to-get-married/

[2] Conley, T. D., Moors, A. C., Matsick, J. L., & Ziegler, A. (2013). The fewer the merrier?: Assessing stigma surrounding consensually non‐monogamous romantic relationships. Analyses of Social Issues and Public Policy, 13(1), 1-30.

[3] Moors, A. C., Conley, T. D., Edelstein, R. S., & Chopik, W. J. (2015). Attached to monogamy? Avoidance predicts willingness to engage (but not actual engagement) in consensual non-monogamy. Journal of Social and Personal Relationships, 32, 222–240.

[4] Rubin, J. D., Moors, A. C., Matsick, J. L., Ziegler, A., & Conley, T. D. (2014). On the margins: Considering diversity among consensually non-monogamous relationships. Journal für Psychologie, 22, 19–37.

[5] Haupert, M. L., Gesselman, A. N., Moors, A. C., Fisher, H. E., & Garcia, J. R. (2017). Prevalence of experiences with consensual nonmonogamous relationships: Findings from two national samples of single Americans. Journal of Sex & Marital Therapy, 43(5), 424-440.

[6] Moors, A. C., Rubin, J. D., Matsick, J. L., Ziegler, A., & Conley, T. D. (2014). It’s not just a gay male thing: Sexual minority women and men are equally attracted to consensual non-monogamy. Journal für Psychologie, 22, 38–51.

[7] Conley, T. D., Matsick, J., Moors, A. C., & Ziegler, A. (2017). The Investigation of consensually non-monogamous relationships: Theories, methods and new directions. Perspectives on Psychological Science, 12, 205–232.

[8] LaSala, M. C. (2004). Extradyadic sex and gay male couples: Comparing monogamous and nonmonogamous relationships. Families in Society, 85, 405–412.

[9] Rubin, A. M. (1982). Sexually open versus sexually exclusive marriage: A comparison of dyadic adjustment. Alternative Lifestyles, 5, 101–108.

[10] Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of instrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55, 68–78.

[11] Diener, E. (1984). Subjective well-being. Psychological Bulletin, 95, 542–575.

[12] Birnbaum, G. E., Reis, H. T., Mikulincer, M., Gillath, O., & Orpaz, A. (2006). When sex is more than just sex: Attachment orientations, sexual experience, and relationship quality. Journal of Personality and Social Psychology, 91, 929–943.

[13] Ritchie, A., & Barker, M. (2006). “There aren’t words for what we do or how we feel so we have to make them up”: Constructing polyamorous languages in a culture of compulsory monogamy. Sexualities, 9, 584–601.

[14] Visser, R., & McDonald, D. (2007). Swings and roundabouts: Management of jealousy in heterosexual “swinging” couples. British Journal of Social Psychology, 46, 459–476.

[15] Buunk, B. (1980). Sexually open marriages: Ground rules for countering potential threats to marriage. Alternative Lifestyles, 3, 312–328.

[16] Knapp, J.J. (1976). An exploratory study of seventeen sexually open marriages. Journal of Sex Research, 12, 206–219.

[17] Peabody, S. A. (1982). Alternative life styles to monogamous marriage: Variants of normal behavior in psychotherapy clients. Family Relations, 31, 425–434.

[18] DePaulo, B. M., & Morris, W. L. (2005). Singles in society and in science. Psychological Inquiry, 16, 57–83.

[19] Finkel, E. J., Hui, C. M., Carswell, K. L., & Larson, G. M. (2014). The suffocation of marriage: Climbing Mount Maslow without enough oxygen. Psychological Inquiry, 25, 1–41.

[20] Conley, T. D., & Moors, A. C. (2014). More oxygen please! How polyamorous relationship strategies might oxygenate marriage. Psychological Inquiry, 25, 56–63. [21] Day, L. C., Muise, A., Joel, S., & Impett, E. A. (2015). To do it or not to do it? How communally motivated people navigate sexual interdependence dilemmas. Personality and Social Psychology Bulletin, 41, 791-804.

[22] Jenks, R. J. (1985). Swinging: A test of two theories and a proposed new model. Archives of Sexual Behavior, 14, 517-527.

[23] Easton, D., & Liszt, C. A. (1997). The ethical slut: A guide to infinite sexual possibilities (1st ed.). Emeryville, CA: Greenery Press.

[24] Moors, A. C. (2017). Has the American public’s interest in information related to relationships beyond “the couple” increased over time?. The Journal of Sex Research, 54(6), 677-684.

[25] Cox, D. W., Fleckenstein, J., & Bergstrand, C. R. (2013). What do polys want? An overview of the 2012 Loving More survey. Loving More Magazine. Retrieved from http://www.lovemore.com/ polyamory-articles/2012-lovingmore-polyamory-survey/ [26] Salmansohn, K. (2009). Prince harming syndrome: Break bad relationship patterns for good. Long Island City, NY: Langenscheidt Publishing.

[27] Lehmiller, J. J. (2015). A comparison of sexual health history and practices among monogamous and consensually nonmonogamous sexual partners. The Journal of Sexual Medicine, 12(10), 2022-2028.

[28] Owen, J. J., Rhoades, G. K., Stanley, S. M., & Fincham, F. D. (2010). “Hooking up” among college students: Demographic and psychosocial correlates. Archives of Sexual Behavior, 39(3), 653-663.

[29] Swan, D. J., & Thompson, S. C. (2016). Monogamy, the protective fallacy: Sexual versus emotional exclusivity and the implication for sexual health risk. The Journal of Sex Research, 53(1), 64-73.

[30] Wosick-Correa, K. (2010). Agreements, rules and agentic fidelity in polyamorous relationships. Psychology & Sexuality, 1, 44–61.