Arkadaşlık İlişkileri

Kadınların Arkadaşlığı

 

3707345-TWJVFTZA-32
Two Friends, Lidia Tchoumakova

Arkadaşlarımız birçoğumuzun hayatında önemli bir yere sahip, hatta bazılarımız için romantik partnerlerden veya ailemizden bile daha değerli olabiliyor. Bu yazımızda daha da özelleşerek kadınların arkadaşlıklarını ele alacağız. Temel olarak kadınların arkadaşlıklarının olumlu ve olumsuz yönlerini değerlendirip, evrimsel sürecin bu arkadaşlığın üzerindeki etkilerini inceleyeceğiz.

20. yüzyılın gelişi ile birlikte toplumsal hayatta yaşanan birçok sosyal değişikliğin (enstitüleşme, kadınların iş hayatına girmesi, geniş aile yerine çekirdek ailenin ön plana çıkması gibi) kadınların hayatlarını da etkilediğiniz gözlemliyoruz. Bu değişikliklerin kadınların arkadaşlık ilişkilerini de etkilemesi tahmin edebileceğiniz gibi kaçınılmaz oluyor. Örneğin, eskiden kadınların yakın arkadaşlık kurması “sapkınlık” olarak görülüyorken bu algı değişmeye başlıyor1. Toplumun erkeklerin arkadaşlıklarına kıyasla daha değersiz gördüğü ve normal dahi algılamadığı kadın arkadaşlıklarına bakış zaman geçtikçe ciddi ölçüde değişime uğruyor. Kadınların arkadaşlıklarına bakış açısının değişmesiyle bilim insanları bu alan üzerine daha çok düşünmeye ve üretmeye başlıyorlar.

Kız kardeşlik (sisterhood) olarak adlandırılan kadın arkadaşlığı; kadınların sosyal sınıf, ırk, cinsel yönelim ya da etnik köken ayrımı yapmadan bir arada ve dayanışma içinde olması anlamına geliyor2. Bu dayanışma ile birlikte gelen kadın arkadaşlıklarının (ya da bu yazı özelinde kız kardeşliğin) pek çok olumlu yönü bulunuyor:

  • Zorluklar karşısında bir destek: Kız kardeşliğin en önemli özelliği zorlu durumlar karşısında birbirlerine bir dayanak/destek sağlıyor olmaları. Kadınlar hayatlarının her alanında ataerkil düzenle mücadele ederken kız kardeşlik kavramı onların en büyük destekçisi olabiliyor. Sözlü veya fiziksel herhangi bir şiddete maruz kaldıklarında kız kardeşliğin var olması onlara yalnız olmadıklarını hatırlatıyor. Bunun bir örneğini Hall ve Fine (2005) yazılarında şu cümlelerle gösteriyor: “Her biri kendilerini koruyan bir destek mekanizmasına sahipti, birbirlerinin önyargıdan ve basmakalıplardan uzak alanlarıydılar ve acı içeren hayatlarına rağmen değişimleri için birbirlerine yardım ediyorlardı3.
  • Düşünceleri sözlü bir şekilde dile getirme: Kadınların arkadaşlıkları erkeklerinkine kıyasla daha çok sözlü tepki içeriyor. Kadınlar arkadaşlık ilişkilerinde arkadaşlarının yeteneklerini veya başarılarını fark etmeye ve bu doğrultuda arkadaşlarını takdir etmeye daha meyilli oluyorlar. Aynı şekilde, kadınlar arkadaşlarına daha çok teşekkür ediyorlar4.
  • Aileden biri gibi görme: Kadınlar hemcins arkadaşlarına akrabaları gibi davranıyorken erkekler hemcinslerine daha çok bir yabancı gibi davranıyorlar5. Ann Pachett anı kitabında (Truth and Beauty: A friendship) yakın arkadaşı Lucinda M. Grealy ile ilgili şunları söylüyor: “Kan bağı olmayan ailem.6.
  • Psikolojik katkıları: E. Adams ve meslektaşlarının yaptığı bir çalışmaya göre, kadınlar arkadaşlıklarını zor zamanlarında birer kalkan olarak görüyor7. Dahası, bu arkadaşlık kadınların özgüvenlerinin artması ve bir sorunla baş etme mekanizmalarının güçlenmesiyle ilişkilendiriliyor8. Bu sebeple birçok psikoterapist, ana ögesi hemcinslerin sahip olduğu özel bağlar olan “feminist terapisel ilişkiler” adlı yeni bir terapi yöntemi uyguluyor9.

Bu dayanışma hali kavramın kusursuz görünmesine sebep olabiliyor, fakat her arkadaşlıkta olduğu gibi kadınların arkadaşlıklarının da bazı olumsuz yönleri olabiliyor:

  • Dedikodu yapma: Birçok araştırma aralarında anlaşmazlık olduğunda, kadınların başkalarına arkadaşlarının şahsi ve gizli bilgilerini anlatmaya daha meyilli olduğunu gösteriyor10 .
  • Güçler arası eşitlik: Bir araştırmaya göre arkadaşlıkların çoğu -cinsiyetten bağımsız olarak- dengesiz güç dağılımları içeriyor. Güçten kasıt ise, kişilerin o ilişki içerisinde ne kadar otoriteye sahip oldukları. Farklı güç dengeleri sebebiyle oluşan bu eşitsizlik kadınların birbirleriyle kurdukları ilişkilerde daha çok görülebiliyor. Fakat tarafların eşit güçlere sahip olduğu arkadaşlıklar güç dengesizliğinin olduğu arkadaşlıklara kıyasla daha kaliteli arkadaşlıklar olarak adlandırılıyor3. Arkadaşlığımızın güçlü bir şekilde ilerlemesini istiyorsak her iki tarafın eşit olduğu bir ilişki kurmaya özen göstermek gerekiyor.
  • Arkadaşlık süresinin uzunluğu: Kadınların arkadaşlıkları erkeklerin arkadaşlıklarına oranla daha kısa sürüyor. Bunun bir sebebi de kadınların arkadaşlıklarında arkadaşlarını kırma durumunun daha sık yaşanması olabiliyor11. Birbirlerini daha çok kırıyor olsalar da kadınlar arkadaşlıklarını bitirirken daha çok stres yaşıyorlar. Öyle ki, arkadaşlıklarını bitirdiklerini hayal etmeleri bile stresli hissetmelerine sebep olabiliyor11.

Kadınların ve erkeklerin arkadaşlıktan farklı beklentileri olabiliyor. Araştırmaların çoğu bu farklılığın evrimsel sebeplerden kaynaklandığını gösteriyor. Evrimsel teoriye göre erkekler avcılık yaparken kadınlar çocuklarıyla ilgileniyorlar. Bu süreçte de birbirlerinin yoldaşı ve destekçisi oluyorlar. Sonuç olarak, birbirlerine güvenleri ve yakınlıkları artıyor9 

Özetleyecek olursak; her arkadaşlık gibi kadınların arkadaşlığının da olumlu ve olumsuz yönleri bulunuyor. Bazen birbirimizi kırsak da yakın arkadaşlarımız bizim çoğu zaman en büyük destekçilerimiz oluyor. En çok sevdiklerimiz aynı zamanda da en çok kırdıklarımız değil mi? Bunu farkında olarak, arkadaşlıklarımıza sahip çıkmak hayat kalitemizi de artırıyor.

 

Yazan: Pınar Karan

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

 

Kaynaklar:

[1] Faderman, L. (1981). Surpassing the love of men. New York: Quality Paperback Book Club.

[2] Hurtado, A. (1996). The color of privilege: Three blasphemies on race and feminism. University of Michigan Press.

[3] Veniegas, R. C., & Peplau, L. A. (1997). Power and the quality of same‐sex friendships. Psychology of Women Quarterly, 21(2), 279-296.

[4] Ackerman, J. M., Kenrick, D. T., & Schaller, M. (2007). Is friendship akin to kinship? Evolution and Human Behavior28(5), 365-374.)

[5] Patchett, A., & Patchett, A. (2004). Truth & Beauty: A friendship. HarperCollins.

[6] Adams, R. E., Santo, J.B., & Bukowski, W. M. (2011, November). The presence of a best friend buffers the effects of negative experiences. Developmental Psychology, 47(6), 1786–1791.

[7] Hartup, W. W., & Stevens, N. (1999). Friendships and population across the life span. Current Directions in Psychological Science, 8, 76–79.

[8] Comas-Diaz, L., & Weiner, M. B. (2013). Sisters of the Heart: How Women’s Friendships Heal. Women & Therapy36(1-2), 1-10.

[9] Hall, J. A. (2011). Sex differences in friendship expectations: A meta-analysis. Journal of Social and Personal Relationships28(6), 723-747.

[10] Crick, N. R., & Grotpeter, J. K. (1995). Relational aggression, gender, and social‐psychological adjustment. Child Development66(3), 710-722.

[11] Benenson, J. F., & Christakos, A. (2003). The greater fragility of females’ versus males’ closest same‐sex friendships. Child Development74(4), 1123-1129.