Erken Çocukluk İlişkileri Romantik İlişkiler

Boşanma Sürecinde Çocuk İçin Neler Yapılabilir?

bosanma surecinde cocuklar
A Heavy Burden – Arthur Hacker

Boşanmak hem ebeveynler hem de çocuklar için hayatta önemli bir dönüm noktası oluyor. Çevremizden “Ya boşanmamız çocuğumu çok kötü etkilerse?” gibi cümleler duyabiliyoruz, hatta bazen ebeveynlerin sırf çocukları için sağlıksız bir ilişkiyi devam ettirdiğini görebiliyoruz. Bu süreç ebeveynler için hem partnerinden ayrılmanın verdiği acıyı hem de çocukları için duydukları endişeyi beraberinde getiriyor. Peki boşanmak, çiftleri ve çocukları gerçekte nasıl ve ne derecede etkiliyor?

Araştırmalar, ebeveynleri boşanan çocukların çoğunun ilk aşamada zorluklar yaşasa da uzun vadede adaptasyon problemleri yaşamadığını gösteriyor1. İlk aşamada çocuklar normale kıyasla daha gergin ve sinirli olabiliyorlar2. Ayrıca bu geçiş döneminde çocukların akademik başarılarında düşüş, davranışsal ve duygusal problemlerinde ve sağlık problemlerinde de artış gözlenebiliyor3. Bu problemler ve gergin ruh hali çoğu çocukta zaman içinde azalarak yok oluyor. Öte yandan, ebeveynleri boşanan çocukların bazıları yetişkinlik dönemlerini dahi etkileyen olumsuz sonuçlarla karşılaşabiliyor.1 Bu kişiler ileride yakın ilişkiler kurmakta ve devam ettirmekte zorluklar yaşayabiliyor2. Buna ek olarak, ebeveynleri boşanmış olan kişilerle yapılan bir çalışma bu kişilerin kendi evliliklerinin de boşanma ile biteceğini düşündüklerini ortaya koyuyor4.

Peki bu süreç ebeveynleri nasıl etkiliyor? Boşanmak aslında göründüğü gibi tek bir eylemden oluşan bir süreç değil; genellikle çiftler boşanmadan aylar ve hatta yıllar önce problemler yaşamaya başlıyor. Boşanmaya giden yol uzun ve meşakkatli olabiliyor. Araştırmalar, boşanan çiftlerde depresyon riskinin arttığını gösteriyor3. Bu çiftlerde strese bağlı kalp rahatsızlıklarında, sindirim sistemi ve uyku bozukluklarında da önemli bir artış gözlemleniyor. Bu durum boşanmanın hem olumsuz durumları beraberinde getirmesinden hem de evliliğin getirdiği olumlu durumların (duygusal ve ekonomik destek) ortadan kalkmasından kaynaklanıyor4. Öte yandan, kişilerin boşanmadan sonra yaşadıkları zorluklar boşanmaya verdikleri anlama da bağlı4. Eğer kişi boşanmayı büyük bir trajedi ve başarısızlık olarak görüyorsa, o kişinin boşanma sonrasında sorunlarla karşılaşma ihtimali de artıyor. Ancak eğer bir kişi boşanmayı yeni bir başlangıç için fırsat olarak görüyorsa, o kişinin problem yaşama ihtimali de azalıyor.

Çocukların ve ebeveynlerin yaşadığı problemler ise birbiriyle yakından ilişkili. Çocuğun boşanma sürecine ve yeni aile yapısına adapte olabilmesi aslında ebeveynlerin bu sürece ne kadar adapte olabildiklerine bağlı4. Eğer çocuğun bakımını üstlenen ebeveyn genel olarak üzgün, kızgın veya gergin ise bu duygular çocuğa da geçebiliyor. Bu durum ayrıca, ebeveynin çocuğun ihtiyaçlarına olan duyarlılığını da olumsuz etkileyebiliyor. Yapılan bir araştırma, ebeveynin çocuğun ihtiyaçlarına karşı duyarlı ve hassas olmasının boşanma sürecinde çocuğun duygusal ve davranışsal gelişiminde en önemli etken olduğunu söylüyor5. Aynı araştırma boşanmadan sonra kurulan aile ortamının daha az destekleyici ve daha az hassas olmasının çocuklarda daha fazla davranış problemine sebep olduğunu  gösteriyor. Uzmanlar bu durumda çocuğun çok fazla değişikliği aynı anda yaşamaması için yaşanan mahallenin, çevrenin ve gidilen okulun değiştirilmemesini öneriyor4.

Peki ebeveynler çocuğun bu süreçten daha az etkilenmesi için neler yapabilirler? Arizona State Üniversitesi’nden Dr. Sharlene Wolchik’in yürüttüğü bir çalışma, çocukların bu süreci minimum sorunla atlatması konusunda şu 6 yöntemin oldukça başarılı olduğunu gösteriyor:

  • Çocuğu çatışmadan uzak tutmak: Ebeveynler arasında yaşanan çatışmaya çocukların tanık olması onları en olumsuz etkileyen faktörlerden biri oluyor. Bu sebeple çocuk yakınlardayken ebeveynlerin tartışmaya girmemesini uzmanlar çok önemsiyor.
  • Çocuğu arada bırakmamak: Bazen ebeveynler çocuklarından karşı tarafa bazı şeyler iletmesini isteyebiliyorlar. Bu istek bazen masum gibi durabilse de her iki ebeveyn tarafından aynı şekilde yorumlanmayabiliyor ve her iki partner de çocuğu “kendi tarafına” çekmeye çalışabiliyor. Bu yüzden çocuğa, karşı tarafla ilgili herhangi bir mesaj vermemek, hatta herhangi bir yorum yapmamak bu aşamada çok önemli hale geliyor. Çünkü böyle bir durumda çocuk kendisini iki ebeveyn arasında kalmış hissedebiliyor.
  • Destekleyici olmak: Ebeveynlerin çocuklarıyla boşanma sürecinin ne anlama geldiğini ve bu durumun onlara neler hissettirdiğini açıkça konuşmaları gerekiyor. Ebeveynin çocuğa hissettiklerini sorması, çocuğa kendisini değerli hissettiriyor. Aynı zamanda ebeveynin çocukla daha çok kaliteli zaman geçirmesi de daha önemli bir durum haline geliyor. Sadece fiziksel olarak onun yanında bulunmaktansa çocuğun yapmak istediği etkinlikleri birlikte yapmak çocuğa bu süreçte önemli bir destek sağlıyor.
  • Planlama yapmak: Boşanma süreciyle ev hayatında birçok değişiklik yaşanıyor. Çocukla bu değişiklikleri açıkça konuşmak ve neyin aynı kalacağını, neyin değişeceğini açıkça söylemek gerekiyor.
  • Kendine iyi bakmak: Ebeveynler önce kendileri iyi olmalı ki çocuk da iyi olabilsin! Eğer ebeveyn kendisini iyi hissetmiyorsa çocuğa karşı da hassas ve duyarlı olamayabiliyor. Bu sebeple, ebeveynlerin önce kendi fiziksel ve duygusal sağlıklarına dikkat etmeleri gerekiyor.
  • Eski eş ile sağlıklı iletişim kurmak: Boşanan çiftlerin arada bir çocuk olması durumunda iletişim kurmaya devam etmeleri büyük önem taşıyor. Bu noktada ebeveynlerin karşı tarafa saldırgan bir tutum sergilememeye özen göstermeleri gerekiyor. Eski konuları açıp gerginlik çıkarmaktansa o günün konularının konuşulması ve çocuk için bir araya gelindiğinin unutulmaması bu süreçte yardımcı olabiliyor.

Görüldüğü gibi boşanma, beraberinde birçok değişikliği de beraberinde getiriyor. Bu hem çiftler hem de çocuklar için ne kadar zor bir tecrübe olsa da olumsuz etkilerini en aza indirmek ve bu süreci kısa sürede atlatmak için yapılabilecek çok şey var. Bu süreçte kişilerin kendi psikolojik sağlıklarını sağlam tutmaları da büyük önem taşıdığı için, gerekli görülen durumlarda hem ebeveyn hem de çocuk için profesyonel bir psikolojik destekten yararlanılmasının önemini de vurgulamak istiyoruz.

 

Yazan: İdil Salih

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

Kaynakça

[1] Farber, N., & Rhodes, A. (2018). Enhancing positive outcomes for children of divorce. Psychology Today. Retrieved from https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-blame-game/201803/enhancing-positive-outcomes-children-divorce.

[2] Arkowitz, H., & Lilienfeld, S. O. (2013). Is divorce bad for children? Scientific American Mind, 24(1), 67-69.

[3] Sbarra, D. A., Bourassa, K. J., & Manvelian, A. (2019). Marital separation and divorce: Correlates and consequences. In B. H. Fiese, M. Celano, K. Deater-Deckard, E. N. Jouriles, & M. A. Whisman (Eds.), APA handbook of contemporary family psychology: Foundations, methods, and contemporary issues across the lifespan (p. 687–705). American Psychological Association.

[4] Amato, P. R. (2012). The consequences of divorce for adults and children: An update. Journal of Marriage and Family, 62(4), 1269-1287.

[5] Weaver, J., & Schofield, T. (2015). Mediation and moderation of divorce effects on children’s behavior problems. Journal of Family Psychology, 29(1), 39-48.