Erken Çocukluk İlişkileri

Ben Kötü Bir Anne Miyim? – Doğum Sonrası (Lohusalık) Depresyonu

Postpartum_Eduardo Kingman, Mother and Child

Bebekle aramda bir bağ hissetmedim ve bu durum beni daha da fazla strese sokuyordu. Bir şeyler hissetmem gerekiyor diye düşünüyordum, havai fişekler patlıyormuş gibi hissetmeliydim.” (bir çocuk annesi, 37 yaşında)

 Anksiyetem giderek daha da artıyordu. Bana bakıyor ve çok kötü bir anne olduğumu düşünüyorlardı, ben çok kötü bir anneyim.” (üç çocuk annesi, 37 yaşında)

Bebek sahibi olmak, anne olmak, aileye yeni bir bireyin katılması gibi durumlar genellikle mutluluk ve heyecan dolu bir tablo olarak tasvir ediliyor. Ama herkes için bu doğru olmayabiliyor. Yazının başında okuduklarınız doğum sonrası süreçte mental sağlık problemleri yaşayan annelerle yapılan bir görüşmeden alınmış iki örnek1. Bu durumda bize anlatılan resmin diğer tarafında -havai fişeklerin patlamadığı, kutsal anneliğin devreye girmediği, eve bir anda neşenin gelmediği tarafta- neler oluyor?

Bebek sahibi olmak yetişkinlikteki en önemli dönüm noktalarından bir tanesi. Bebeğin doğmasıyla çiftlerin hayatında birçok değişiklik oluyor. Örneğin daha az uyumaya başlıyorlar ve yeni dünyaya gelmiş bu canlıyı nasıl besleyeceklerini, yıkayacaklarını, uyutacaklarını ve daha birçok şeyi öğrenmeleri gerekiyor. Tüm bu süreçte genellikle dünyaya yeni bir varlık gelmesine ve bunun ne kadar muhteşem olduğuna odaklanıp annenin hissedebileceklerini gözden kaçırabiliyoruz.

Amerika’da kadınların yaklaşık %70 ile %80’i, doğumu takip eden süreçte “lohusalık hüznü” (baby blues) olarak adlandırılan durumu yaşıyor2. Bir araştırmaya göre bu oran Türkiye’de de %70 civarında3. Anksiyete, ağlama, uykusuzluk, yorgunluk, huysuzluk ve üzgün olma gibi semptomlar ile kendini gösteren lohusalık hüznü genellikle doğumdan sonra 3 ile 10 gün arası sürüyor4.

Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabına (DSM-5) göre annelik hüznünün daha ciddi hali olan postpartum yani doğum sonrası depresyonunun semptomları ise şu şekilde5:

  • anksiyete (her zaman ya da çoğu zaman) veya panik ataklar
  • değersiz hissetme, kendini suçlama
  • duygu durumundaki dalgalanmalar
  • ağlamayı kontrol edememe ve uzun süre boyunca ağlama
  • iyi bir anne olamama korkusu
  • bebekle yalnız kalma korkusu
  • uyuyamama ya da çok fazla uyuma
  • bebeğe, aileye veya arkadaşlara karşı ilgisiz olma
  • kendine ya da bebeğe zarar verme düşüncesi

Postpartum (lohusalık) depresyonunun semptomları ne yazık ki annelik hüznünde görüldüğü gibi kısa sürede geçmiyor. Eğer doğumdan sonraki bir sene içinde en az iki hafta boyunca bu semptomları gösterdiğinizi düşünüyorsanız destek almayı da mutlaka düşünmelisiniz. 2013 yılında yayınlanan bir araştırmaya göre her 7 kadından 1’i bebeğini dünyaya getirdikten sonraki bir yıl içinde postpartum depresyon yaşayabiliyor6. Araştırmalara göre, sadece anne değil baba da doğum sonrası depresyonu yaşayabiliyor. Yeni baba olmuş erkeklerin yaklaşık %10’u doğumdan sonra depresyon semptomları gösteriyorken, eşleri postpartum depresyon geçiren babalarda depresyon geçirme oranı %50’ye kadar çıkabiliyor2.

Lohusalık depresyonu, doğum sürecinin zor ya da kolay olması, doğan çocuğun ilk çocuk olması, evli olmak ya da olmamak gibi faktörlerden bağımsız olarak herhangi bir kadını etkileyebiliyor. Fakat 2003 yılında yürütülen bir meta analize dayanarak postpartum depresyon için bazı risk faktörlerinin olduğunu söyleyebiliyoruz7:

  • annenin hamilelik dönemi depresyonu yaşamış olması
  • doğum öncesi kaygı
  • annenin depresyon geçmişi olması
  • lohusalık hüznü
  • yetersiz sosyal destek
  • son zamanda yaşanmış stresli olaylar
  • partnerler arası ilişkinin zayıf olması
  • düşük özsaygı
  • çocuğun zor bir mizaca sahip olması

Babaların Çocuk Büyütmedeki Rolü yazımızda doğum sonrası süreçte babaların aktif rol almasının ne kadar önemli olduğundan bahsetmiştik. Baba ilgili ve hassas davrandığında anne lohusalık depresyonu geçirse dahi süreç bebek için daha sorunsuz ilerleyebiliyor. 410 yeni doğum yapmış anne ile yürütülen bir çalışmaya göre aile desteği, doğumdan sonraki ilk 6 haftada annenin mental sağlığını pozitif yönde etkiliyor ve bebek bakımı konusunda kendine olan güvenini artırıyor8. Sosyal desteğin az olması ise doğum sonrası süreçte depresyon yaşama ihtimalinin artmasıyla ilişkilendiriliyor. Yine başka bir çalışmaya göre yeni doğum yapmış diğer annelerle iletişim içinde olmak, annelerin bu yeni süreci nasıl deneyimlediklerini etkileyebiliyor9. Bunun eksikliğini yaşayan kadınlar süreç içerisinde kendilerini daha savunmasız hissedebiliyorken; destek gören kadınların kendilerine daha çok güvendiği görülüyor. Kültürlerarası yürütülen çalışmalara göre Batı kültürlerinde postpartum depresyonun görülme sıklığının diğer kültürlere göre daha fazla olduğu bulunuyor10. Daha geleneksel kültürlerde anne olmak daha ciddiye alınıyor ve aile üyeleri annenin fiziksel ve duygusal ihtiyaçlarını karşılamaya daha çok özen gösteriyor. Bu şekilde anne, hissettikleriyle ya da yaşadıklarıyla tek başına mücadele etmek zorunda olmadığını görüyor.

Postpartum depresyon tıpkı diğer depresyon türleri gibi psikoterapi, grup terapileri, antidepresan veya bu yöntemlerin hep birlikte kullanılması ile tedavi edilebiliyor10. Öyle ki postpartum depresyon yaşayan annelerde tedavi oranı %80’i buluyor2.

İstatistiklerin gösterdiği üzere yeni anne olmuş birçok kadın annelik hüznü ya da postpartum depresyonu deneyimliyor. Diğer mental hastalıklarda olduğu gibi postpartum depresyonda da semptomlar ne kadar erken fark edilirse iyileşme süreci de o kadar hızlanıyor. Hayatınızı bir anda çok fazla etkilemesi oldukça normal olan anne olma sürecinden geçerken bu deneyimi yaşamış diğer kadınlarla konuşabilir, eğer yapabiliyorsanız, siz biraz olsun ara verirken bebekle ilgilenmesi için birinden destek isteyebilirsiniz. Baş edemediğinizi ve yukarıda bahsettiğimiz semptomları gösterdiğinizi düşünüyorsanız, profesyonel bir destek almanızı tavsiye ediyoruz.

 

Yazan: Pelin Gömleksiz

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

 

Kaynaklar:

[1] Leonard, R., Grant, A., & Linden, M. (2019, March 22). This is what postnatal depression really feels like. Retrieved from http://theconversation.com/this-is-what-postnatal-depression-really-feels-like-112350

[2]Carberg, J. (2019, May 3). Postpartum Depression Statistics. Retrieved from https://www.postpartumdepression.org/resources/statistics/

[3] Dijital Topuklar. (2019, May 16). Lohusa Depresyonunun Farkındayız. Retrieved from https://www.dijitaltopuklar.com/2019/05/lohusa-depresyonunun-farkindayiz/

[4] Schimelpfening, N. (2019, September 25). An Overview Postpartum Depression. Retrieved from https://www.verywellfamily.com/postpartum-depression-types-1067039

[5] American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and  statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC: Author.

[6] Wisner, K. L., Sit, D. K. Y., McShea, M. C., Rizzo, D. M., Zoretich, R. A., Hughes, C. L., … Hanusa, B. H. (2013). Onset Timing, Thoughts of Self-harm, and Diagnoses in Postpartum Women With Screen-Positive Depression Findings. JAMA Psychiatry, 70(5), 490.

[7] Dennis, C. L. (2005). Psychosocial and psychological interventions for prevention of postnatal depression: systematic review. BMJ, 331(7507), 15.

[8] Leahy-Warren, P., McCarthy, G., & Corcoran, P. (2011). First-time mothers: social support, maternal parental self-efficacy and postnatal depression. Journal of Clinical Nursing, 21(3-4), 388–397. doi:10.1111/j.1365-2702.2011.03701.x

[9] Darvill, R., Skirton, H., & Farrand, P. (2010). Psychological factors that impact on women’s experiences of first-time motherhood: a qualitative study of the transition. Midwifery, 26(3), 357–366. doi:10.1016/j.midw.2008.07.006

[10] Postpartum Disorder verified by Psychology Today. Retrieved from https://www.psychologytoday.com/intl/conditions/postpartum-disorder