Romantik İlişkiler

Romantik İlişkilerde Makyavelizm

Manipülasyon-Jack Vettriano-Cocktails-and-Broken-Hearts
Jack Vettriano – Cocktails and Broken Hearts (2003)

Son günlerde sık sık bahsi geçen “Karanlık Üçlü” kavramının yakın ilişkilerimizi de çok etkileyebileceğini hiç düşünmüş müydünüz? Karanlık Üçlü adı verilen kişilik özellikleri narsisizm, psikopati ve makyavelizm olarak tanımlanıyor. Narsist insanların kendilerini her şeyden üstün gördükleri ve aşırıya kaçacak ölçüde benmerkezci oldukları biliniyor. Bununla uyumlu bir şekilde, narsist insanlar problemler karşısında hep kendilerini haklı çıkartarak, başkalarını suçlu görme eğiliminde oluyorlar1. Psikopati ise empati eksikliği ve dürtüsellikle ilişkilendiriliyor. Üçlünün son ayağı olan makyavelizm ise faydacılık, hırs, benmerkezcilik, kapalılık, vicdansızlık ve duygusal soğukluk gibi karakter özellikleriyle tanımlanabiliyor2. Bu yazımızda, her ne kadar diğerlerine kıyasla biraz daha az dikkat çekse de yakın ilişkilerimizi çok etkileyen bir kavram olan makyavelizm üzerinde duracağız.

“Amaca giden her yol mübahtır.” söylemini mutlaka daha önce duymuşsunuzdur. 15. yüzyıl siyasi düşünürü Niccolo Machiavelli’nin yöneticiler için yazdığı “Prens” isimli kitabındaki bu söylem aslında makyavelizmin ana çerçevesini oluşturuyor. Makyavelist kişilik özellikleri gösteren bireyler, rekabete dayalı sosyal ortamlarda başkalarını kandırmakta ve amaçlarına ulaşmakta başarılı olsalar da3, aynı durumun güven, bağlılık ve işbirliği gerektiren durumlarda geçerli olduğunu söyleyemiyoruz4, 5. Dolayısıyla ikili ilişkiler çerçevesinde makyavelizmin oldukça yıkıcı olduğunu gözlemleyebiliyoruz.

Makyavelist insanların içsel deneyimlerinin genel olarak daha az yoğun olduğu düşünülüyor. Kendi duygularıyla daha az bağlantıda olan bu kişilerin, başkalarının da ihtiyaçlarına ve isteklerine daha az cevap verebildiği ve daha az duygusal destek sağlayabildikleri biliniyor6. Araştırmalar makyavelist kişilerin duygusal zekalarının da daha düşük olduğunu gösteriyor7.

Makyavelist insanların nasıl bu özelliklere sahip olduğunu araştıran çalışmalar, bu özelliklerin kısmen de olsa çocukluk deneyimleri ile ilgili olabileceğini kanıtlıyor. Buna göre, makyavelist kişilerin bir kısmı sevgisiz, ilgisiz, cezalandırıcı ya da fazla kısıtlayıcı ebeveynler tarafından yetiştiriliyorlar ve bunun sonucu olarak böyle bir adaptasyon geliştiriyorlar2. Yeri gelmişken makyavelizmin bir hastalık olmadığını belirtmekte fayda görüyoruz. Ayrıca, bu özelliğin bir spektrum üzerinden daha iyi anlaşılabileceğini de eklemeliyiz. Bazıları bu kişilik özelliğini daha yoğun gösterirken, diğerleri ise daha az makyavelist olabiliyor.

Yüksek oranda makyavelist olan kişiler esnemez karakterleri, başkalarına muhtaç olmadan kendi işlerini kendileri görebilmek konusundaki ısrarları ve sarsılmaz özbenlikleriyle diğer insanlardan ayrılıyorlar2. Yakınlık kurma ihtiyaçları minimum düzeyde olan bu kişiler duygularını ve kırılganlıklarını göstermeyi de zayıflık olarak nitelendiriyorlar8. Genel olarak insanlara karşı güvensiz yaklaşan makyavelistler, diğer insanların tahmin edilemez ve güvenilemez olduklarını varsayıyorlar2. O yüzden de diğer insanların değerlerine saygı duyamıyorlar ve başkalarının her davranışının arkasında bir art niyet arıyorlar. Kendi duygu ve düşüncelerini paylaşmaktan kaçınan bu kişiler, kişiliklerinin bir parçası olarak manipülatif davranmaya da daha meyilli oluyorlar. Bu davranışlarının arkasında da duygularını gizleyerek kendilerini koruma güdüsünün yattığı bulunuyor1, 8. Daha çok kısa süreli, daha az duygusal yatırım gerektiren ilişkilere girmeyi tercih eden makyavelistler partnerlerini de duygusal olarak sömürmeye daha yatkın oluyorlar9. Daha uzun vadeli, bağlılık gerektiren ilişkilerde de, bu duygusu hissetmekte zorlanmaları sebebiyle, partnerlerini aldatmaihtimalleri daha yüksek oluyor10,11.

Buraya kadar bahsi geçen özelliklerin kaçıngan bağlanma stiliyle benzerlikler gösterdiğini fark etmiş olabilirsiniz. Gerçekten de, makyavelizm ile kaçıngan bağlanma stili arasında pozitif bir ilişki gözlemleniyor2. Hem makyavelistlerin hem de kaçıngan bağlanan kişilerin kendileri hakkında olumlu ama başkaları hakkında olumsuz bir zihinsel şemaya sahip olduğu biliniyor. Başkalarına güvenememe ve kırılganlıklarını kolay gösterememe özellikleri de benzer şekilde her iki grupta da gözlemleniyor. Makyavelistlerin kaçıngan insanlardan farkı ilişki içerisindeki yakınlık beklentileri oluyor. Kaçıngan insanlar mesafeyi korumak isterken, makyavelizm özellikleri gösteren insanlar karşılarındakini kontrol etmeye ve sömürmeye yönelik bir yakınlık beklentisi içerisinde yaşıyorlar. Bir başka deyişle, makyavelist insanlar için partnerlerinin varlığının tek amacı onların kişisel ihtiyaçlarını tatmin etmeleri oluyor12. Bu faydacı tutum, makyavelist kişilerin ilişki içerisinde sürekli almalarına ve hiç karşılık vermemelerine yol açıyor. Üstelik bu sömürücü tavır partnerin rızası olmadan sürdürüldüğü için partnerin de ilişki içerisinde gelişmesini ve kendini iyi hissedebilmesini engelliyor.

Peki makyavelistlerin ilişkileri ne kadar uzun soluklu olabiliyor? Araştırmalara göre, partnerler artık bu duygusal sömürüye daha fazla dayanamadıkları noktada makyavelist kişileri terk ediyorlar. Bu da aslında oldukça sık rastlanan bir durum2,13. İlişkideki bütün yakınlık ve uzaklık kontrolünü elinde tutmak isteyen makyavelist kişiler, ilişkinin en temel kurallarından biri olan karşılıklılık (reciprocity) ilkesine zarar veriyorlar. Bu da ilişki memnuniyetlerini sürekli azaltan ve sonuçta ilişkilerinin bitmesine neden olan yegane sorun olarak karşımıza çıkıyor10. Üstelik eleştirme veya terk edilme gibi durumlarda makyavelist insanların tepkisi de genel olarak partnerlerini ve aralarında kurulmuş bağı aşağılamak ve yoğun bir öfke göstermek şeklinde oluyor2.

Makyavelist kişiler her ne kadar psikolojik olarak dengeli olduklarını ve günlük hayata iyi adapte olduklarını iddia etseler de bu durumun psikolojik sağlıklarından ziyade kullandıkları savunma mekanizmalarından kaynaklı olduğuna inanılıyor2. Bu kişiler, sağlıklı yakın ilişkiler kuramadıkları için genel hayat memnuniyetlerinin de bununla ilişkili olarak daha düşük olduğu düşünülüyor. Araştırmalar bu manipülatif kişilik özelliklerinin yüksek kaygıyla14, ilişki sorunlarıyla15, 16, aldatmayla17, aile içi şiddetle18 ve cinsel saldırganlıkla19 bağlantılı olduğunu gösteriyor. Bu sebeple politik teoride önemli bir yeri olsa da Machiavelli’nin ortaya koyduğu fikirlerin yakın ilişkilerimizi olumsuz etkilediğini rahatlıkla söyleyebiliyoruz.

 

Yazan: Orhun Ogün Yücel & Dr. Gizem Sürenkök

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

 

Kaynaklar:

[1] Campbell, W. K., & Foster, C. A. (2002). Narcissism and commitment in romantic relationships: An investment model analysis. Personality and Social Psychology Bulletin, 28, 484-495.

[2] Ináncsi, Tamás & Láng, András & Bereczkei, Tamás. (2015). Machiavellianism and Adult Attachment in General Interpersonal Relationships and Close Relationships. Europe’s Journal of Psychology. 11. 139-154.

[3] Czibor, A., & Bereczkei, T. (2010). Who will win the competition? Personality, strategy and success in a competitive game. Magyar Pszichológiai Szemle, 65(1), 165-182.

[4] Pilch, I. (2008). Machiavellianism, emotional intelligence and social competence: Are Machiavellians interpersonally skilled? Polish Psychological Bulletin, 39(3), 158-164.

[5] Pilch, I. (2012). Machiavellianism and problem-solving strategies in a marriage relationship. The New Educational Review, 27(1), 324-336.

[6] Wastell, C., & Booth, A. (2003). Machiavellianism: An alexithymic perspective. Journal of Social and Clinical Psychology, 22(6), 730-744.

[7] Austin, E. J., Farrelly, D., Black, C., & Moore, H. (2007). Emotional intelligence, Machiavellianism and emotional manipulation: Does EI have a dark side?. Personality and individual differences, 43(1), 179-189.

[8] Sherry, S. B., Hewitt, P. L., Besser, A., Flett, G. L., & Klein, C. (2006). Machiavellianism, trait perfectionism and perfectionist self-presentation. Personality and Individual Differences, 40, 829-839.

[9] Jonason, P. K., Li, N. P., Webster, G. D., & Schmitt, D. P. (2009). The dark triad: Facilitating a short‐term mating strategy in men. European Journal of Personality: Published for the European Association of Personality Psychology, 23(1), 5-18.

[10] Ali, F., & Chamorro-Premuzic, T. (2010). The dark side of love and life satisfaction: Associations with intimate relationships, psychopathy and Machiavellianism. Personality and Individual Differences, 48, 228-233.

[11] Brewer, G., & Abell, L. (2015). Machiavellianism and sexual behavior: Motivations, deception and infidelity. Personality and Individual Differences, 74, 186-191.

[12] Paal, T., & Bereczkei, T. (2007). Adult theory of mind, cooperation, Machiavellianism: The effect of mindreading on social relations. Personality and Individual Differences, 43(3), 541-551.

[13] Fletcher, G. J. O., Simpson, J. A., Thomas, G., & Giles, L. (1999). Ideals in intimate relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 76, 72-89.

[14]  McHoskey, J. W., Worzel, W., & Szyarto, C. (1998). Machiavellianism and psychopathy. Journal of Personality and Social Psychology, 74(1), 192-210.

[15] Han, K., Weed, N. C., & Butcher, J. N. (2003). Dyadic agreement on the MMPI-2. Personality and Individual Differences, 35, 603–615.

[16] Savard, C., Sabourin, S., & Lussier, Y. (2006). Male sub-threshold psychopathic traits and couple distress. Personality and Individual Differences, 40, 931–942.

[17] Egan, V., & Angus, S. (2004). Is social dominance a sex-specific strategy for infidelity? Personality and Individual Differences, 36, 575–586.

[18] Holtzworth-Munroe, A., Meehan, J. C., Herron, K., Rehman, U., & Stuart, G. L. (2003). Do subtypes of maritally violent men continue to differ over time? Journal of Consulting and Clinical Psychology, 71, 728–740.

[19] Hersh, K., & Gray-Little, B. (1998). Psychopathic traits and attitudes associated with self reported sexual aggression in college men. Journal of Interpersonal Violence, 13, 456–471.