Romantik İlişkiler

İlişkilerde Fedakarlık

iliskilerde fedakarlık
Eco Y Narciso – John William Waterhouse (1903)

İlişkiler fedakarlık gerektirir, öyle değil mi? Peki bu fedakarlığın doğru bir ölçüsü var mıdır? Örneğin, kendinize mi odaklanmalısınız yoksa partnerinizin isteklerine mi cevap vermelisiniz? Bazı araştırmalar, sürekli partnerinizin isteklerine odaklanıp kendinizi unutmanızın memnunieti azaltarak, ilişkinize iyi gelmediğini gösteriyor1. Siz fedakarlık yapsanız bile, bu fedakarlığın sonunda tükenmişlik hissediyorsanız, aslında o fedakarlığı yapmanızın pek de bir önemi kalmıyor; çünkü memnuniyetsizliğinizin sonucunda partnerinize olması gerekenden daha kötü davranışlar sergileyebiliyorsunuz2.

Ancak, hiçbir fedakarlıkta bulunmadan bir ilişkinin yürütülebilmesi de pek gerçekçi gözükmüyor. Bazı araştırmalar, ilişkide fedakarlık yapmanın ilişki için hayati bir önemi taşıdığını vurguluyor. Buradaki en önemli nokta ise partnerinizin destekleyici bir partner olması. Yani yaptığınız fedakarlıklar partneriniz tarafından takdir ediliyor olmalı. Önceki çalışmalarda da görüldüğü gibi fedakarlık yapmak özellikle de ilişkinin ilk zamanlarında kişiyi daha az memnun ve daha depresif yapabiliyor. Ancak, zamanla (ortalama bir yıl sonra) destekleyici bir ilişkiye sahip olduğunu fark eden çiftlerin yaptıkları fedakarlıkların, depresyon ve memnuniyetsizlikleri üzerinde bir etkisinin olmadığı bulunuyor3. Destekleyici ilişkiler, partnerini cesaretlendiren ve onu dinleyen, partnerinin duygu ve düşüncelerini anlayan ve partnerini umursayan ve ilgi gösteren kişilerin içinde bulunduğu ilişkileri tanımlamak için kullanılıyor3. Fedakarlığın olumlu sebeplerle yapılması da ilişkiye oldukça iyi yansıyor. Örneğin, bir davranışı partneriniz kızdığı için yapmamaktansa, partnerinizi mutlu etmek adına yapmak, fedakarlık kavramını daha anlamlı kılıyor4.

İnsanların ne zaman fedakarlık yapmaya başladığını açıklayan bağlılık, güç, öz denetim ve yaklaşım-kaçınım dengesi gibi birtakım faktörler bulunuyor. İnsanların ilişkilerdeki bağlılığı arttıkça, ilişki sürdürme davranışlarını daha çok kendiliğinden yapmaya başladıkları gözlemleniyor. Fedakarlık da bu ilişki sürdürme davranışlarının başında geliyor. Bağlılığı artan çiftlerin beraber gelecek planları yapmaya başladıkları da göz önünde bulundurulduğunda, birbirlerinin hayatlarında var olmaya devam etmek isteyen bireylerin fedakarlık yapmamaları neredeyse imkansız hale geliyor5. Güç kavramı ise iki farklı, birbiriyle çelişen açıklama ortaya çıkarıyor. Bunlardan biri, ilişkideki daha güçlü bireyin daha az fedakarlık yapacağını belirtirken (örneğin, bu teoriye göre maddi imkanı daha kısıtlı olan partner, maddi imkanları daha geniş olan partnerine ayak uydurmak için fedakarlık yapar), diğer bir güç teorisi ise bunun tam tersinin daha geçerli olduğunu iddia ediyor (örneğin maddi imkanları daha fazla olan partner, diğer partnerinin masraflarını karşılayabiliyor)5. Bunlara ek olarak, uzun süreli ilişkilerde partnerler ben olmaktan biz olmaya geçtiği için bireylerin öz denetimleri düşebiliyor. Birlikte hareket etmeye başlayan çiftler için fedakarlık kavramı daha doğal hale gelmeye başlıyor ve daha az rahatsız edici bir hal alıyor5.

Yaklaşım-kaçınım teorisine bir göz atarak yazımızı bitirelim. Bu perspektif insanların ilişkide eyleme geçerken 6 olası yaklaşıma sahip olduğunu söylüyor. Bu stiller kişinin hangi konuya daha fazla odaklandığı ile belirleniyor6:

  • Kendi odaklı yaklaşım: Kendini mutlu etmek için bir şey yapma
  • Partner odaklı yaklaşım: Partneri mutlu etmek için bir şey yapma
  • İlişki odaklı yaklaşım: İlişkiyi güzelleştirmek için bir şey yapma
  • Kendi odaklı kaçınım: Kendini mutsuz etmekten kaçınma
  • Partner odaklı kaçınma: Partneri mutsuz etmekten kaçınma
  • İlişki odaklı kaçınma: İlişkinin kötü gitmesine neden olacak bir durumdan kaçınma

Çoğu kişi, ilişki odaklı yaklaşım ya da kaçınma davranışlarını ilişki için en iyisi zannetse de, araştırmalar gösteriyor ki, en iyi yöntem partner odaklı yaklaşım ya da kaçınım davranışları. Çünkü ilişki odaklı davranışlarında kişi, karşısındaki kişiyle birlikte kendisini de düşünüyor, fakat aslında hepimiz ilişkilerimizde karşı tarafın düşünülmesinden daha çok hoşnut oluyoruz6. Belki de ilişki odaklı davranışları tam olarak fedakarlık olarak görmüyoruzdur, kim bilir?

 

Yazan: Berk Bilmez

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

 

Kaynaklar

[1] Impett, E. A., Kogan, A., English, T., John, O., Oveis, C., Gordon, A. M., & Keltner, D.(2012). Suppression Sours Sacrifice: Emotional and Relational Costs of Suppressing Emotions in Romantic Relationships. Personality and Social Psychology Bulletin, 38, 707–720.

[2] Sarah W. Whitton, Scott M. Stanley, and Howard J. Markman (2007). If I Help My Partner, Will It Hurt Me? Perceptions of Sacrifice in Romantic Relationships. Journal of Social and Clinical Psychology, 26, 64-91.

[3] Lin, W., Li, T., & Chen, L.(2017). Sacrifice in a Supportive Marriage: Social Support as a Moderator Buffers the Negative Effects of Sacrifice in Marriage. Journal of Happiness Studies, 18, 575–589.

[4] Impett, E. A., & Gordon, A. M. (2008). For the good of others: Toward a positive psychology of sacrifice. In S. J. Lopez (Ed.), Praeger perspectives. Positive psychology: Exploring the best in people, Vol. 2. Capitalizing on emotional experiences (pp. 79-100). Westport, CT: Greenwood.

[5] Righetti, F., & Impett, E. (2017). Sacrifice in close relationships: Motives, emotions, and relationship outcomes. Social and Personality Psychology Compass, 11(10), e12342.

[6] Visserman, M., Righetti, F., . M., Impett, E. A., Keltner, D., & Van Lange, P. A. M. (2018). It’s the motive that counts: Perceived sacrifice motives and gratitude in romantic relationships. Emotion, 18, 625–637.