Arkadaşlık İlişkileri Romantik İlişkiler

Yalnızlığın Algılanması

WhatsApp Image 2019-01-26 at 11.26.26.jpeg
Longing – Jennie Hallbrown

İnsanların hem bireysel hem de toplumsal olarak hayatta kalabilmek ve refah içinde yaşayabilmek için birbirlerine ihtiyaçları vardır. Bireysel sosyal ihtiyacımız biyolojik kökenliyken, toplumsal ihtiyacımız ise evrimsel kökenlidir. İnsanlar kendilerini yalnız hissettiklerinde fiziksel acıyla özdeş bir “sosyal acı” yaşarlar, bu acı ise vücudumuzun yalnızlık hissine verdiği biyolojik tepkidir. Aynı şekilde evrimsel olarak da insanların hayatta kalabilmek için gereken kaynaklara ulaşabilmeleri için topluluklar halinde yaşamaya ihtiyaçları vardır. Yalnızlık ise bu sosyal ihtiyaçlarımızı karşılayamadığımızı hissettiğimizde verdiğimiz tepkiler bütünüdür.

Ancak, yalnızlık objektif bir ayrı olma halinden ziyade algısal bir soyutlanmadır. Başka bir deyişle, kişinin yalnız olması için illa ki çevresindeki herkesten uzakta olması gerekmemektedir. Bu durum sosyal ağın nicel veya nitel olarak yetersiz olmasından ziyade insanın kendisini yalnız hissetmesi durumudur. Yalnız olmak kişinin etrafında insanlar olmasından bağımsız olarak hissettiği bir duygudur ve tamamen kişinin kendi algısıyla ilgilidir. 2007 yılında yapılan uzun süreli bir araştırma bunun için güzel bir kanıt oluşturuyor: Kişinin kendisini yalnız olarak algılaması, sosyal çevrenin boyutu ve sosyal aktivite sıklığından bağımsız olarak, bilişsel gerileme ve Alzheimer riskini arttırabiliyor1.

Bunun yanı sıra, yalnızlık algısı genel bilişsel performansı azaltıyor ve sosyal tehditlere karşı daha hassas olmayı getiriyor. Yalnız hissetmek insanları; hayvanlar, teknolojik aletler, kutsal veya doğaüstü varlıklarla antropomorfizm (insan olmayan canlılara ve/ya cansız varlıklara insan özellikleri atfetmek) temelli sosyal bağlar kurmaya itebiliyor2,3,4. Yalnızlık algısı o kadar güçlü bir etkiye sahip ki katılımcılara sadece deneysel manipülasyonla gelecekte yalnız kalacakları söylendiğinde, ortada henüz gerçek bir yalnızlık olmamasına rağmen bu kişilerde hem bilişsel hem de davranışsal olarak değişimler gözlemlenebiliyor5,6. 7 gün boyunca dokuz kere rapor verilerek yapılan bir çalışmada ise, kendilerini yalnız hisseden bireyler kendilerini sosyal olarak bağlı hisseden bireylere göre sosyal etkileşimlerini daha olumsuz ve daha az doyurucu olarak değerlendiriyorlar. Bu şuna işaret ediyor: Kendisini yalnız hisseden bireyler, durumları daha olumsuz algılayarak daha olumsuz duygu ve etkileşimlere sürükleniyorlar ve bu da kısır bir döngüye sebep oluyor7.

Bununla beraber güncel araştırmalar gösteriyor ki, yalnızlıktan kaynaklanan sosyal acı diğer bireylerle olan bağların zayıfladığına işaret ediyor; bu sayede de insanları yeni bağlar kurmak ve halihazırda var olan bağlarını tamir etmek için motive ediyor8. Bu yönden yalnızlık algısının sosyal acı vasıtasıyla olumsuz sosyal bilgilerin erişilebilirliğini arttırdığını ve bir nevi sosyal açlık veya susuzluk hali yarattığını söyleyebiliriz.

Yürütücü işlevleri bir insanın sosyal standartlara veya kişisel hedeflerine uyabilmek için dikkatini, bilincini, duygularını ve davranışlarını kontrol edebilme kapasitesi olarak tanımlayabiliriz. Örneğin, katılımcılara dinleme görevi verilen bir deneyde yalnız hisseden bireylerin dikkatlerini kontrol altında tutma seviyelerinin yalnız hissetmeyen bireylerden daha düşük olduğu bulunmuştur9. İnsanlara gelecekte yalnız kalacakları algısını aşılamak bile otokontrol seviyelerinin düşmesine ve olumsuz, depresif, gergin veya agresif bir ruh haline girmelerine sebep olabiliyor10. Hatta, yalnız hisseden bireyler düzenli egzersiz yapmaya ve karşılarına çıkan makul zorluktaki matematik problemlerinde dikkatlerini toplamaya bile daha az meyilli oluyorlar11.

Yukarıda bahsettiğimiz bütün bu çalışmalar da gösteriyor ki insanlar yalnız hissettiklerinde bu sosyal boşluğu doldurmak için bilişsel güçlerini kullanıyorlar. Dünya onu algılayabildiğimiz kadar olduğu için, insanlar bu dünyanın içinde kendi gerçeklerini kendileri yaratıyorlar. Gerçek kelimesi akla nesnelliği getiriyor olsa da aslında bir o kadar da öznel olduğunun farkına varmak ve yaşadıklarımızı anlama, algılama yöntemlerimizi bu bilgi ışığında yenilemek uzun vadede hayat kalitemizi güçlü bir şekilde değiştirecektir.

Yazan: Orhun Ogün Yücel

Düzenleyen: Gizem Sürenkök

Kaynaklar

[1] Wilson R. S., Krueger K. R., & Arnold S. E. (2007). Loneliness and risk of Alzheimer disease. Archives of general Psychiatry, 64, 234–240.

[2] Epley N., Waytz A., Akalis S., & Cacioppo J. T. (2008). When We Need A Human: Motivational Determinants of Anthropomorphism. Social Cognition: Special Issue: Missing Links in Social Cognition, 26, 143-155.

[3] Epley, N., Akalis, S., Waytz, A., & Cacioppo, J. T. (2008). Creating social connection through inferential reproduction loneliness and perceived agency in gadgets, gods, and greyhounds. Psychological Science,19, 114-120.

[4] Epley N., Waytz A., & Cacioppo J. T. (2007). On seeing human: A three-factor theory of anthropomorphism. Psychological Review, 114, 864–886.

[5] Cacioppo, J. T., Hawkley, L. C., Ernst, J. M., Burleson, M., Berntson, G. G., Nouriani, B., & Spiegel, D. (2006). Loneliness within a nomological net: An evolutionary perspective. Journal of Research in Personality, 40, 1054-1085.

[6] Baumeister, R. F., Twenge, J. M., & Nuss, C. K. (2002). Effects of social exclusion on cognitive processes: Anticipated aloneness reduces intelligent thought. Journal of Personality and Social Psychology, 83, 817-827.

[7] Hawkley, L. C., Preacher, K. J., & Cacioppo, J. T. (2007). Multilevel modeling of social interactions and mood in lonely and socially connected individuals: The MacArthur social neuroscience studies. In A. D. Ong & M. H. M. van Dulmen (Eds.), Series in positive psychology. Oxford handbook of methods in positive psychology (559-575). New York, NY, US: Oxford University Press.

[8] Cacioppo, J. T., & Patrick, B. (2008). Loneliness: Human Nature and the Need for Social Connection. New York: W. W. Norton & Company.

[9] Cacioppo, J. T., Ernst, J. M., Burleson, M., McClintock, M. K., Malarkey, W. B., Hawkley, L. C., … Berntson, G. G. (2000). Lonely traits and concomitant physiological processes: The MacArthur social neuroscience studies. International Journal of Psychophysiology, 35, 143-154.

[10] Baumeister, R. F., & DeWall, C. N. (2005). The inner dimension of social exclusion: Intelligent thought and self-regulation among rejected persons. In K. D. Williams, J. P. Forgas, & W. von Hippel (Eds.), The social outcast: Ostracism, social exclusion, rejection, and bullying (pp. 53–73), New York: Psychology Press.

[11] Campbell, W. K., Krusemark, E. A., Dyckman, K. A., Brunell, A. B., McDowell, J. E., Twenge, J. M., & Clementz, B. A. (2006). A Magnetoencephalography Investigation of Neural Correlates for Social Exclusion and Self-Control. Society for Neuroscience, 1, 124-134.

Reklamlar