Romantik İlişkiler

Zoru Oynamak: Elde Etmek için Uğraştığımız İnsanlar Daha mı Çekicidir?

zoru oynamak ve elde etmek
Open Air Interior – Ramon Casas (1892)

Bir ilişkide zoru “oynamak” mantıklı mıdır, yoksa kaçınılması gereken bir davranış mıdır? İnsanlar neden ve nasıl zoru oynarlar?  Zoru oynamanın altında yatan temel sebeplerin; kişinin kendisine olan talebin fazla olduğunu karşıdakine fark ettirmesi, kendisinin potansiyel eş olarak değerini arttırması ve karşıdaki kişinin bağlılığını ve ilgisini test etmesi olduğu görülmüştür1. Peki, zoru oynarken genellikle hangi davranışlarda bulunuyoruz?

Yapılan bir çalışmaya göre, kişiler zoru oynarken 58 farklı davranış sergiliyorlar1. Bunlardan bazıları:

  • Özgüvenli davranmak ve çok fazla duygu belirtisi göstermemek
  • Asıl ilişki kurulmak istenen partnerden farklı kişilerle konuşmak, flört etmek ve hatta bir ilişkiye başlamak
  • Meşgul davranarak başka şeylere öncelik vermek
  • Mesajlara ve aramalara geç yanıt vermek veya hiç cevap vermemek
  • Duygu içermeyen fiziksel temaslarda bulunmak

Kısacası zoru oynayan insanlar genel olarak ulaşılabilirliklerinin kısıtlı olduğunu, meşgul olduklarını ve elde edilmesi zor biri olduklarını karşı tarafa hissettirmeye çalışabiliyorlar. Aynı zamanda ilgi aramak fakat aranan o ilgiyi bulunca uzaklaşmak veya başlangıçta ilgi gösterip sonrasında akışına bırakmak da zoru oynayan insanların özellikleri arasında olduğu görülüyor2. Aynı zamanda zoru oynama davranışında ortak motivasyonlar olduğu da bulunuyor2:

  1. Kişinin kendisine olan talebi artırma isteği ve karşıdaki kişinin onu daha çok sevmesini sağlamak
  2. Karşıdaki kişinin bağlılık ve ilgi seviyesini ölçmeye çalışmak

Peki zoru oynayan kişiler gerçekten de hoşumuza gidiyor mu? Kısa vadeli gördüğümüz ve genellikle cinsellik odaklı olarak kurduğumuz ilişkiler için ulaşılması kolay olan insanları daha çok seçebiliyoruz. Bu tarz ilişkilerde karşımızdaki kişi zoru oynadığı takdirde ondan daha çabuk vazgeçebiliyoruz.  Fakat daha uzun süreli olacağını düşündüğümüz ilişkilerde zoru oynayan kişileri biraz daha fazla seviyoruz2,3. Burada biraz kelimesi oldukça önemli çünkü tamamen ulaşılması güç ve sürekli zoru oynayan kişilerden – uzun süreli ilişki düşünsek bile – bir yerden sonra vazgeçiyoruz3.

Zoru oynama davranışında kilit bir nokta var: Kaçan kovalanıyor fakat kovalamanın sonunda kaçanın yakalanacağı biliniyorsa. Zoru oynamak, kişiler için bir belirsizlik durumu yaratıyor ve ilk başta bu belirsizliğin verdiği motivasyonla karşıdaki kişi daha iyi tanınmaya çabalanıyor. Böylece, tutulma semptomlarının miktarı ve şiddeti de artabiliyor. Fakat bir noktadan sonra karşıdaki kişinin sıkılma ve vazgeçme ihtimalini akıldan çıkarmamak gerekiyor. Belirsizlik, genellikle içgüdüsel olarak azaltmaya çalıştığımız bir durum çünkü belirsizlik demek bir yandan da bilgi eksikliği demektir. Bu belirsizlik de yaşanan olumsuz olayları daha kötü hale getirirken, olumlu olayları daha olumlu hale getirebilir4.

Öte yandan, zoru oynama davranışı kadınlarda erkeklerden daha fazla gözlemleniyor. Bunun temelinde, ilkel davranışlarımızın yattığı düşünülüyor. Örneğin, erkeklerin cinsiyet içi rekabeti daha fazla çünkü doğada eş seçimi için erkeğin dişiye maddi kaynaklarını sunması; dişinin de doğurganlığını bir şekilde belli etmesi gerekiyor. Ayrıca, erkeklerin kadınların doğurganlık seviyesini algılayabildiğini de biliyoruz. Dolayısıyla doğurganlık seviyesi en yüksek olan dişiye erkeklerin neredeyse tamamı yöneldiği için, dişi daha seçici ve ayrımcı olabiliyor5. Bu da aslında zoru oynamanın tanımında bulunuyor. Ancak unutmamak gerekir ki yukarıda bahsedilen durum, heteroseksüel bireylerin davranışlarını yansıtmaktadır. 

Yapılan başka bir deney, 4 dakikalık hızlı tanışma (speed dating) sonucunda insanların zor insanları neden ilk başta beğendiğine dair bir fikir ortaya atıyor. Bu çalışmaya göre, kolay ulaşılabilir kişilerin herkes için kolay ulaşılabilir olacağını düşünmeye daha fazla meyilli olabiliyoruz. Ancak, zoru oynayan kişi yine de bir şekilde hoşumuza gidiyor çünkü karşımızdaki kişinin seçici olduğunu düşünüyoruz. Bu düşünce de zihnimizde özel olduğumuz izlenimi yaratıyor ve belirsizliğin de katkısıyla karşıdaki kişiyle daha çok ilgilenmeye başlıyoruz6. Fakat bir süre daha karşıdaki kişi zoru oynamaya devam ettikçe, bu sefer vazgeçme davranışı sergileyebiliyoruz çünkü ona asla ulaşamayacağımızı düşünüyoruz.

Zoru oynamalı mıyım sorusunun cevabı da aslında burada gizli.  Zoru oynayan kişiler ilk başta çoğu kişiye çekici gelebiliyor. Fakat zoru oynamanın temel motivasyonu karşımızdaki kişiye seçici bir insan olduğumuzu hissettirmek, tamamen ulaşılmaz biri olduğumuzu düşündürmek değil. Dolayısıyla, uzun süreli bir ilişki yaşamayı planladığınız bir kişiye dozunda zoru oynama davranışı göstermek bu anlamda makul olabilir. 

 

Yazan: Berk Bilmez

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

 

Kaynaklar:

[1] Jonason, P. K., & Li, N. P. (2013). Playing hard to get: Manipulating one’s perceived availability as a mate. European Journal of Personality, 27, 458-469.

[2] Walster, E.,Walster,G. W., Piliavin, J.,& Schmidt, L. (1973). “Playing hard to get”: Understanding an elusive phenomenon. Journal of Personality and Social Psychology, 26, 113-121.

[3] Dai, X., Dong, P., & Jia, J.S., (2014). When does playing hard to get increase romantic      attraction? Journal of Experimental Psychology. 143(2), 521-526.

 [4] Bar-Anan, Y., Wilson, T.D., & Gilbert, D.T., (2009). The feeling of uncertainty intensifies   affective reactions. Emotion, 9, 123-127.

[5] Buss, D.M., (1988), The evolution of human intrasexual competition: tactics of male  attraction. Journal of Personality and Social Psychology, 54(4), 616-628.

[6] Eastwick, P.W., Finkel, E.J., Mochon, D., & Ariely, D., (2007). Selective versus unselective   romantic desire not all reciprocity is created equal. Psychological Science, 18(4), 317-319.