Erken Çocukluk İlişkileri

Tokat Atmak Bir Cezalandırma Yöntemi Olarak Kullanılabilir Mi?

just-out-of-the-sea-1915.jpg
Just Out of the Sea – Joaquin Sorolla (1915)

Çocukluğunuzda bir öğretmeninizin, anne-babanızın ya da herhangi bir büyüğünüzün bazen şaka yollu bazen ciddi olarak size tokat attığını hatırladığınız anlar var mı? Aslında çoğumuzun var; UNICEF’in 2017 yılında topladığı veriler, 300 milyona yakın çocuğa hayatlarının bir döneminde tokat atıldığını gösteriyor1. Bu durumun bu kadar yaygın olmasının altında çocuğu bir şekilde cezalandırma ama canını da çok yakmama düşüncesi yatıyor olabilir. Ne yazık ki, tokat atmak ebeveynler tarafından çocukta istenmeyen, doğru bulunmayan bir davranış görüldüğünde bunu değiştirmek ve çocuğu cezalandırmak için uzun bir süredir kullanılan bir yöntem. Fakat “alt tarafı bir tokat yahu ne olacak, çocuğa bazen vurmak da lazım”  mentalitesi ne kadar doğru, çocuğa “alt tarafı” bir tokat dahi atmak gerçekten düşünüldüğü kadar masum bir cezalandırma yöntemi mi, bu yazımızda bunu konuşacağız.

1990’lardan önce ceza yöntemi olarak çocuğa şiddet uygulamak, onu disipline sokmanın bir yolu olarak görülüyor ve fiziksel istismar olarak düşünülmüyordu. Yapılan araştırmalar gösterdi ki fiziksel cezalar, çocuğun hem davranışları hem de duygusal sağlığı açısından olumsuz sonuçlar doğurabiliyor2. Öncelikle tokat atmak, siz o niyetle uyguluyor olsanız dahi, çocuğun yaptığı davranışın yanlış olduğunu veya neden yanlış olduğunu anlamasını sağlamıyor, çocuğun o davranışı sadece anlık olarak bırakmasına sebep oluyor. Ayrıca çocukta fiziksel bir acıya sebep olduğu için bırakın davranışı üzerine düşündürmeyi, çocuğun kafasının karışmasına ve korkmasına yol açıyor.

Üstelik de bu ceza yöntemi çoğu zaman geri tepiyor. Örneğin; çocuk, bir arkadaşına vurmayı bıraksın diye ona tokat attığınızda bu sadece etkisiz bir cezalandırma yöntemi olmakla kalmıyor, aynı zamanda çocuğunuzun şiddetin bir problemle başa çıkmada etkili bir yöntem olduğunu düşünmesine yol açıyor3. 14 farklı çalışmanın verileri toplu olarak analiz edildiğinde hepsi ortak bir paydada birleşiyor4: Agresif davranış ve tokatlanma arasında bir ilişki var. 12 bin çocukla uzun dönemli olarak yapılan bir araştırma, 5 yaşındayken tokatlanan çocukların 6 ve 8 yaşlarındayken diğer çocuklara göre daha çok agresif davranış gösterdiklerini buluyor. Bunun basit bir açıklaması olabilir: Ebeveynlerinden tokat atmanın problemleri çözme, istenmeyen bir davranış görüldüğünde ortadan kaldırma veya cezalandırma  yöntemi olarak kullanılabileceğini öğrenen çocuk bunu kendi hayatında da uygulamaya başlıyor. Bunu rahatlıkla söyleyebiliyoruz çünkü araştırmalar bize agresif davranan insanları izleyen çocukların daha çok agresif davranış sergilediğini gösteriyor.

“Alt tarafı bir tokat” dediğimiz cezalandırma yönteminin çocuktaki etkileri bunlarla da bitmiyor üstelik. Çocukluğunda tokat yemiş olmak düşük öz-saygı, çocuklarla ve anne-babayla daha kötü ilişki kurma, bilişsel zorluklar gibi sonuçlara da yol açabiliyor3. Hatta bu tarz şiddet içeren davranışlar beyin gelişiminde sıkıntılara bile sebebiyet verebiliyor5. Literatürde fiziksel cezanın negatif sonuçlar doğurduğunu gösteren bu şekilde sayısız çalışma varken olumlu sonuçlara sebebiyet verdiğini gösteren tek bir çalışma dahi yok. Biz bunları söylemeye ne kadar devam etsek de çevrenizden mutlaka “biraz da çocuğuna bağlı, bazen işe yarıyor” gibi ifadeler duyabilirsiniz. Belirttiğimiz üzere, bu ifadelerin bilimsel olarak hiçbir kanıtı olmadığı gibi, o an için işe yarıyor, çocuk sizi dinliyor gibi görünse de uzun vadede ona bir şey öğretmiyor, onu negatif yönde etkiliyorsunuz.

Tokat atmanın böyle sonuçları olduğunu gördükten sonra şiddet içeren herhangi bir yöntemin, bir cezalandırma yolu olarak kullanılamayacağı konusunda hemfikir olmuşuzdur diye umuyoruz. Peki çocuğa yaptığının yanlış olduğunu öğretmenin sağlıklı yöntemi nedir? Amerikan Pediatri Akademisi çocuğa bir davranışı öğretirken ödüllendirme yönteminin kullanılmasını, ceza yöntemi olarak da sunulan ödüllerin geri çekilmesini tavsiye ediyor6. Örneğin çocuğunuz akşam yemeği yemeyi reddediyorsa ona o zaman tatlıdan da yiyemeyeceğini söyleyebilirsiniz. Oyuncaklarını toplamıyorsa, onun için bir ödül olan oyuncaklarını elinden alabilirsiniz gibi.

Çocuğu disipline sokarken asıl amaç ona hangi davranışın uygun, hangilerinin uygunsuz olduğunu anlatmak ise cezalandırırken ona yaptığının neden yanlış olduğunu, uygunsuz davrandığında bunun sonuçlarının neler olacağını da açıkça anlatmak gerekiyor ki amacımıza uygun davranmış olalım ve bunu – her şeyden önemlisi – çocuğun fiziksel ve mental sağlığına herhangi bir zarar vermeden yapmış olalım.

Yazan: Pelin Gömleksiz

Düzenleyen: Gizem Sürenkök

Kaynaklar

[1] UNICEF (2017). Violent discipline. Retrieved from https://data.unicef.org/topic/child-protection/violence/violent-discipline/

[2] Gershoff, E. T. (2013). Spanking and child development: We know enough now to stop hitting our children. Child development perspectives, 7, 133-137.

[3] Gershoff, E. T., & Grogan-Kaylor, A. (2016). Spanking and child outcomes: Old controversies and new meta-analyses. Journal of Family Psychology, 30, 453-469.

[4] Gershoff, E. T., Sattler, K. M., & Ansari, A. (2018). Strengthening Causal Estimates for Links Between Spanking and Children’s Externalizing Behavior Problems. Psychological Science, 29, 110-120.

[5] Tomoda, A., Suzuki, H., Rabi, K., Sheu, Y. S., Polcari, A., & Teicher, M. H. (2009). Reduced prefrontal cortical gray matter volume in young adults exposed to harsh corporal punishment. Neuroimage, 47, T66-T71.

[6] American Academy of Pediatrics (2018). Effective Discipline to Raise Healthy Children. Retrieved from http://pediatrics.aappublications.org/content/142/6/e20183112

Reklamlar