Romantik İlişkiler

Neden Partnerimizin Özel Hayatına Burnumuzu Sokarız?

WhatsApp Image 2018-12-02 at 19.25.51.jpeg
The Unequal Lovers – Cornelis Cornelisz. van Haarlem
(1562 – 1638)

Bu yazımızda partnerlerin romantik ilişki içerisinde birbirlerinin yaptıklarını gözetleme, diğer bir tabirle birbirlerinin hayatlarına burnunu sokma davranışlarına değineceğiz. Diyelim ki partnerinizle geçirdiğiniz güzel bir günün sonunda kendisi bulunduğunuz odada değil ama telefonu ya da bilgisayarı sizin bulunduğunuz odada öylece duruyor. Bu durumda aklınızdan partnerinizin telefonunu ya da bilgisayarını karıştırmak geçer mi yoksa bu durumu umursamaz mısınız? Ya da partneriniz bir odada yalnız başınayken kapıyı çalmadan içeri girer misiniz? Bu gibi davranışlar kişilerin özel alanlarını onların izinleri olmadan ihlal ediyorlar1.

Yapılan bir araştırma gösteriyor ki, insanların üçte ikisi partnerlerinin özel eşyalarını karıştırma davranışını gösteriyor2. Bu durum literatürde Snooping olarak, yani başkasının hayatına müdahale etme/burnunu sokma olarak geçiyor. Bu durumun arkasında yatan motivasyonlar ise değişiklik gösteriyor. Katılımcıların çoğu, gösterdikleri davranışın sadece merak nedeniyle olduğunu söylerken, diğer bir kesim bu davranışlarının nedeninin partnerlerinin onları aldatıyor olabileceği düşüncesi olduğunu belirtiyor. Uncertainty Reduction Theory olarak geçen, Türkçe’ye Belirsizliği Azaltma Teorisi olarak çevrilen durum insanların motivasyonlarının ardında yatan sebep olarak gösteriliyor. Bu teoriye göre, kişiler partnerlerinin onları aldatıp aldatmadığı veya partnerlerine güvenip güvenemeyecekleri gibi cevabı belirsiz soruları netleştirmek adına, yani belirsizliği azaltmak adına böyle bir davranış sergiliyorlar. Fakat şunu da unutmamak gerekiyor ki yapılan bu araştırma, Amerika’daki bir grup lisans öğrencisini kapsıyor ve lisans öğrencilerinin genel nüfustaki oranı düşünüldüğünde bu örneklem çok da temsil edici bir grubu oluşturmuyor; bu da bu alanda daha fazla araştırma yapılması gerektiğini gösteriyor.

Araştırmalar bu gibi davranışların güven eksikliği ile ilgili olduğunu gösteriyor3. Partnere güven duymak o kişinin davranışlarını tahmin edilebilir bulmayı ve yüksek sesle dile getirmediği düşünceleri hakkında endişe etmemeyi de kapsıyor. Partnerlerine güven duyan insanlar o kişinin gelecekte de sevgi dolu ve anlayışla olacağına, kendilerine zarar verecek bir davranışta bulunmayacağına ve ihtiyaç duydukları her anda o kişiye ulaşabileceklerine inanıyorlar. Bu da partnerden şüphelenmenin tam tersine denk geliyor.  Bir başka çalışmaya göre ise, bu davranışı en çok gösterenler, geçmişte bir aldatılma deneyimi yaşayan ya da kendilerini kıskanç olarak tanımlayan kişiler2. Geçmişte bir aldatılma deneyimi yaşayan kişiler, bir daha kimseye güvenemeyecekleri gibi bir düşünce geliştiriyorlar ve bu durumu tekrar yaşamamak adına daha önce aldatılmamış insanlara göre daha çok tetikte oluyorlar. Bu konu üzerine odaklanmış diğer çalışmalar, genellikle biyolojik cinsiyet farkı üzerinden yapılıyor4,5. Örneğin, partneri gözetleme veya partnerlerinin özel eşyalarını karıştırma davranışının kadınlar tarafından daha sık yapıldığı belirtiliyor. Bunun nedeni olarak ise, kadınların romantik ilişkilerine daha çok yatırım yaptığını düşünmesi ve yaptıkları bu yatırımın boşa çıkmaması beklentisi gösteriliyor. Yine biyolojik cinsiyet farkına dayanan başka bir araştırmada, çiftlere partnerlerinin telefonlarındaki mesajlar okutuluyor ve kişilerin bu mesajları okurkenki göz hareketlerine bakılıyor. Sonuçlara göre, kadınlar partnerlerinin telefonlarındaki mesajları okurken duygusal içerikli mesajlara daha çok odaklanıyorlar ve daha yavaş okuyorlar. Buna karşılık, erkekler partnerlerinin mesajlarını okurken cinsel içerikli mesajlara daha çok odaklanıp, daha uzun süre bakıyorlar6.

Bu bulgular, esasında evrimsel psikolojideki kıskançlık üzerine olan bulgularla da uyuşuyor. Şöyle ki, yapılan araştırmalarda, kadınların ve erkeklerin aldatmaya karşı tepkileri daha farklı oluyor. Kadınlar, partnerlerinin başka biriyle cinsel ilişkiye girmesi ya da başka biriyle duygusal olarak bir bağ geliştirmesi gibi durumlarda; partnerlerinin başka biriyle duygusal bir bağ geliştirmesini daha çok kıskanırken, erkekler partnerlerinin başka biriyle cinsel bir ilişkide bulunmasını daha fazla kıskanıyor7. Ancak bu çalışmalarla ilgili literatürde bazı çekinceler olduğunu, aslında kadın-erkek arasındaki bu tarz farklılıkların önemli derecede olmadığını gösteren kaynakların varlığını da hatırlatmadan geçmeyelim8.

Peki neden partnerimizin telefonunu ya da sosyal medya hesaplarını karıştırmaya devam ediyoruz? Aslında bu sorunun cevabı 2013’te yapılan bir araştırma sonucunda yatıyor. Araştırmaya göre, aldatıldıklarını fark eden insanların %41’i, aldatıldıklarını partnerlerinin telefonları ya da sosyal medya hesapları aracılığıyla fark ediyorlar9. Yani, kimse aldatılacağı düşüncesiyle yaşamak istemiyor ve bir kez bu şüphe akla düştüğünde, kişi o şüpheyi yok edip gerçekle yüzleşmeyi tercih ediyor.  Kişiler evlenip “mutlu bir yuva” kurduğunda, bu gözetleme davranışının son bulması beklenirken, yapılan bir diğer araştırma, bu davranışın evlilikte dahi devam ettiğini vurguluyor10. Araştırmacılar, yaklaşık 2 bin evli çifti kapsayan bir araştırma yürütüyorlar. Kişilere, partnerleri maillerini ya da mesajlarını okurken veyahut internet geçmişlerine bakarken onları gözetleyip gözetlemedikleri soruluyor. Üç çiftten biri, partnerlerden biri ya da her ikisi de olmak üzere, partnerlerinin özel mesajlarını veya maillerini partnerleri bilmediği halde karıştırdığını söylüyor. Yaklaşık beş çiftten biri ise partnerinin internet geçmişini kontrol ettiğini belirtiyor.

Bu davranışların ardındaki motivasyonu öğrenmek adına yapılmış araştırmalar, kişilerin bağlanma stillerine odaklanıyor11,12. Çalışmaların bir tanesinde, partnerinin Facebook hesabını karıştırma ile bağlanma anksiyetesi pozitif bir korelasyon gösterirken, kaçınmacı bağlanma negatif korelasyon gösteriyor. Yani bağlanma anksiyetesine sahip olan kişilerde partnerinin Facebook hesabını karıştırma davranışı daha fazla görülüyor ve bu durum da kıskançlığın ortaya çıkmasıyla ilişkilendiriliyor.

Aslında çoğu insan, özellikle de yakın ilişkilerinde bir şekilde karşısındaki insanın özel hayatına/eşyalarına izinsiz bir şekilde burnunu sokabiliyor. Araştırmalar, bu tarz izinsiz davranışların partnere karşı olan güven eksikliği ve kişinin özbenlik kontrolünde bir dengesizlik sonucu ortaya çıktığını belirtiyor. Fakat partnerin ya da yakın ilişkide bulunulan kişinin hayatına burnunu sokma davranışını önlemek için bunlardan sadece birinin olması yeterli gelmiyor, kişinin aynı zamanda hem partnerine güven duyması hem de kendi öz kontrolünü sağlayabiliyor olması gerekiyor13.

Unutmayalım ki bu tarz gözetleme ya da özel eşya karıştırma davranışları ilişkilerin kalitesini olumsuz etkiliyor ve partnerler arasındaki bağı sarsıyor. O nedenle mümkün olduğu kadar ilişkilerimizde duygularımızı ve düşüncelerimizi açıkça dile getirerek karşılıklı güveni yakalamak gerekiyor. Partnerlerin karşılıklı olarak birbirlerinin hayatlarını kontrol etmesinin aslında gerçekleşebilecek olumsuzlukları engellemeye çok da yardımcı olmadığı gerçeğini fark ederek bu davranışlardan kaçınmak ilişkiler adına en çok yarar sağlayacak adımlar olacaktır.

Yazan: Begüm Yılmaz

Düzenleyen: Gizem Sürenkök

Kaynaklar

[1] Petronio, S. (1994). Privacy binds in family interactions: The case of parental privacy invasion. In W. R. E. Cupach & B. H. E. Spitzberg (Eds.), The dark side of interpersonal communication (pp. 241–257). Hillsdale, NJ: Erlbaum.

[2] Derby, K., Knox, D., & Easterling, B. (2012). Snooping in romantic relationships. College Student Journal, 46, 333-344.

[3] Vinkers, C. D., Finkenauer, C., & Hawk, S. T. (2011). Why do close partners snoop? Predictors of intrusive behavior in newlywed couples. Personal Relationships, 18(1), 110-124.

[4] Knox, D., S. Hatfield, and M. E. Zusman. (1998). College student discussion of relationship problems. College Student Journal. 32:19-21.

[5] Bell, R. A. and N. L. Buerkel-Rothfuss. (1990). S(he) loves me, s(he) loves me not: Predictors of relational information-seeking in courtship and beyond. Communication Quarterly. 38: 64-82.

[6] Dunn, M. J. & McLean, H. (2015). Jealousy-Induced Sex Differences in Eye Gaze Directed at Either Emotional-or Sexual Infidelity-Related Mobile Phone Messages. Cyberpsychology, Behaviour and Social Networking, 18, (1), 37-40.

[7] Buss, D. M., Larsen, R.J., Western, D., &  Semmelroth, J. (1992) Sex differences in jealousy: Evolution, physiology and psychology. Psychological Science, 3, 251–255.

[8] Harris, C. R. (2004). The evolution of jealousy: Did men and women, facing different selective pressures, evolve different” brands” of jealousy? Recent evidence suggests not. American Scientist, 92(1), 62-71

[9] Waterlow, L. (2013). Dial I for infidelity: Checking partner’s mobile phone is most common way affairs are exposed. https://www.dailymail.co.uk/femail/article-2268169/Dial-I-infidelity-Checking-partners-mobile-phone-common-way-affairs-exposed.html (accessed May 17, 2016).

[10] Helsper, E. J., & Whitty, M. T. (2010). Netiquette within married couples: Agreement about acceptable online behavior and surveillance between partners. Computers in Human Behavior, 26, 916-926.

[11] Marshall, T. C., Bejanyan, K., Di Castro, G., & Lee, R. A. (2013). Attachment styles as predictors of Facebook‐related jealousy and surveillance in romantic relationships. Personal Relationships, 20, 1-22.

[12] Muise, A., Christofides, E., & Desmarais, S. (2014). “Creeping” or just information seeking? Gender differences in partner monitoring in response to jealousy on Facebook. Personal Relationships, 21, 35-50.

[13] Buyukcan-Tetik, A., Finkenauer, C., Kuppens, S., & Vohs, K. D. (2013). Both trust and self-control are necessary to prevent intrusive behaviors: Evidence from a longitudinal study of married couples. Journal of Family Psychology, 27, 671-676.

Reklamlar