Romantik İlişkiler

İlişkilerdeki Bağlılık

Partnerinizle olan ilişkinizi düşünüp “Bu ilişkiyi ayakta tutan, devam etmesini sağlayan şey nedir?” sorusunu kendinize sorduğunuzda cevabınız ne olurdu? Bu soruya “Ah öyle aşığız ki! Birbirimize çok değer veriyoruz. Onsuz bir hayat düşünemiyorum bile!” gibi birçok cevap sıralayabilirsiniz ve her birinin sizin ilişkinizin devam ediyor olmasında bir etkisi olabilir tabii. Araştırmalar, ilişkinin o ilk heyecan ve dopamin dolu, karşımızdaki insana tam anlamıyla tutulduğumuz aylardan sonra da devam edebilmesinde iki önemli faktör olduğunu söylüyor. Bunlardan biri “bağlılık” (commitment), diğeri ise “yakınlık” (intimacy). Bu yazımızda bağlılık konusunu inceleyeceğiz. Okumaya devam edin!
IMG_7707-23-09-18-08-31
The Kiss – Gustav Klimt (1908)

Partnerinizle olan ilişkinizi düşünüp “Bu ilişkiyi ayakta tutan, devam etmesini sağlayan şey nedir?” sorusunu kendinize sorduğunuzda cevabınız ne olurdu? Bu soruya “Ah öyle aşığız ki! Birbirimize çok değer veriyoruz. Onsuz bir hayat düşünemiyorum bile!” gibi birçok cevap sıralayabilirsiniz ve her birinin sizin ilişkinizin devam ediyor olmasında bir etkisi olabilir tabii. Araştırmalar, ilişkinin o ilk heyecan ve dopamin dolu, karşımızdaki insana tam anlamıyla tutulduğumuz aylardan sonra da devam edebilmesinde iki önemli faktör olduğunu söylüyor. Bunlardan biri “bağlılık” (commitment), diğeri ise “yakınlık” (intimacy). Bu yazımızda bağlılık faktörünü inceleyeceğiz.

Bağlılık, temel olarak herhangi bir ilişkiyi devam ettirmeye olan niyetimiz olarak tanımlanıyor​1. Bu ilişki illa romantik bir ilişki olmak zorunda da değil. Mesela arkadaşlık ilişkilerimizde de o arkadaşlığı sürdürmeye niyetimiz olup olmaması o arkadaşlığın geleceğini belirleyecektir. Romantik ilişkilerimize gelince, partnerimizin – hatta bazen kendimizin bile – ilişkiyi sürdürme gibi bir niyeti olup olmadığını anlamak her zaman kolay olmuyor. Peki nedir o ilişki içerisinde olmaya devam etmek istediğimizi gösteren davranışlar2,3?

  • Yakın olduğumuz insanlarla partnerimizi tanıştırmak istememiz ilişkiye bağlılık duyduğumuzun en büyük göstergelerinden biri. Ailemize, en yakın arkadaşlarımıza ondan bahsederek aslında “Bu insan benim hayatımda ve onunla olan ilişkime devam etmek istiyorum.” demiş oluyoruz. Üstelik de bu davranışımızla hem bağlılığımızı sergiliyoruz hem de sırf bunu yaptığımız için kendimizi partnerimize daha çok bağlı hissediyoruz.
  • İlişkiye yaptığımız yatırımlar ve ilişkinin devamlılığı için yaptığımız fedakarlıklar diğer bir bağlılık göstergesi​4,5. Bu, onun beğendiğini bildiğiniz bir çantayı alabilmek için para biriktirmek de olabilir, ilişki için harcadığınız emek, zaman gibi daha soyut şeyler de. Üstelik araştırmalar gösteriyor ki ilişkiye yatırım yaptıkça, o ilişkiye karşı duyduğunuz bağlılık da artıyor.
  • Kendinizi partnerinizle özdeşleştirmeye başlamanız bağlılığın da kurulmaya başladığını gösteriyor. Mesela “ben” demek yerine “biz”i tercih etmeniz, onu mutlu eden veya üzen olayların siz yaşıyormuşçasına sizi de mutlu etmesi veya üzmesi kendinizi onunla özdeşleştirdiğinizi gösterir. Bu da bu ilişkinin içerisinde uzun süre kalmaya hazır olduğunuzun bir başka göstergesidir.
  • Yaptığınız gelecek planlarının içinde onun da yer alıyor olması diğer bir bağlılık göstergesi. Örneğin şimdiden gelecek yaz olacak bir festival için birlikte plan yapıyorsanız bu, gelecek yaz da onunla birlikte olmak istediğinizi gösterir.

Bağlılıktan bahsederken değinmek istediğimiz bir başka konu ise insanların niye ilişkilerini sürdürmek istedikleri. Tabii ki hepimiz bunun cevabının “aşık oldukları için” olmasını istiyoruz ama maalesef cevap hep bu olmuyor. Araştırmalar 3 temel sebepten ilişkide kalmaya karar verdiğimizi gösteriyor​6:

1. Kişisel bağlılık: Bir insanı sevdiğimiz, o insanla birlikte olmaktan hoşnut olduğumuz için ilişkide kalabiliriz. Tabii ki bu en ideal bağlılık sebebi olacaktır.

2. Ahlaki (Manevi) bağlılık: Bazen bir ilişkide o insanı sevdiğimiz için değil, ama manevi bir sorumluluk duygusuyla kalırız. Bu sorumluluk duygusunun birçok sebebi olabilir. Mesela bazı insanlar evliliklerini bitirmekten çekinirler ya da çocukları olan insanlar sadece çocukları için o ilişkiyi yürütmeye karar verebilirler.

3. Yapısal bağlılık: Yukarıdaki iki sebebin de olmadığı ama insanların hala ilişkilerini sürdürdükleri durumlar olabilir. Burada temel etken kişilerin başka bir seçenekleri olmamasıdır. Örneğin, finansal olarak partnerlerine bağımlıdırlar ve ilişkiyi bitirmeyi tam da bu sebeple göze alamazlar.

Bu sebepleri okuyunca sizin de aklınıza evlilik kavramı geldi mi? Evliliğin birçok toplumda en büyük bağlılık olarak sayılmasının altında bu 3 sebebi de – genelde – içermesi yatar. İnsanlar çoğunlukla aşık oldukları için evlenirler (kişisel bağlılık), çoğu toplumda evlilik kutsal, korunması gereken bir kurum olarak görülür (ahlaki bağlılık) ve birçok evlilikte partnerler finansal olarak birbirlerine bağımlı olabilirler (yapısal bağlılık).

Gelelim bağlılıkla ilgili yazımızın en vurucu kısmına. En mutlu ilişkide bile partnerlerin bağlılıkları zaman zaman azalabilir. İlişki içerisinde partnerlerin bağlılık seviyelerinin zaman zaman değişiklik göstermesi anormal bir durum değildir​7. Kişisel bağlılığımızın azaldığı durumlarda ahlaki ve yapısal bağlılıklar sebebiyle ilişkide kalmaya devam edebiliriz. Ne zaman ki bu sebeplerin hepsi ortadan kalkar, o zaman o ilişkiyi sürdürmenin bir anlamı kalmaz.

Yazan: Pelin Gömleksiz

Düzenleyen: Dr. Gizem Sürenkök

Kaynaklar

[1] ​Rosenblatt, P.C. (1977) Needed research on commitment in marriage. ​Close Relationships: Perspectives On The Meaning Of Intımacy​, 73-86.

[2] Rusbult, C. E., Martz, J. M., & Agnew, C. R. (1998) The investment model scale: Measuring commitment level, quality of alternatives, and investment size. ​Personal Relationships​, 5(4), 357-387.

[3] Arriaga, XX. B., & Agnew, C. R. (2001). Being committed: Affective, cognitive, and conative components of relationship commitment. ​Personality and Social Psychology Bulletin​, 27(9), 1190-1203.

[4] Fehr, B. (1988). Prototype analysis of the concepts of love and commitment. ​Journal of Personality and Social Psychology​, 55(4), 557.

[5] Rusbult, C. E., Johnson, D. J., & Morrow, G. D. (1986). Predicting satisfaction and commitment in adult romantic involvements: An assessment of the generalizability of the investment model. ​Social Psychology Quaterly​, 81-89.

[6] Marston, P. J., Hecht, M. L., Manke, M. L., McDaniel, S., & Reeder, H., (1998). The subjective experience of intimacy, passion, commitment in heterosexual lovin relationships. Personal Relationships​, 5(1), 15-30.

[7] Knopp, K., Rhoades, G. K., Stanley, S., Owen, J., & Markman, H. (2014). Fluctuations in commitment over time and relationship outcomes. ​Couple and Family Psychology: Research and Practice​, 3(4), 220.

Reklamlar